II SA/Bk 358/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska – Bytys (spr.), po rozpoznaniu w dniu 25 października 2007 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 września 2007 r. przyznającego J. B. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 września 2007 r. w przedmiocie prawa pomocy J. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym "zwolnienie od kosztów sądowych lub ewentualnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych według uznania sądu oraz ustanowienie adwokata do skargi kasacyjnej". Uzasadniając wniosek podał, iż w związku z trwającą ponad rok internacją nie zajmował się gospodarstwem: nie kosił łąk, nie nawoził pól i poniósł dodatkowe straty wywołane suszą. Zebrane plony wystarczyły tylko na materiał siewny i pasze dla zwierząt, których hodowla również podupadła i nie pozostała ich nadwyżka. Wskazał, iż nie zdążył zebrać zbóż z pola oraz ich sprzedać, zaś obrót jego nieruchomościami został wstrzymany przez gminę S. i nie jest w stanie uzyskać z tego tytułu jakiegokolwiek dochodu. Podał, iż zaciągnął u najbliższej rodziny pożyczkę w wysokości w sumie 2.000 zł na wypłacenie adwokatowi wynagrodzenia w sprawach toczących się przed Sądem Rejonowym w S. Wskazał, iż posiada dom o powierzchni [...], [...] ha gruntów rolnych oraz [...] ha lasu, jak też kilkudziesięcioletni ciągnik i maszyny rolnicze o łącznej wartości około 20.000 zł. Zamieszkuje z matką utrzymującą się z emerytury rolniczej i prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący podał również, iż poniósł znaczne wydatki związane z dostosowaniem gospodarstwa rolnego do wymogów UE, na które to wydatki - łącznie z wydatkami związanymi z bieżącym, codziennym utrzymaniem przeznaczył całą kwotę otrzymanej dotacji do produkcji rolnej w wysokości 12.111,20 zł. Określając swoje dochody wskazał na kwoty: 100 zł ze sprzedaży mleka i 360 zł renty. Nadto podał, iż jest wierzycielem Skarbu Państwa z tytułu zasądzonych na jego rzecz odszkodowań i zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dodatkowe informacje i dokumenty o stanie majątkowym przedstawił na żądanie z dnia 23 sierpnia 2007 r. Postanowieniem z dnia 11 września 2007 r. referendarz sądowy tutejszego sądu przyznał J. B. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż niskie dochody skarżącego, straty powstałe w związku z pobytem w zakładzie psychiatrycznym oraz brak oszczędności kwalifikują go jako osobę, której sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w określonym postanowieniem zakresie. Zwrócono jednak uwagę, iż skarżący po opuszczeniu zakładu [...] powrócił do pracy w gospodarstwie rolnym i ma możliwość osiągania z tego tytułu przychodów, chociażby poprzez sprzedaż zebranego w bieżącym roku zboża. Nadto spodziewa się zwrotu od Skarbu Państwa kosztów postępowań i zasądzonych odszkodowań. W związku z powyższym powinien ponieść przynajmniej część kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a postępowanie miedzyinstancyjne uzasadnia również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika przy wymogu przymusu adwokackiego do sporządzenia skargi kascayjnej. Pismem z dnia 21 września 2007 r. skarżący wniósł o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 września 2007 r. w ten sposób, aby "bez naruszania istoty postanowienia" zwolnić go w całości od kosztów sądowych w zamian za obciążenie kosztami ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż wydatki związane ze sporządzeniem skargi kasacyjnej przez adwokata wynoszą obecnie około 120 zł. Dla strony korzystniejsze jest zatem uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika we własnym zakresie i według własnej woli niż zwolnienie częściowe i "oczekiwanie na arbitralną opinię adwokata z urzędu". Skarżący zastrzegł, iż pismo to nie stanowi sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wniosek skarżącego z dnia 21 września 2007 r. dotyczy postanowienia w przedmiocie prawa pomocy - postanowienia z istoty niekończącego postępowania, a więc kwalifikującego się do zmiany w trybie powołanego przepisu. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 165 p.p.s.a. zakres kognicji sądu ogranicza się do zbadania, czy zaistniała wskazana w tym przepisie przesłanka zmiany okoliczności sprawy uzasadniająca ingerencję w treść orzeczenia objętego żądaniem zmiany. W rozpoznawanej sprawie skarżący po wydaniu przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 11 września 2007 r. zmienił swoją wolę co do wnioskowanego zakresu prawa pomocy, z którego chciałby skorzystać. Złożył oświadczenie o rezygnacji z ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Oprócz przedstawienia, że korzystniejsze dla niego (i w jego ocenie także dla sądu) jest odmienne uregulowanie przyznanego mu prawa pomocy, nie przedstawił żadnych innych okoliczności. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie ugruntowane pozostaje stanowisko, ze przez "zmianę okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązujących przepisach, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone (vide: T. Woś "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Wyd. Lexis Nexis 2005, str. 499, postanowienie NSA z dnia 26.06.2006 r. IGZ 6/06 nie publ.) W sprawie niniejszej żądając zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności faktycznych, np. wskazujących na zmianę sytuacji materialnej czy osobistej rzutujących na jego możliwości finansowe. Jedynym powodem żądania zmiany postanowienia referendarza sądowego było "wyliczenie" wersji korzystniejszej dla skarżącego, które nie stanowi "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. Zmiana woli strony co do zakresu prawa pomocy nie stanowi "zmiany okoliczności sprawy" dającej podstawę do zmiany lub uchylenia postanowienia na podstawie wskazanego powyżej przepisu. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia żądania. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia nie tylko wówczas gdy nie zmienia zawartej w nim oceny (tak jak w sprawie niniejszej), ale nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 września 2007 r. podlegało zaskarżeniu w postaci sprzeciwu, z którego skarżący nie skorzystał wyraźnie to zaznaczając we wniosku o zmianę tegoż postanowienia. Przedmiotowy wniosek (o zmianę postanowienia referendarza sądowego) podlegał rozpoznaniu przez Sąd wobec zamkniętego katalogu orzeczniczych kompetencji referendarzy przewidzianych w art. 258 § 1 i 2 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 18.11.2005 r. w spr. II OZ 877/05 nie publ.) Tylko marginalnie wskazać trzeba, iż rozpoznanie żądania zmiany postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy zostało odsunięte w czasie z uwagi na to, iż w tej samej sprawie toczyło się postępowania wpadkowe dotyczące wykładni wyroku z dnia 09 sierpnia 2007 r. (orzeczono w międzyczasie w przedmiocie zasadności wniosku o wykładnię i w przedmiocie zażalenia na to orzeczenie) oraz postępowanie skargowe na działalność tutejszego sądu. Z przyczyn wskazanych powyżej na podstawie art. 165 w zw. z art. 254 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.