II SA/Bk 36/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Polskiego Związku Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "[...]" w Z. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "[...]" w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę 1.000 zł Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. referendarz sądowym odmówił stronie skarżącej - Polskiemu Związku Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "[...]" w Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że w złożonym wniosku nie wskazano żadnych przesłanek, które mogłyby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 2.000 zł. Przeciwnie ze złożonego oświadczenia wynika, że Związek posiada wystarczające środki finansowe (w wysokości 19.157,98 zł na dzień 19 grudnia 2013 r.) na pokrycie bieżących wydatków własnych. Oceniono, że strona skarżąca w granicach posiadanych środków finansowych powinna uwzględnić możliwość dochodzenia swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz ponoszenia związanych z tym kosztów sądowych zwłaszcza, że § 125 Statutu przewiduje możliwość działania okręgowego zarządu PZD w sprawach sądowych, podatkowych i administracyjnych. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca zarzuciła naruszenie: - prawa materialnego, poprzez niezastosowanie obowiązującego na dzień złożenia skargi art. 16 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, na mocy którego Polski Związek Działkowy z tytułu prowadzenia działalności statutowej zwolniony jest od opłat administracyjnych, skarbach i innych; - art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 167 statutu PZD, poprzez niezwolnienie od kosztów nawet w części, tj. od opłaty od skargi, na uiszczenie której strona skarżąca nie ma dostatecznych środków. Wskazując na powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części, tj. od opłaty od skargi w wysokości 2.000 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że również aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych w art. 62 przewiduje zwolnienie stowarzyszeń ogrodowych od opłat sądowych. Dodatkowo wskazano, że zarząd ROD nie może dowolnie rozporządzać środkami finansowymi. Jest związany postanowieniami statutu PZD, regulaminu ROD, uchwałami ws. finansowych organów wyższego stopnia a także przyjętym przez walne zgromadzenie preliminarzem finansowym, np. zgodnie z § 148 ust. 2 i 3 regulaminu PZD składka członkowska jest przeznaczona wyłącznie na funkcjonowanie organów PZD, a opłaty na rzecz ogrodu na jego funkcjonowanie (ust. 4). Dopiero walne zgromadzenie sprawozdawcze ROD przewidziane na dzień 26 kwietnia 2014 r. mogłoby ewentualnie podjąć uchwałę o dodatkowej opłacie na koszty w niniejszym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, na które składają się wpis i opłata kancelaryjna i zwrot wydatków - art. 211 i 212 § 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowanej jako P.p.s.a. Przedmiotowe i podmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych zostały wymienione w art. 239 P.p.s.a. Przepis ten zawiera katalog podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz spraw, w których strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie ma obowiązku uiszczania tych kosztów. Wśród tych podmiotów nie wymieniono stowarzyszeń ogrodowych. Również sprawy dotyczące kar pieniężnych za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia nie zostały wymienione jako zwolnione przedmiotowo od kosztów sądowych. Przepis art. 241 P.p.s.a. dopuszcza możliwość zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez inne przepisy prawa. W ocenie Sądu, aby skorzystać ze zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie innych przepisów muszą one wprost zawierać zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w ogóle bądź ich części w postaci opłat sądowych. Przepisy te mają mieć charakter przepisów szczególnych w stosunku do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazywany w sprzeciwie przepis art. 16 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. nr 169, poz. 1419 ze zm.), obowiązujący w dacie złożenia skargi miał następującą treść: "Polski Związek Działkowców z tytułu prowadzenia działalności statutowej, a jego członkowie z tytułu użytkowania działek w rodzinnych ogrodach działkowych, zwolnieni są od podatków i opłat (administracyjnych, skarbowych), z tym że z podatku od nieruchomości i podatku rolnego na zasadach określonych w odrębnych ustawach". W aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 40) brak jest zapisu odpowiadającego treści ww. art. 16. Na skutek wejścia tej ustawy w życie dokonano zmiany art. 104 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 90, poz. 594 ze zm.), który otrzymał następującą treść: "1.Nie mają obowiązku uiszczania opłat organizacje pożytku publicznego działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, stowarzyszenia ogrodowe w rozumieniu ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 40), a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536, z późn. zm.) w sprawach dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie."- art. 62 ustawy. W ocenie Sądu nie może stanowić podstawy ustawowego zwolnienia strony skarżącej od obowiązku uiszczania wpisu sądowego od złożonej skargi przepis art. 16 ustawy o ogrodach działkowych, albowiem nie wskazuje wprost że odnosi się do opłat składających się na koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawy takiej nie może również stanowić przepis art. 62 aktualnie obowiązującej ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, gdyż dotyczy kosztów sądowych w sprawach cywilnych. Brak podstaw do zwolnienia ustawowego czyni koniecznym dokonanie oceny czy strona skarżąca, w świetle okoliczności podanych we wniosku, ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu strona skarżąca posiada wystarczające środki na uiszczenie części wpisu sądowego w wysokości 1.000 zł. Na dzień 19 grudnia 2013 r. Związek posiadał bowiem środki finansowe w wysokości 19.157,98 zł. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.