II SA/Bk 36/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. Związku Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "R." w Z. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Związku Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "R." w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia[...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych I. Postanowieniem z dnia 7 marca 2014 r. referendarz sądowym odmówił stronie skarżącej – P. Związkowi Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "R." w Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że w złożonym wniosku nie wskazano żadnych przesłanek, które mogłyby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 2.000 zł. Przeciwnie ze złożonego oświadczenia wynika, że Związek posiada wystarczające środki finansowe (w wysokości 19.157,98 zł na dzień [...]grudnia 2013 r.) na pokrycie bieżących wydatków własnych. Oceniono, że strona skarżąca w granicach posiadanych środków finansowych powinna uwzględnić możliwość dochodzenia swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz ponoszenia związanych z tym kosztów sądowych zwłaszcza, że § 125 Statutu przewiduje możliwość działania okręgowego zarządu PZD w sprawach sądowych, podatkowych i administracyjnych. II. Postanowieniem z 27 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprzeciwu, przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę 1. 000 zł. W uzasadnieniu Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do podnoszonego przez stronę skarżącą ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Wskazano, że przepis art. 241 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) dopuszcza możliwość zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez inne przepisy prawa. Przepisy te muszą mieć charakter przepisów szczególnych w stosunku do ustawy p.p.s.a. Sąd ocenił, że nie może stanowić podstawy ustawowego zwolnienia strony skarżącej od obowiązku uiszczania wpisu sądowego od złożonej skargi przepis art. 16 uprzednio obowiązującej ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, bowiem nie odnosi się on do opłat składających się na koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podstawy takiej nie może również stanowić przepis art. 62 aktualnie obowiązującej ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, bowiem odsyła on do przepisów dotyczących kosztów sądowych w sprawach cywilnych. Następnie Sąd wskazał, że strona skarżąca posiada wystarczające środki na uiszczenie części wpisu sądowego w wysokości 1.000 zł. Na dzień [...] grudnia 2013 r. Związek posiadał bowiem środki finansowe w wysokości 19.157,98 zł. III. Strona skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Zarzuciła brak zastosowania art. 16 uprzednio obowiązującej ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, ewentualnie art. 62 aktualnie obowiązującej ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Jednocześnie strona skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z uiszczeniem wpisu sądowego od skargi nawet w wysokości 1.000 zł. Takie środki mogłyby zostać ewentualnie uzyskane na mocy uchwały walnego zgromadzenia, które się jeszcze nie odbyło. IV. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. uchylił zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu podzielono stanowisko Sądu I instancji, że brak jest podstaw ustawowego zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. NSA podało, że żaden z przepisów ustawy o ogrodach działkowych z dnia 13 grudnia 2013 r. nie przewiduje ustawowego zwolnienia stowarzyszeń ogrodowych z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. W szczególności takim przepisem nie jest art. 62 tej ustawy, na mocy której dokonano nowelizacji ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, która znajduje zastosowanie tylko wobec spraw cywilnych (art. 1 tej ustawy) i nie może mieć zastosowania wobec spraw sądowoadministracyjnych. W ocenie NSA, podstawy do ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi również art. 16 uprzednio obowiązującej ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Po pierwsze, przepis ten obecnie nie obowiązuje (choć obowiązywał w dacie wniesienia skargi). Po drugie, z przepisu tego w żaden sposób nie wynika, że Polski Związek Działkowców z tytułu prowadzenia działalności statutowej, czy też jego członkowie z tytułu użytkowania działek w rodzinnych ogrodach działkowych, korzystają z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Przepis ten dotyczył tylko podatków i opłat (administracyjnych, skarbowych), z tym że z podatku od nieruchomości i podatku rolnego na zasadach określonych w odrębnych ustawach. Powodem uchylenia kwestionowanego postanowienia było to, że Sąd nie uzasadnił w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości swojego stanowiska w zakresie prawa pomocy. Wskazano, że uzasadnienie sprowadza się bowiem do lakonicznego stwierdzenia, iż strona skarżąca posiada wystarczające środki na uiszczenie części wpisu sądowego w wysokości 1.000 zł, albowiem na dzień [...] grudnia 2013 r. posiadała środki finansowe w wysokości 19.157,98 zł. Zarzucono, że nie dokonano jakiejkolwiek analizy relacji pomiędzy kwotami posiadanych środków pieniężnych, możliwości ich wydatkowania, czy też kwoty wpisu sądowego od skargi. Nie wyjaśniono również, dlaczego uznano, że kwota 1.000 zł jest kwotą kosztów sądowych, którą każdorazowo strona skarżąca może uiścić. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zalecono uwzględnić to, że strona skarżąca nie kwestionuje możliwości ponoszenia kosztów sądowych, lecz przede wszystkim podkreśla, że uzyskanie środków na ten cel wiąże się ze zwołaniem walnego zgromadzenia członków Związku. V. Rozpoznając sprawę ponownie, zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014 r. zwrócono się do strony skarżącej o udzielenie informacji czy na walnym zgromadzeniu planowanym na dzień [...] kwietnia 2014 r. podjęto uchwałę umożliwiającą Związkowi partycypowanie w kosztach sądowych w sprawach dotyczących statutowej działalności Związku, w terminie 3 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona skarżąca nie udzieliła w wyznaczonym terminie żądanej informacji, zamiast tego uiścił kwotę 1.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 .r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide: postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1528/13, Lex nr 1417311). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca sukcesywnie nie kwestionowała możliwości ponoszenia kosztów sądowych, lecz podnosiła, że uzyskanie środków na ten cel wiąże się ze zwołaniem walnego zgromadzenia członków Związku. W związku z tym umożliwiono jej wykazanie, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Jako, że ponowne rozpoznanie wniosku miało miejsce po dacie planowanego wlanego zgromadzenia, zwrócono się do strony skarżącej o udzielenie informacji czy została podjęta uchwała umożliwiającą Związkowi partycypowanie w kosztach sądowych w sprawach dotyczących statutowej działalności Związku. W zakreślonym terminie informacja w tym zakresie nie została udzielona. Jako, że udzielenie tej informacji miało nastąpić pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie to już tylko z tego powodu wniosek nie mógł być uwzględniony. Nadto podnieść należy, że uiszczenie kwoty 1.000 zł zamiast udzielenia żądanej przez Sąd informacji świadczy o tym, że Związek nie tylko posiada odpowiednie środki finansowe pozwalające mu na ponoszenie kosztów sądowych (w wysokości 19.157,98 zł na dzień [...] grudnia 2013 r.), ale wbrew temu co wywodzono może nimi swobodnie dysponować. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.