II SA/Bk 360/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. O. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na wniosek J. O. z dnia 02.04.2008r., właściciela części budynku przy ul. B. [...], zostało wszczęte przez Prezydenta B. postępowanie o wymeldowanie A. i R. S. z pobytu stałego w lokalu położonym w B. przy ul. B. [...]. Wniosek został uzasadniony tym, iż osoby te nie zamieszkują pod ww. adresem od wielu lat i nie są mu znane. W ww. lokalu mieszka jedynie J. S. (matka R. S.). Prezydent B. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. orzekł o odmowie wymeldowania w/w. W motywach decyzji organ wskazał, że od grudnia 1975r. najemcą lokalu Nr [...] przy ul. B. [...] w B. pozostaje J. S. (umowa najmu lokalu zawarta z ww. przez Rejon Dróg Publicznych w B. w dniu 01.12.1975r.). Syn J. S. – R. S. został zameldowany na pobyt stały w lokalu Nr [...] przy ul. B. [...] w B. w dniu 24.02.1976r. - w styczniu 1998r. zawarł związek małżeński i jego żona A. S. w dniu 14.01.1998r. również została zameldowana pod powyższym adresem (fakty znane organowi z urzędu). W toku postępowania przesłuchano świadków - mieszkańców budynku Nr [...] przy ul. B. w B.: P. T. zeznał do protokołu w dniu 23.04.2008r., iż A. i R. S. mieszkali w lokalu Nr [...]; wyjeżdżają do pracy za granicę; ostatni raz widział ich około pół roku temu; M. M. podała m.in. że zna R. S. od dziecka, a jego żona A. S. wprowadziła się do przedmiotowego lokalu po ślubie; obecnie w lokalu Nr [...] mieszka J. S., a R. i A. S. wyjechali za granicę w poszukiwaniu pracy; wyjechali ok. 2 lata temu, ale przyjeżdżają do Polski, zatrzymują się przy ul. B. [...] w B. i mieszkają z matką; byli w tym roku, ale nie pamięta dokładnie kiedy. W trakcie postępowania organ I instancji przeprowadził również oględziny lokalu przy ul. B. [...] w B. W trakcie trwania oględzin R. S. skontaktował się telefonicznie z matką i podał adres swojego i żony pobytu w W. B. W dniu 03.12.2008r. J. S. wyjaśniła do protokołu, iż syn stracił pracę i prawdopodobnie wróci z synową do Polski i będą mieszkać przy ul. B. [...] w B. Z kolei A. i R. S. w swoich pismach z dnia 03.02.2009r. i 04.02.2009r. skierowanych do organu I instancji poinformowali, że obecnie tymczasowo przebywają w W. B. w celach zarobkowych. Ich rzeczy i dokumenty znajdują się w lokalu Nr [...] przy ul. B. [...] w B., który to lokal dzielą razem z matką. Zamierzają wrócić do Polski i nadal mieszkać pod powyższym adresem. J. O. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewody P. zarzucając naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędne zastosowanie, naruszenie przepisu art. 25 kodeksu cywilnego poprzez jego pominięcie i nie uwzględnienie, że miejsce zamieszkania R. i A. S. znajduje się na terenie W. B. Zarzucił także przekroczenie przez organ I instancji swobodnej oceny dowodów poprzez oparcie rozstrzygnięcia na zeznaniach J. S. - osoby najbliższej dla R. i A. S. i zainteresowanej wynikiem postępowania administracyjnego oraz na zeznaniach P. T. i M. M. - osób znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej. Zdaniem skarżącego A. i R. S. opuścili dotychczasowe miejsce zameldowania dobrowolnie i trwale. Przebywają bo wiem w W. B. – A. S. od 2005r. a R. S. od 2006r. - i od czasu wyjazdu ich centrum życiowe, ośrodek osobistych i majątkowych interesów znajduje się w L. w W. B. Żadna z okoliczności wskazanych przez J. S. nie została udowodniona. Nie wykazano, czy składniki rzekomego majątku R. i A. S. - wskazane podczas oględzin przez J. S. - rzeczywiście stanowią własność małżonków S. Ponadto J. S. podała, że syn stracił pracę (za granicą) i prawdopodobnie w styczniu 2009r. wróci z żoną do Polski. Dotychczas R. i A. S. nie powrócili do kraju, co przeczy temu, że ich wyjazd za granicę był jedynie związany z pracą. Z kolei sąsiedzi zeznający w niniejszej sprawie w charakterze świadków znajdują się w takiej samej sytuacji prawnej jak R. i A. S., stąd byli zainteresowani korzystnym dla wyżej wymienionych rozstrzygnięciem. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż bezsprzecznym w sprawie jest, że A. i R. S. nie mieszkają obecnie w lokalu nr [...] przy ul. B. [...] w B. Przebywają w L. – A. S. wyjechała około 2005r. a później dojechał do niej R. S. Z wyjaśnień J. S. wynika, że A. i R. S. wyjechali za granicę czasowo, w celach zarobkowych. Ponadto A. i R. S. sami zadeklarowali zamiar powrotu do kraju i dalsze zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu, zaznaczając, iż ich pobyt w W. B. jest tymczasowy. Fakt, iż A. i R. S., czy nawet J. S., są bezpośrednio zainteresowani korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem niniejszej sprawy, nie przeczy wiarygodności ich wyjaśnień. W trakcie oględzin przedmiotowego lokalu stwierdzono bowiem, że znajdują się w nim rzeczy osobiste, np. ubrania A. i R. S. - są to ubrania męskie i damskie wyodrębnione od innej znajdującej się w lokalu damskiej garderoby J. S. Sezonowo ubrania te są wymieniane przez A. i R. S. Od wyjazdu za granicę A. i R. S. przyjeżdżają do kraju i wówczas przebywają w lokalu przy ul. B. [...] w B. Najczęściej - jak podała J. S. - przyjeżdżają w okresie świąt, a A. S. była tu również podczas choroby. Powyższe koresponduje z zeznaniami sąsiadów, którzy widują w przedmiotowym lokalu A. i R. S. Zeznaniom sąsiadów przesłuchanych w charakterze świadków nie można odmówić wiarygodności - zeznania te są bowiem jednolite i spójne, zostały złożone w niniejszej sprawie i wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego nie miałyby wpływu na sytuację świadków w przypadku ewentualnej sprawy o ich wymeldowanie z zajmowanych przez nich lokali. Zatem fakt, iż A. i R. S. wyjeżdżając za granicę, pozostawili w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy, przyjeżdżając do kraju przebywają w przedmiotowym lokalu, w okresie wolnym od pracy, np. choroba również spędzają czas w miejscu stałego zameldowania, uwiarygodnia ich twierdzenie o czasowym charakterze pobytu poza przedmiotowym lokalem i tym samym przeczy, jakoby trwale i dobrowolnie zrezygnowali z zamieszkiwania w lokalu przy ul. B. [...] w B. W skardze do tut. Sądu J. O. podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez: rozpoznanie sprawy bez uwzględnienia interesu skarżącego; przyznanie wiarygodności oświadczeniom osoby bliskiej R. i A. S. – J. S., która jest pozwaną w postępowaniu sądowym w sprawie o opróżnienie przedmiotowego lokalu mieszkalnego i zapłatę; przyznanie wiarygodności oświadczeniom osób znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej jak Państwo S., tj. P. T. i M. M. i przez to mających interes w oddaleniu wniosku o wymeldowanie; rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia dowodu z przesłuchania osób, których dotyczył wniosek o wymeldowanie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W motywach skargi wskazano, że żaden z przyjazdów R. i A. S. nie został udokumentowany. Osoby te nie przyjechały do Polski w okresie w trwania długiego postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego żadna z okoliczności podanych przez J. S. nie została udowodniona. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem w trakcie postępowania doszło do naruszeń przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć - zdaniem Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi). W ocenie Sądu postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było prowadzone z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie z naruszeniem przepisów art. art. 7, 68 § 2, 77 § 1, 79, 80 k.p.a. Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z przepisem art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. A zatem przesłanką warunkującą rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie jest opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, przy czym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, opuszczenie to powinno nosić cechy trwałości i dobrowolności. W rozpoznawanej sprawie organy orzekły o odmowie wymeldowaniu z lokalu przyjmując, że nie doszło do jego opuszczenia na stałe. Sądowa kontrola prawidłowości zastosowania przez organy prawa materialnego wymaga prawidłowego ustalenia przez nie stanu faktycznego sprawy, a ten zawsze jest efektem wyłącznie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego zgodnego z wymogami art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Ponadto podkreślenia wymaga, że to organy administracji publicznej mają ocenić zebrany materiał dowody i w uzasadnieniu wskazać, które dowody uznały za wiarygodne, a którym odmówiły wiary. Zgodnie z art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Zatem przeprowadzenie dowodu z zeznań strony winno być w zasadzie ostatnią czynnością dowodową przeprowadzoną w sprawie, w sytuacji gdy nie ma innych dowodów, na podstawie których można ustalić istotne okoliczności w sprawie. W rozpoznawanej sprawie reguły tej nie dochowano, bowiem J. S. przysłuchiwano kilkakrotnie, z tym, że za pierwszym razem była ona przesłuchiwana w charakterze świadka a następnie w charakterze strony. W trakcie postępowania organ I instancji przeprowadził dowód w postaci oględzin lokalu. Jak wynika z karty wstępnej protokołu brały w nim udział pracownice organu oraz skarżący i J. S. Zgodnie z art. 68 k.p.a. protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Ponadto protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole. Dołączony do akt sprawy protokół został podpisany jedynie przez pracownice organu (karta 86 akt administracyjnych). Nie ma w nim żadnej wzmianki o tym dlaczego nie został podpisany przez strony postępowania uczestniczące w czynności, co stanowi naruszenie art. 68 § 2 k.p.a. Zauważyć też należy, że zeznania świadków, przesłuchanych w sprawie, odnoszą się w zasadzie do wskazania kiedy Państwo S. ostatni raz byli widziani w mieszkaniu na ul. B. Zatem oględziny lokalu mogły być kluczowym dowodem w sprawie, w oparciu, o który można byłoby ustalić czy Państwo S. zerwali więzi z lokalem, czy też nie. Ponadto tego samego dnia organ przeprowadził dowód z zeznań strony – J. S. W aktach sprawy nie ma informacji o zawiadomieniu skarżącego, jako strony, o przesłuchaniu J. S., co stanowi naruszenie art. 79 k.p.a. Organ nie informował także o kolejnych przesłuchania strony z 28.10.2008 r. i 03.12.2008 r. O ile w ostatnich dwóch przesłuchaniach nie ma ważnych informacji dotyczących stanu faktycznego, zatem to naruszenie prawa jest nieistotne, o tyle zeznania J. S. z 05.06.2008 r. dotyczą pobytu R. i A. S. w lokalu przy ul. B. W doktrynie podkreśla się, iż zagwarantowanie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym ma polegać na stworzeniu jej możliwości prawnych podejmowania czynności procesowych w celu obrony swoich interesów. Czynny udział w postępowaniu przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony praw strony ma istotne znaczenie. Postępowanie dowodowe nie tylko prowadzi bowiem do ustalenia stanu faktycznego, ale też jest niezbędnym warunkiem oceny prawnej sprawy, która jest oceną zebranego materiału dowodowego z punktu widzenia prawa. Organ ocenia nie wszystkie okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie, ale tylko te, które mają znaczenie prawotwórcze, to jest takie, do których prawo przywiązuje skutki prawne. Postępowanie wyjaśniające jest zatem nie tylko zbieraniem faktów, ale przede wszystkim zbieraniem faktów prawotwórczych determinujących wynik sprawy. Co najistotniejsze zatem - udział strony w postępowaniu dowodowym poprzedzającym wydanie orzeczenia jest udziałem w tworzeniu tego orzeczenia. W orzecznictwie dominuje pogląd, iż niezapewnienie stronie udziału w postępowaniu występuje zarówno w przypadkach, gdy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu, jak i wtedy gdy nie brała udziału w niektórych czynnościach istotnych dla rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 06 października 2000 r. w sprawie sygn. akt V SA 316/00, Lex 298185, wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie sygn. akt IVSA 1111/96, Lex nr 43267). Ponadto pisemne oświadczenia R. i J. S. zostały przesłane do organu I instancji w trakcie biegu terminu do zapoznania się z aktami administracyjnymi. Wprawdzie Skarżący nie skorzystał z prawa do zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie, tym niemniej, skoro oświadczenia te wpłynęły do organu w fazie zapoznawania się z aktami sprawy, to w ocenie Sądu organ winien poinformować skarżącego o złożeniu do akt sprawy owych oświadczeń, gdyż skarżący miał prawo przypuszczać, że wie o wszystkich o wszystkich dokumentach, istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, że przepisy prawa nie zabraniają organom przeprowadzać dowodów z zeznań osób najbliższych albo mogących mieć interes faktyczny w określonym sposobie rozstrzygnięcia. Tego rodzaju źródła dowodowe z reguły są mniej wiarygodne od innych. W przypadku dopuszczenia tego rodzaju środków dowodowych rzeczą organu jest ocena wiarygodności zeznać osób najbliższych lub mających interes faktyczny, na tle całokształtu materiału dowodowego. Wobec zakwestionowania prawidłowości procedury oględzin lokalu i przesłuchania strony – J. S. - ocena Sądu co do poprawności ustaleń i wniosków organów wynikających z materiału dowodowego, jest przedwczesna. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie narusza reguły określone w przepisach art. 7, 68 § 2, 77 § 1, 79, 80 k.p.a., i naruszenia te - zdaniem Sądu - mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Sąd uchylił obie decyzje administracyjne, gdyż rozpoznawana sprawa wymagać będzie przeprowadzenia dowodów, których dopuszczenie na etapie postępowania odwoławczego mogłoby naruszać zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego – art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią wskazówki Sądu w zakresie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, jak i jego oceny. Konsekwencją uwzględnienia skargi stała się konieczność zamieszczenia w wyroku stwierdzenia, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi). Sąd zasądził także od organu na rzecz Skarżącego koszty postępowania sądowego, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty złożyła się kwota uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi w wysokości 100 złotych.