II SA/Bk 361/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi Z. i Cz. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] Wojewoda P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 261, poz. 2603 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. Sz. do M., wywłaszczonej jako działka nr 92/1, stanowiącej obecnie część działki nr 40459 będącej własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Handlowo Usługowego "[...]" Sp. z o.o. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Naczelnik Gminy Ł. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiącą własność Z. i Cz. G., oznaczoną nr 92/1 o powierzchni 0,0595ha, położoną obecnie w Ł. przy ul. Sz. do M. (dawniej we wsi Z., gmina Ł.) - decyzja znak. [...] z dnia [...] sierpnia 1977 r. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] października 1976 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji wydaną przez Wojewódzką Komisję Planowania w Ł. nieruchomość ta przeznaczona została pod budowę "[...]" - Stacji Obsługi Samochodów Osobowych w Ł. Poprzedni właściciele wnioskiem z dnia 30 grudnia 2008 r. wystąpili o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu podali, że planowana inwestycja zrealizowana została jedynie na części wywłaszczonych gruntów, a pozostała część nigdy nie została wykorzystana na cele związane z działalnością gospodarczą "[...]", ani zagospodarowana w inny racjonalny sposób. W związku z planowaną sprzedażą Przedsiębiorstwa wnoszą o zwrot niewykorzystanych gruntów na ich rzecz. Z ustaleń dokonanych w trakcie postępowania wyjaśniającego wynika, że nieruchomość której zwrotu żądają byli właściciele stanowi obecnie część działki nr 40459, będącej własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Handlowo Usługowego "[...]" Sp. z o.o. Stan prawny nieruchomości ujawniony został w księdze wieczystej [...]. Wpisu tego dokonano 17 lutego 1992 r. Mając powyższe na uwadze organ I instancji uznał, że roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, stosownie do przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje. Od decyzji tej Cz. i Z. G. złożyli odwołanie zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwej interpretacji zapisów księgi wieczystej KW nr [...] oraz niewłaściwe zastosowanie art. 229 ustawy. Organ II instancji utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję i podał, że jakkolwiek nie w pełni podziela zarzuty odwołania to zgodzić się należy z odwołującymi, że przepis art. 229 ustawy w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania. Po przytoczeniu treści art. 136 ust. 3 organ stwierdził, że prawdą jest, iż zwrot nieruchomości zbędnej następuje wówczas, gdy roszczenie o zwrot jest dopuszczalne. Będąca przedmiotem sprawy nieruchomość nie została sprzedana ani nie ustanowiono na niej użytkowania wieczystego. Z akt sprawy wynika bowiem, że wywłaszczona nieruchomość, będąca w dniu 5 listopada 1990 r. w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" w B. z mocy prawa, stosownie do art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, póz. 464), stała się przedmiotem użytkowania wieczystego tego Przedsiębiorstwa, co potwierdzone zostało decyzją Wojewody Ł. z dnia [...] stycznia 1991 r., Nr [...]. Prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Ł. Roszczenie o jej zwrot przysługiwało zatem odwołującym. Niemniej jednak z uwagi na to, że powstałe z mocy prawa, trwające nadal, użytkowanie wieczyste pozbawiło Skarb Państwa władztwa nad tą nieruchomością, zwrot ten jest niemożliwy. Na ostateczną decyzję Wojewody P. Z. i Cz. G. złożyli skargę do sądu administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji i orzeczenie zwrotu zbędnej części wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu skargi wyjaśnili, że inwestycja zrealizowana została jedynie na części wywłaszczonych gruntów, pozostała część nigdy nie została zagospodarowana i od 30 lat stanowi zarośnięty trawą nieużytek. W dniu [...] lutego 1992 r., decyzją Wojewody Ł., grunty zostały przekazane w wieczyste użytkowanie Przedsiębiorstwu P. Naruszono przy tym zasady określone obowiązującą w tym czasie ustawą o gospodarce nieruchomościami. Mimo sporządzenia list osób uprawnionych do ubiegania się o zwrot części wywłaszczonych gruntów przez Urząd Miasta w Ł., do skarżących nigdy nie dotarły wymagane prawem zawiadomienia. Przedsiębiorstwo P. w między czasie uległo przekształceniu, obecnie działa w formie prywatnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i jest nadal użytkownikiem wieczystym wywłaszczonych od skarżących gruntów. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że podnoszone w skardze zarzuty dotyczące poprawności uwłaszczenia P. nie mogą być przedmiotem badania w postępowaniu o zwrot nieruchomości przez organy rozpatrujące te sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga pomimo błędnego uzasadnienia decyzji organu II instancji nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie zgodnie odmówiły zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przy czym podstawą odmowy zwrotu przez organ I instancji był przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 261, poz. 2603 ze zm.). Natomiast zdaniem organu odwoławczego przepis nie mógł być zastosowany w sprawie niniejszej, albowiem wywłaszczona nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego osoby trzeciej z mocy prawy. W takiej sytuacji podstawę odmowy jej zwrotu powinien stanowić art. 136 ust. 3 ustawy. Kwestie związane z problematyką dotyczącą zwrotu byłym właścicielom, bądź ich następcom prawnym wywłaszczonych nieruchomości zostały uregulowane w dziale II rozdziale VI, zatytułowanym "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" ustawy o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 136 ust. 3. u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, bądź pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.). Zgodnie zaś z treścią art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W świetle treści tego przepisu stwierdzić należy, że jedynymi, a zarazem wystarczającymi przesłankami uzasadniającymi odmowę byłym właścicielom zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest okoliczność, że po pierwsze przedmiotowa nieruchomość została przed dniem 1 stycznia 1998 r. oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej oraz po drugie fakt ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej. Należy przy tym podnieść, że nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa tym bardziej wyłącza roszczenie określone w art. 136 ust. 3 u.g.n., gdyż niedopuszczalnym byłoby naruszanie prawa powstałego z mocy ustawy przeszłymi uprawnieniami byłych właścicieli lub ich następców prawnych do zwrotu nieruchomości. Burzyłoby to w sposób nieuzasadniony porządek prawny (vide: wyrok NSA z dnia 8 września 2006 r., sygn., akt I OSK 1217/05, LEX nr 321187). W przedmiotowej sprawie nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...] października 1976 r. znak.[...]. Następnie nieruchomość ta, będąca w dniu 5 listopada 1990 r. w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" w B. z mocy prawa, stosownie do art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, póz. 464), stała się przedmiotem użytkowania wieczystego tego Przedsiębiorstwa, co potwierdzone zostało decyzją Wojewody Ł. z dnia [...] stycznia 1991 r., Nr [...]. Prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w Ł. Bezsporne okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy - wywłaszczona nieruchomość przed dniem 1 stycznia 1998 r. stała się przedmiotem użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, uzasadniały odmowę jej zwrotu byłym właścicielom. Przy czym wbrew stanowisku organu odwoławczego podstawę prawną odmowy zwrotu stanowi przepis art. 229 u.g.n. który wyłącza roszczenie byłych właścicieli, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., zarówno w przypadku, gdy prawo użytkowania wieczystego zostało na nieruchomości ustanowione, jak również w sytuacji, gdy powstało z mocy samego prawa. Mając powyższe skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.