II SA/Bk 361/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska – Nazarczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. C. i H. C. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] września 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. C. i H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Małżonkowie D. i H. C. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podali, że źródłem utrzymania rodziny pozostaje gospodarstwo rolne. Miesięczny dochód osiągany z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa to kwota 1.000 zł. W skład majątku wnioskodawców wchodzi: dom o powierzchni 90 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 22 ha. Wnioskodawcy nie posiadają zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Pismem z dnia 23 lipca 2013 r. referendarz sądowy wezwał D. i H. C. do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, oświadczenia, w którym należało wskazać: rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, przy czym należało również podać stan inwentarza żywego oraz posiadane maszyny rolnicze; wysokość miesięcznego dochodu uzyskanego z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, z okresu trzech ostatnich miesięcy, z podziałem na poszczególne miesiące; czy na określoną we wniosku nieruchomość rolną wnioskodawcy otrzymali w roku bieżącym dopłaty z Unii Europejskiej - należało określić w jakiej wysokości i kiedy; miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z określeniem wysokości poszczególnych wydatków; czy wnioskodawcy posiadają samochody osobowy, należało wskazać markę, model, rok produkcji pojazdu oraz koszty miesięcznej eksploatacji. Dodatkowo małżonkowie C. zostali zobowiązani do nadesłania: dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego z okresu trzech ostatnich miesięcy; decyzji potwierdzających wysokość dopłat z Unii Europejskiej otrzymanych w roku bieżącym na wskazaną we wniosku nieruchomość rolną oraz rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków. Wezwania zostały doręczone prawidłowo dnia 25 lipca 2013 r. (k. 77 - 78), pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawcy nie ustosunkowali się do ich treści, wnosząc w piśmie z dnia 30 lipca 2013 r. o przedłużenie terminu do udzielenia odpowiedzi do dnia 20 sierpnia 2013 r. We wskazanym przez siebie terminie również nie udzielili odpowiedzi na wezwanie oraz nie nadesłali wymaganych dokumentów. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy, postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając że wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajdują się w sytuacji materialnej, uniemożliwiającej im poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Od powyższego postanowienia wnioskodawcy złożyli sprzeciw i zarzucili naruszenie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych norm w niniejszej sprawie. W ich ocenie złożone do akt sprawy dokumenty są wystarczające podstawą do zwolnienia ich z kosztów sądowych. Podali, że ich sytuacja finansowa jest bardzo trudna, co wynika ze złożonych do akt sprawy dokumentów. Nadto podali, że nie byli w stanie zgromadzić dokumentów których żąda Sąd z powodu problemów zdrowotnych. Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie kwestionowanego postanowienia i zwolnienie z kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł). Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali w sposób wyczerpujący, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonego oświadczenia wynika jedynie, że źródłem ich utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego uzyskują dochód w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Majątek stanowi dom o powierzchni 90 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 22 ha. Dane te w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na wezwanie z dnia 23 lipca 2013 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawców, a w konsekwencji pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja zgodnie z którą wnioskodawcy nie byli w stanie zgromadzić dokumentów żądanych przez Sąd z powodu problemów zdrowotnych. Większość żądanych informacji dotyczyła danych, które nie wymagały gromadzenia specjalnej dokumentacji a mogły wynikać z oświadczenia złożonego przez wnioskodawców (np. rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, stan inwentarza żywego oraz posiadane maszyny rolnicze, miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z określeniem wysokości poszczególnych wydatków, posiadane samochody osobowe - marka, model, rok produkcji oraz koszty miesięcznej eksploatacji). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.-