II SA/Bk 373/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał (spr.),, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lipca 2008 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] przyznającą K.M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości i higieny, gaz, energię elektryczną i leki w wysokości 220 złotych. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia [...] marca 2008r. K.M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wnioskodawca skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy finansowej na żywność, środki czystości i higieny, gaz i pokrycie kosztów energii elektrycznej. W dniu [...] marca 2008r. K.M. rozszerzył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, na dowód czego złożył receptę na leki w wysokości 51,95 zł, zaś w dniu [...] marca 2008 r., kolejne 2 recepty na łączną kwotę 70,20 zł. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał K.M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości i higieny, gaz, energię elektryczną i leki w wysokości 220 złotych. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano kwotowo ilość środków przekazanych w 2008r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną, podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy (przedstawionej również w uzasadnieniu decyzji) podkreślono, że potrzeby K.M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył K.M. i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania zarzucił brak w decyzji kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłku oraz sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Wskazał, że decyzja jest przejawem samowoli administracyjnej i dyskryminacji. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził co następuje: Zadania organów administracji publicznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a zgodnie z art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się możliwościach pomocy społecznej. Organ podniósł, że nieprawdą jest jakoby w zaskarżonej decyzji brak było kryteriów, którymi kierował się MOPS w Z. przyznając skarżącemu zasiłek celowy. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Odnośnie możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. organ odwoławczy wskazał, że wyrażają się one w kwocie 280.000 zł na rok 2008r., która to kwota została podzielona przez burmistrza na transze miesięczne w wysokości od 10.000 zł na miesiąc lipiec do 18.000 zł w miesiącach czerwiec i sierpień i 20.000 zł - 22.000 zł w większości pozostałych miesięcy oraz 41.000 w miesiącach marzec i grudzień, w których to miesiącach przypadają święta. O rozmiarach potrzeb świadczy zaś liczba 280 wniosków rozpatrzonych w marcu 2008r. (co daje średnią wysokość jednego zasiłku w kwocie 115,39 zł ). Od początku roku zaś rozpatrzono łącznie 746 wniosków. Powyższe dane w ocenie organu czynią również zadość żądaniu informacji co do sposobu rozdysponowania środków posiadanych przez MOPS. Powyższa decyzja została zaskarżona przez K.M. do sądu administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił, że jest ona przejawem samowoli administracyjnej. Wskazał, że stosownie do przepisów kpa oraz orzecznictwa NSA i tutejszego sądu decyzja administracyjna uznaniowa powinna zawierać jasne kryteria rozstrzygnięcia. W zaskarżonej decyzji brak jest takich kryteriów. Dowodem braku kryteriów są decyzje MOPS w Z. z miesięcy poprzedzających przyznanie zasiłku celowego. Skarżący podniósł, że pomimo jednakowego kryterium – wartości średniej zasiłku, jednakowej dla wszystkich decyzji otrzymywał różną jego kwotę. Nadto zarzucił, że w zaskarżonej decyzji "brak jest jasnych kryteriów oraz zachowania zasady równości wobec prawa." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W marcu 2008r., a więc w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 115,39 zł – rozpatrzono 280 wniosków i dysponowano kwotą 41.000 zł. Do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, wydano 746 decyzji, przy czym do końca roku pozostało jeszcze prawie 9 miesięcy. Powyższe dane w oczywisty sposób tłumaczą wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzją nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych ( średni zasiłek wypłacony w marcu wyniósł 115,39 zł), a wręcz przeciwnie przewyższa tę kwotę. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest osobą 44-letnią, z wyższym wykształceniem (kierunek technologia chemiczna), po ukończonym kursie samodzielnego księgowego i studiach podyplomowych w zakresie Finansów i Rachunkowości Przedsiębiorstw, nie ma zatem przeszkód aby chociaż w części pokrywał on wydatki związane ze swoim utrzymaniem z własnych źródeł dochodu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego samowoli administracyjnej, przejawiającej się brakiem jasnych kryteriów rozstrzygnięcia, o czym świadczyć miałby fakt otrzymywania przez skarżącego różnej kwoty zasiłku celowego, pomimo jednakowego kryterium, tj. wartości średniej zasiłku - stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak już wskazano, decyzje w sprawie zasiłku celowego mają charakter decyzji uznaniowych. Uznanie organu powinno być uzasadnione poprzez wskazanie zarówno możliwości finansowych organu m.in. ilości przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilości osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku, jak również sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Uzasadnienia decyzji w przedmiotowej sprawie zawierają wskazanie powyższych danych i ich analizę, co wyklucza zasadność zarzutu braku wskazania kryteriów przyznawania zasiłku celowego i samowoli organów w tym zakresie. Również różna wysokość zasiłku celowego przyznawana skarżącemu nie dowodzi samowoli organów, gdyż średnia wysokość tego zasiłku nie jest wielkością stałą, ale zależy od ilości środków finansowych przeznaczonych w danym okresie na pomoc finansową oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią, które są wielkościami zmiennymi. Oznacza to, że średnia wysokość zasiłku celowego będzie różna w różnych okresach. Co istotne trudno uznać, aby zasiłki przyznawane skarżącemu dyskryminowały jego osobę, albowiem ich wysokość z reguły jest wyższa od średniej wysokości zasiłku celowego. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.