II SA/Bk 375/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie odmowy ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. W związku ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] lutego 2012 r. nr [...], wydane w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie odmowy ustalenia warunków zabudowy, J. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając to trudną sytuacją finansową. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Mieszka poza miastem, co wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Źródło utrzymania rodziny stanowi jego wynagrodzenie w wysokości 3.000 zł oraz dochód z własnej działalności gospodarczej, jak też dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę oraz jej wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.000 zł. Skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi jak dotychczas żadnego dochodu. Jego zdaniem łączny dochód rodziny pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, w tym pokrycie kredytu zaciągniętego na 20 lat. Skarżący wskazał ponadto, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabieg kolana i rekonwalescencję. Dodał, że w skład majątku rodziny wchodzi dom o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha oraz 5-letni samochód osobowy marki Citroen C4 (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Oświadczył, że nie prowadzi działalności rolniczej i nie pobiera dopłat. Grunty rolne zostały nieodpłatnie wydzierżawione. Aktualnie nie uzyskuje też dochodów z mieszkania, którego koszty utrzymania wynoszą 700 zł, Koszty utrzymania domu wynoszą natomiast około 2.000 - 3.000 zł. Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny skarżącego wyszczególnione we wniosku przedstawiają się następująco: energia elektryczna - 200 zł, wywóz nieczystości płynnych - 180 zł dwa razy miesięcznie, wywóz nieczystości stałych - 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego - 3.000 zł kwartalnie, podatek od nieruchomości - 267 zł (22,33 zł m-cznie), telefon, Internet - 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży - około 1.000 zł, rata kredytu - 444,22 CHF (około 1.500 zł), koszty utrzymania dzieci: wyżywienie - 500 zł miesięcznie, dodatkowe lekcje z języków oraz innych przedmiotów - około 500 zł miesięcznie, ubrania i inne przedmioty - około 500 zł. Do akt sprawy skarżący dołączył: kserokopię zeznań podatkowych oraz kserokopię raportu miesięcznego osoby ubezpieczonej. Postanowieniem z 2 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku. Wskazał w szczególności, że jego sytuacja finansowa jest trudna. Łączny dochód nie pozwala na pokrycie wszystkich wydatków, w związku z czym co miesiąc powstaje zadłużenie, a dochód pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym pokrycie kredytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Rozpoznając ten wniosek Sąd zauważa więc, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dodać przy tym należy, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Rozpoznając wniosek Sąd wziął pod uwagę, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Dodać ponadto trzeba, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym zawisły inne sprawy skarżącego - II SA/Bk 394/12 i II SA/Bk 459/12 - w których zobowiązany jest on na obecnym etapie tych postępowań do poniesienia łącznie kwoty 200 zł tytułem wpisów sądowych. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że u skarżącego występuje dysproporcja między deklarowanymi dochodami a wydatkami. Miesięczne dochody rodziny wynoszą według oświadczenia około 6.000 zł brutto (z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz działalności gospodarczej żony). Z kolei wydatki kształtują się na poziomie 6.622,33 zł, przy czym z oświadczenia zawartego we wniosku nie wynika, aby strona posiadała zaległości w spłatach bieżących i długoterminowych zobowiązań. W związku tym budzi uzasadnione wątpliwości fakt uzyskiwania dochodu jedynie ze źródeł wskazanych we wniosku. Zwłaszcza, że skarżący nie zadośćuczynił wezwaniu o dołączenie do akt m.in. deklaracji na zaliczki miesięczne na podatek dochodowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od stycznia do czerwca 2012 r., dokumentów rozliczających działalność gospodarczą w tym okresie (np. bilans zysków i strat). Wnioskodawca nie przedłożył ponadto pomimo wezwania - rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków rodziny, harmonogramu spłat kredytu oraz aktualnego stanu zadłużenia, wyciągów z rachunków bankowych za okres od kwietnia do czerwca 2012 r. Obraz stanu wydatków i dochodów strony nie jest zatem pełny. Skarżący nie poparł stosowną dokumentacją argumentów o uzyskiwanej stracie z prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem z dołączonej do akt informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2011 r. (PIT/B) wynika, iż w roku tym uzyskał z tego tytułu dochód rzędu 13.506,93 zł. Skarżący nie udokumentował również deklarowanych wydatków, w tym związanych z kredytem. Zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa. Uzyskanie kredytu świadczy już o możliwościach płatniczych skarżącego, albowiem wiązało się z pozytywną oceną banku możliwości jego spłaty. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji materialnej, która obiektywnie uniemożliwia zgromadzenie środków potrzebnych na uiszczenie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia skarżącego pozwalają na stwierdzenie, że jest w stanie przy rozsądnym planowaniu wydatków poczynić oszczędności, pozwalające na pokrycie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.