II SA/Bk 38/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2005 r. sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt przymusowego zatrudnienia w batalionie górniczym - oddala skargę.- Wnioskiem z dnia 3.09.2003 r. P. J. zwrócił się do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. o wydanie zaświadczenia o pracy przymusowej w batalionie górniczym. Postanowieniem z dnia [...].02.2004 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. odmówił wydania wnioskowanego zaświadczenia. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się P. J. składając zażalenie do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Postanowieniem z dnia [...].03.2004 r. nr [...] organ II instancji uchylił postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Stwierdził, iż organ I instancji w trakcie prowadzonego postępowania nie dokonał ustaleń faktycznych niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, naruszając tym samym art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto uzasadnienie spornego postanowienia zawiera szereg wad formalnych, błędów logicznych i stylistycznych. Postanowieniem z dnia [...].10.2004 r. nr [...] (wydanym po ponownym rozpatrzeniu sprawy) Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. z powołaniem się na art. 218 § 1 i 219 Kpa oraz przepisy ustawy z dnia 2.09.1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 ze zm.) i przepisy wykonawcze – odmówił wydania zaświadczenia o wnioskowanej treści, w uzasadnieniu wywodząc, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił na stwierdzenie, iż P. J. został odkomenderowany do batalionu górniczego (WKG) w wyniku przeprowadzonej selekcji o podłożu politycznym. O powyższym fakcie świadczy, według organu, Załącznik do rozkazu dziennego nr [...] z dnia [...].05.1956 r. [...] Pułku KBW, zgodnie z którym rozformowano przedmiotową jednostkę (do której przynależał wnioskodawca) i zorganizowano trzy kompanie Wojskowych Kompanii Górniczych, do których wcielono wszystkich żołnierzy z rozformowanego pułku – w tym również P. J. Nadto powołano się na opinie Centralnego Archiwum Wojskowego zawarte w piśmie nr [...] z dnia [...].04.2004 r. oraz nr [...] z dnia [...].07.2004 r. jak i opinię Zarządu Okręgowego Związku Represjonowanych Żołnierzy Górników wyrażoną w piśmie nr [...] z dnia [...].02.2004 r., z których jednoznacznie wynika, iż P. J. pełnił służbę w KBW. W konkluzji organ I instancji uznał, iż wydanie zaświadczenia o pracy przymusowej w WKG stanowiłoby naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 2.09.1994 r. o świadczeniach pieniężnych... W zażaleniu wniesionym do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. P. J. zarzucił, iż jego wniosek o wydanie zaświadczenia dotyczącego pracy przymusowej w batalionie górniczym został rozpatrzony przez organ I instancji w sposób niekompletny, niespójny i niewyczerpujący. Wojskowy Komendant Uzupełnień w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego winien był wykazać na jakiej zasadzie odbyło się odkomenderowanie z oddziału KBW do jednostki WKG oraz szczegółowo określić jego stanowisko pracy w batalionie górniczym. W dalszej części zażalenia stwierdził, iż nie miał wpływu na przydzielenie go do jednostki WKG, gdyż po rozformowaniu macierzystej jednostki KBW został przymusowo wcielony do batalionu górniczego. Podkreślenia, zdaniem wnioskodawcy, wymaga fakt, iż w kopalni nie pracował jako żołnierz KBW, bowiem od dnia 18.05.1956 r. przynależał do WKG. Postanowieniem z dnia [...].11.2004 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. w uzasadnieniu podkreślając, iż w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy organ II instancji zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie pełnego tekstu Załącznika do rozkazu dziennego nr [...] z dnia [...].05.1956 r. [...] Pułku KBW. Podsumowując organ wywiódł, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie było podstaw (w świetle art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 2.09.1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach...) do uznania, iż odkomenderowanie odwołującego do WKG odbyło się w wyniku selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej. Brak było zatem przesłanek do wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku P. J. podtrzymał stanowisko zawarte w zażaleniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W przedmiotowej sprawie sporną kwestią pozostaje odmowa wydania przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. zaświadczenia poświadczającego pracę przymusową skarżącego w kopalni węgla. Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16.12.1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.) zaświadczenie potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w kopalniach węgla wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Uzyskanie przez skarżącego zaświadczenia o żądanej treści uzależnione zatem było w głównej mierze od istnienia w archiwach wojskowych materiałów źródłowych poświadczających spełnienie przez wnioskodawcę pozytywnych przesłanek zawartych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2.09.1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 ze zm.), przy jednoczesnym braku okoliczności wyłączających możliwość skorzystania z ustawowych świadczeń zawartych w art. 1 ust. 2 omawianej ustawy. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy świadczenie pieniężne przysługuje żołnierzom: 1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949 – 1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, 2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, 3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949 – 1959. Ustęp 2 cytowanego artykułu stanowi, iż świadczenie pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organy I i II instancji w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego bezspornie wynika, iż skarżący w okresie czasu od [...].11.1954 r. do dnia [...].05.1956 r. był żołnierzem [...] Pułku KBW, który został rozformowany rozkazem dziennym nr [...] z dn. [...].05.1956 r. i na bazie rozformowanych pododdziałów piechoty Pułku zostały zorganizowane trzy kompanie górnicze – do jednej z nich przydzielono skarżącego od dnia 18.05.1956 r. W/g art. 1 ust. 2 cyt. ustawy świadczenia z tej ustawy przysługują żołnierzom odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla w wyniku selekcjonowania politycznego, określonego zastępczą kategorią służby wojskowej. Natomiast nie przysługują tym żołnierzom, którzy zostali odkomenderowani bez selekcji politycznej. Podzielić należy ocenę organów wojskowych, iż okoliczność przeprowadzenia selekcji o podłożu politycznym przy wcieleniu skarżącego do WKG nie znajduje odzwierciedlenia w całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Dokumenty źródłowe udostępnione przez Instytut Pamięci Narodowej dla potrzeb prowadzonego postępowania administracyjnego – a w szczególności pełna treść rozkazu dziennego nr [...] z dnia [...].05.1956 r. wraz z załącznikiem wskazują na fakt "typowego" rozformowania z dniem [...].05.1956 r. [...] Pułku KBW i utworzenia trzech Kompanii Górniczych, do których przydzielano żołnierzy rozformowanej jednostki, wśród nich skarżącego. Zatem nie można było uznać faktu selekcjonowania politycznego. Do skarżącego nie stosowano żadnej indywidualnej selekcji. Z zebranych dowodów w postaci ewidencji wojskowej wynika jedynie okoliczność wcielenia skarżącego do jednostki WKG, co nastąpiło w rezultacie rozwiązania jego macierzystego pułku KBW. W konsekwencji należy stwierdzić, iż organ z uwagi na brak materiałów źródłowych nie mógł wydać zaświadczenia o żądanej przez skarżącego treści uprawniającego do świadczeń z powołanej ustawy. Kolejnym zarzutem skargi jest zarzut naruszenia przez skarżone rozstrzygnięcie art. 32 Konstytucji RP. W tym miejscu należy wskazać, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12.12.2000 r., sygn. SK 9/00 OTK 2000/8/97 badał konstytucyjność artykułu 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2.09.1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących... w brzmieniu ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z dnia 20.12.1994 r. (Dz. U. Nr 111, poz. 537) i orzekł, że jest niezgodny z zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji w części dotyczącej daty granicznej okresu odbywania służby przez żołnierzy wskazanej w treści omawianego artykułu – tj. do końca roku 1956 (pierwotny tekst ustawy). Jednocześnie podkreślił, iż nowelizująca ustawa – z dnia 10 września 1999 r. – o zmianie ustawy o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz.U. Nr 80, poz. 902), rozciągnęła okres świadczeń z tego tytułu na lata 1949 – 1959, zatem również na okres kwestionowany w rozpatrywanej przez Trybunał skardze konstytucyjnej. Trybunał nie dopatrzył się niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w innym zakresie, w tym podnoszonym przez skarżącego. Na marginesie należy wskazać, iż forma rozstrzygnięcia organu I instancji nie narusza przepisów prawa. Zgodnie z treścią § 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16.12.1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania... – stanowiącego przepis szczególny – zaświadczenia pozytywne, o których mowa w rozporządzeniu sporządza się według wzorów ustalonych w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia. Wzór postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. Organ rozpatrujący sprawę jest związany rodzajem rozstrzygnięć wskazanych przez cytowane rozporządzenie. Z powodu braku przesłanek do wydania zaświadczeń wskazanych w załączniku nr 1 i 2 rozporządzenia, Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. prawidłowo rozstrzygnął sprawę postanowieniem przewidzianym w załączniku nr 3 odmawiającym wydania zaświadczenia o żądanej treści. Dodatkowo należy wyjaśnić, iż zgodnie z poglądem przyjętym w doktrynie, organ działając na podstawie art. 219 Kpa odmawia wydania zaświadczenia, gdy nie można spełnić żądania wnioskodawcy odnośnie treści zaświadczenia, czy to ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, czy tez na wyraźny zakaz ustanowiony w przepisach odrębnych (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 800). Tak uczyniono w sprawie niniejszej. W konkluzji należało stwierdzić, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), o czym orzeczono jak w sentencji.