II SA/Bk 387/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 05 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. G. i J. G. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie wznowienia postępowania zatwierdzającego projekt budowlany p o s t a n a w i a odmówić J. G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. J. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (k. 48) podając we wniosku, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, synem oraz teściem. Syn wnioskodawcy J. G. uczy się w szkole średniej, natomiast teść E. Ł. jest osobą obłożnie chorą i wymagającą stałej opieki lekarskiej, jak i domowej. Skarżący podkreślił jednocześnie, iż pomimo posiadanych oszczędności w kwocie 50.000 zł – przeznaczonych na dokończenie budowy obory – miesięczny dochód rodziny jest bardzo niski, a wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego duże. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m², objęty współwłasnością małżeńską wraz ze służebnością osobistą mieszkania oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, a także oszczędności w kwocie 50.000 zł oraz dwa ciągniki i samochód osobowy. Źródło utrzymania rodziny wnioskodawcy stanowi dochód uzyskiwany ze sprzedaży mleka w wysokości 5.948,65 zł, a także emerytura teścia w wysokości 600 zł netto. Miesięczne i kwartalne wydatki rodziny skarżącego przedstawiają się następująco: olej napędowy – 1.000 zł, energia elektryczna – 280,88 zł, opłata za wodę i wywóz nieczystości – 106,21 zł, podatek od nieruchomości – 806 zł (za pół roku), ubezpieczenie społeczne rolników T. i J. G. – 606 zł, usługi telekomunikacyjne – 51 zł, opłata za gaz – 50 zł, opłata za leki – 300 zł, nawozy mineralne - 10.000 zł (w miesiącu czerwcu), opał na zimę – 2.000 zł. Do wniosku skarżący dołączył: faktury i rachunki poświadczające wysokość ponoszonych wydatków za: telefon, ubezpieczenie KRUS, podatek od nieruchomości, wodę i wywóz nieczystości, zakup nawozów mineralnych (k. 53-55, 59), faktury VAT z tytułu sprzedaży mleka za kwiecień 2010 r. (k. 58) oraz decyzje w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego na kwotę 1.707,89 zł (k. 57). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W złożonym oświadczeniu J. G. wykazał, iż pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną, synem oraz starszym i schorowanym teściem. Źródło miesięcznego utrzymania stanowi dochód w kwocie 6.833,30 zł, uzyskiwany ze sprzedaży mleka w kwocie 5.948,65 zł (dochód za miesiąc kwiecień 2010 r., k. 58), emerytury teścia w kwocie 600 zł oraz zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego – 284,65 zł (1.707,89 zł za 6 miesięcy k. 57). Skarżący we wniosku nie wskazał czy otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą 2.996,35 zł i przedstawiają się następująco: olej napędowy – 1.000 zł, energia elektryczna – 280,88 zł, opłata za wodę i wywóz nieczystości - 35, 40 zł (106,21 zł kwartalnie k. 56), podatek od nieruchomości – 67,17 zł (806 zł za rok k. 55), ubezpieczenie społeczne rolników T. i J. G. – 202 zł (606 zł kwartalnie), usługi telekomunikacyjne – 51 zł (k. 53), opłata za gaz – 50 zł, opłata za leki – 300 zł, nawozy mineralne – 843,33 zł (10.120 zł / 12 miesięcy k. 59), opał na zimę – 166,57 zł (2.000 zł rocznie). W skład majątku J. G. wchodzi: dom o powierzchni [...] m² (współwłasność z żoną oraz obciążony służebnością osobistą) oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Dodatkowo skarżący posiada oszczędności w kwocie 50.000 zł, przeznaczone na dokończenie budowy obory, której dotyczy niniejsze postępowanie oraz dwa ciągniki i samochód osobowy. Analizując przedstawione dane majątkowe należy podkreślić, iż wykazane wydatki miesięczne rodziny wnioskodawcy wynoszące średnio 2.996,35 zł są znacznie niższe od osiąganego miesięcznego dochodu tj. łącznie kwoty 6.833,30 zł. Po ich odliczeniu skarżącemu bowiem zostaje średnio kwota niecałych 4.000 zł. Nawet zatem doliczając kwestię zakupu żywności, środków czystości i odzieży, a więc wydatki, które posiada każda rodzina, wnioskodawcy zostają jeszcze środki finansowe do pokrycia kosztów ustanowienia adwokata. Na podstawie danych zawartych we wniosku należy bowiem stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 50.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem pozwalają na uznanie, iż J. G. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej tj. koszty ustanowienia adwokata, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazana we wniosku kwota oszczędności (50.000 zł) może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe, w tym ustanowienia adwokata nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności. W tym stanie rzeczy pokrycie przez J. G. kosztów ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Jak podkreślono na wstępie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane, a te w sprawie niniejszej uznano za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż J. G. nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Skarżący tego nie uczynił. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.