II SA/Bk 387/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. P. decyzją Nr [...]z dnia [...] stycznia 2015 r., działając z urzędu, zmienił własną decyzję Nr [...]z dnia [...] listopada 2013 r. o skierowaniu W. M. (powoływanej dalej jako: Skarżąca) do domu pomocy społecznej, w ten sposób, że skierował Skarżącą poza kolejnością do Domu Pomocy Społecznej w B. na okres od 4 grudnia 2013 r. do 24 września 2014 r. Uzasadniając powyższą decyzję organ wyjaśnił, że na mocy postanowienia z dnia [...] września 2014 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] marca 2014r. (sygn. akt [...]) o oddaleniu wniosku Skarżącej o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej i zmienił orzeczenie Sądu Rejonowego w B, P. z dnia [...] października 2013r. (sygn.. akt [...]) w ten sposób, że oddalił wniosek MOPS w B. P. o umieszczenie Skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody. W konsekwencji powyższej zmiany organ uznał, iż skierowanie Skarżącej do DPS w B. dotyczyło okresu od 4 grudnia 2013 r. do dnia 24 września 2014r. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Skarżąca zarzucając jej: użycie niewłaściwej podstawy prawnej, błędną interpretację przepisów ustawy o pomocy społecznej, nieuwzględnienie wszystkich dowodów przy wydawaniu decyzji, co doprowadziło do zafałszowania istniejącego stanu prawnego, naruszenie przepisów Kodeksu karnego oraz naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności powołał się na art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (dalej w skrócie: dps). Osobę taką kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej. Organ wyjaśnił jednocześnie, że o umieszczeniu w domu pomocy społecznej może orzec również sąd powszechny. Wówczas, stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 1995 r. w sprawie szczegółowego sposobu działania w sprawach przyjęcia do domu pomocy społecznej oraz wypisywania z domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie i upośledzonej umysłowo (Dz. U. Nr 92, poz. 460), organ właściwy po otrzymaniu orzeczenia sądu wydaje decyzję o skierowaniu do domu odpowiedniego typu. Organ podkreślił dodatkowo, że prawomocne postanowienie sądu o przyjęciu do domu pomocy społecznej wiąże organy administracji publicznej (por. art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), a ze związania prawomocnym orzeczeniem wynika konieczność uwzględnienia faktu istnienia konkretnego orzeczenia regulującego konkretną sprawę. W niniejszej sprawie Skarżąca została skierowana do dps na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] października 2013 r. w związku z tym, iż w/w orzeczenie zostało zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] września 2014 r. o sygn. akt. [...], który na skutek apelacji Skarżącej orzekł o uwzględnieniu wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia o umieszczeniu w dps. Postanowienie to stało się prawomocne w dniu 25 września 2014 r., stąd też organ miał obowiązek je wykonać, a więc jak słusznie uczynił to organ I instancji zmienić wydaną w tej sprawie decyzję. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie zostały wyczerpane przesłanki do zmiany ostatecznej decyzji o skierowaniu skarżącej do dps, albowiem nastąpiło to po zmianie orzeczenia sądu w zakresie umieszczenia Skarżącej w dps. Z dniem uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2014r. sygn. akt.[...], przestało bowiem obowiązywać rozstrzygnięcie z dnia [...] października 2013 r. o sygn. akt. [...]. Upadła zatem przesłanka do dalszego korzystania ze świadczenia, jakim jest pobyt w dps. Decyzja o skierowaniu do dps bez zgody strony z [...] listopada 2013 r. była bowiem oparta na w/w postanowieniu Sądu z [...] października 2013 r. Powyższe, zdaniem SKO wskazuje, iż od 4 grudnia 2013 r. do 24 września 2014 r. pobyt Skarżącej w dps był legalny, gdyż w tym czasie obowiązywało postanowienie sądu o skierowaniu Skarżącej do dps bez jej zgody. Po tym terminie decyzję o skierowaniu do dps należało zmienić w części dotyczącej terminu. W związku z tym, iż nowe orzeczenie Sądu nie dokonało uchylenia pierwotnego rozstrzygnięcia o umieszczeniu w dps, a dotyczyło wyłącznie zmiany, stąd też wydane przez organ I instancji rozstrzygnięcie Kolegium uznało za prawidłowe. Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów odwołania SKO podkreśliło, że niniejsze postępowanie nie dotyczy skierowania do dps, stąd też zarzuty dotyczące naruszenia przepisów w trakcie postępowania o umieszczenie Skarżącej w domu pomocy społecznej nie mają związku z rozpoznawaną decyzją. Skargę na powyższą decyzję wywiodła Skarżąca zarzucając jej: użycie niewłaściwej podstawy prawnej; nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez to, że SKO nie uwzględniło wszystkich dowodów przy wydawaniu decyzji; nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie; sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału oraz błędną interpretację przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od gminy zapłaty za okres od 03.12.2013 r. do 24.09.2014 r. w związku z utrzymaniem wolnego miejsca przez dom pomocy społecznej i przekazanie środków pieniężnych na konto bankowe Domu Pomocy Społecznej, ul. J. P. [...], [...]B. oraz zasądzenie od gminy zapłaty ustawowych odsetek od zaległości powstałych w związku z utrzymywaniem wolnego miejsca przez DPS i przekazanie na konto bankowe Domu Pomocy Społecznej, ul.[...], [...]B. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że pobyt Skarżącej w Domu Pomocy Społecznej był nielegalny. W tym czasie obowiązywało wprawdzie postanowienie Sądu Rejonowego w B. P., ale za jego prawidłowe wykonanie odpowiadał organ I instancji. Organ ten powinien zatem czuwać nad prawidłowym postępowaniem. Również nieprawidłowe było ustalenie, okres 03.12.2013 r. 24.09.2014 r. należna jest opłata za pobyt w dps. Na podstawie podrobionych i nie podpisanych przez stronę dokumentów rodzinnego wywiadu środowiskowego nie można domagać się zwrotu opłat. Ponoszenie opłat jest nierozerwalnie związane z pobytem i wyrażeniem zgody na pobyt, ale nie utrzymywaniem wolnego miejsca. W sumie strona w dps przybywała 91 dni. W dniu 18.05.2014 r. Skarżąca opuściła dps,.. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest legalność decyzji zmieniającej z dnia [...] stycznia 2015r., na podstawie art. 163 k.p.a. w związku z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), dalej jako u.p.s., wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2013r. o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy społecznej. Zdaniem składu orzekającego orzeczenie w przedmiocie powyższej zmiany nie narusza prawa, a w konsekwencji na uwzględnienie nie zasługują zarzuty podniesione w skardze. Przepis art. 54 ust. 1 u.p.s. stanowi, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Taka regulacja oznacza, że obowiązek organów skierowania danej osoby do domu opieki społecznej określonego typu powstaje dopiero wówczas, gdy po stronie takiej osoby zaistnieją wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do tego rodzaju świadczenia pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375), jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy. Powyższe oznacza przede wszystkim, że prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego wydane w opisanym trybie ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, bowiem to na organie spoczywa obowiązek jego wykonania poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., I OSK 1077/12, CBOSA). Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w B. P. postanowił umieścić Skarżącą w do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Uznać zatem należy, że organy orzekające w niniejszej były związane powyższym postanowieniem i zobowiązane do jego realizacji poprzez orzeczenie o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy społecznej, co też prawidłowo uczyniły wydając taką decyzję w dniu [...] listopada 2013 r. nr [...]. Organy nie miały natomiast uprawnień do dokonywania oceny (kwestionowania) prawidłowości wydanego w postępowaniu cywilnym orzeczenia sądowego. Należy podkreślić, że nie ma również takich uprawnień sąd administracyjny kontrolujący w niniejszej sprawie legalność decyzji o zmianie decyzji o skierowaniu Skarżącej do dps. Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną (w przedmiocie pomocy społecznej) zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można ją zmienić lub uchylić, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 u.p.s. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Jak wskazuje się w orzecznictwie, który to pogląd skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela, przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi lex specialis wobec art. 163 k.p.a. Można zatem na jego podstawie dokonać zmiany decyzji administracyjnej w przypadkach innych niż przewiduje to k.p.a. w art. 163. Nadto każda z przesłanek wymienionych w art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi odrębną, samodzielną podstawę zmiany decyzji (vide wyroki WSA w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., III SA/Kr 1164/12 oraz WSA w Łodzi z dnia 13 lutego 2013 r., II SA/Łd 1282/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Jak stanowi z kolei art. 41 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39 tej ustawy, jak również jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę, mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Przesłanką wszczęcia postępowania na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. w przedmiocie zmiany dotychczasowej decyzji o skierowaniu Skarżącej do DPS (z dnia [...] listopada 2013 r.) było postanowienie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny z dnia [...] września 2014r. sygn. akt. [...], który po rozpatrzeniu apelacji Skarżącej od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2014r., zmienił zaskarżone orzeczenie zmieniając postanowienie z dnia [...] października 2013 r. (sygn. akt. [...]) w ten sposób, że oddalił wniosek MOPS o umieszczenie Skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody. W tych okolicznościach, jak słusznie przyjęły orzekające w sprawie organy odpadła przesłanka do dalszego utrzymywania Skarżącej w dps, ale związku z tym, iż orzeczenie Sądu z dnia [...] września 2014r. nie dokonało uchylenia pierwotnego postanowienia o umieszczeniu Skarżącej w dps, a dotyczyło wyłącznie zmiany, jej pobyt od 4 grudnia 2013 r. do 24 września 2014 r. należało uznać za legalny. Opisane okoliczności trafnie organy potraktowały jako odpowiadające hipotezie przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s., a zatem jako uzasadniające zmianę decyzji o skierowaniu strony do DPS bez jej zgody. Z dniem uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2014r. sygn. akt. [...], przestało bowiem obowiązywać rozstrzygnięcie Sądu z dnia [...] października 2013 r. (sygn. akt. [...]). Orzekające w sprawie organy zobligowane były zatem wykonać powyższe orzeczenie. Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów skargi wskazujących na nielegalność umieszczenia Skarżącej w dps należy podkreślić, że niniejsze postępowanie nie dotyczy skierowania do dps, stąd też zasygnalizowane w tym zakresie nieprawidłowości nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.