II SA/Bk 388/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. P. decyzją Nr [...]z dnia [...] stycznia 2015 r., działając z urzędu, zmienił własną decyzję Nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. o ustaleniu miesięcznej odpłatności W. M. (powoływanej dalej jako: Skarżąca) za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 1.023,06 zł poczynając od dnia umieszczenia. Uzasadniając powyższą decyzję organ wyjaśnił, że na mocy postanowienia z dnia [...] września 2014 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] marca 2014r. (sygn. akt [...]) o oddaleniu wniosku Skarżącej o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej i zmienił orzeczenie Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] października 2013r. (sygn.. akt [...]) w ten sposób, że oddalił wniosek MOPS w B. P. o umieszczenie Skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody. W konsekwencji powyższej zmiany organ uznał, iż w okresie od dnia umieszczenia Skarżącej w dps w B., tj. od 4 grudnia 2013 r. do dnia 24 września 2014r. istnieje zobowiązanie do ponoszenia odpłatności za pobyt w dps wynikające z art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Skarżąca zarzucając jej: użycie niewłaściwej podstawy prawnej, błędną interpretację przepisów ustawy o pomocy społecznej, nieuwzględnienie wszystkich dowodów przy wydawaniu decyzji, co doprowadziło do zafałszowania istniejącego stanu prawnego, naruszenie przepisów Kodeksu karnego oraz naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności powołał się na art. 60 ust.1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Do zwrotu w/w/ wydatków w pierwszej kolejności zobowiązany jest mieszkaniec domu tj. osoba która korzysta z usług bytowych, opiekuńczych, wspomagających i edukacyjnych domu pomocy społecznej (art. 54) lub w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy, a w drugiej kolejności do ponoszenia opłat zobowiązani są małżonek oraz zstępni przed wstępnymi. W ostatniej kolejności opłaty ponosi gmina z której dana osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Organ powołał się też na art. 61 ust.2 wskazując, że regułą jest, iż opłaty za pobyt w dps ponosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w sytuacji gdy koszty są pokrywane przez małżonka, zstępnych, wstępnych zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie Skarżąca została skierowana i umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w B. na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] października 2013 r. (sygn. akt [...]). Ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...], ustalono odpłatność za pobyt w DPS na kwotę 1.023,06 zł tj. w wysokości 70% uzyskiwanych przez stronę dochodów. Skarżąca w dps przebywała od dnia 4 grudnia 2014 r. Na mocy jednak postanowienia Sądu Okręgowego w B. II Wydziału Cywilnego Odwoławczego z dnia [...] września 2014r. (sygn. akt [...]), na skutek apelacji złożonej przez Panią W. M. od postanowienia Sądu Rejonowego w B. P. (sygn.. akt [...]) wniosek MOPS o umieszczenie Pani W. M. w domu pomocy społecznej bez jej zgody został oddalony. W konsekwencji powyższego orzeczenia Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że tylko w okresie od dnia umieszczenia w DPS w B. tj. od dnia 4 grudnia 2013 r. do dnia 24 września 2014 r. istnieje zobowiązanie do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w B. wynikające z art. 61 ustawy. W ocenie SKO słusznie zatem organ I instancji zmienił decyzję dotyczącą odpłatności za pobyt Skarżącej w dps, ustalając tę odpłatność do 24 września 2014 r. W tym zakresie organ trafnie zastosował art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie zostały wyczerpane przesłanki do zmiany ostatecznej decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt skarżącej w dps. Z dniem uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2014r. sygn. akt. [...], przestało bowiem obowiązywać rozstrzygnięcie z dnia 15 października 2013 r. ( sygn. akt. [...]) o umieszczeniu Skarżącej w dps. Upadła zatem przesłanka do dalszego korzystania ze świadczenia, jakim jest pobyt w dps. Powyższe, zdaniem SKO wskazuje, iż od 4 grudnia 2013 r. do 24 września 2014 r. pobyt Skarżącej w dps był legalny, gdyż w tym czasie obowiązywało postanowienie sądu o skierowaniu Skarżącej do dps bez jej zgody. Po tym terminie decyzję o skierowaniu do dps należało zmienić w części dotyczącej terminu. W związku z tym, iż nowe orzeczenie Sądu nie dokonało uchylenia pierwotnego rozstrzygnięcia o umieszczeniu w dps, a dotyczyło wyłącznie zmiany, stąd też wydane przez organ I instancji rozstrzygnięcie Kolegium uznało za prawidłowe. Skargę na powyższą decyzję wywiodła Skarżąca zarzucając jej: użycie niewłaściwej podstawy prawnej; nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez to, że SKO nie uwzględniło wszystkich dowodów przy wydawaniu decyzji; nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie; sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału oraz błędną interpretację przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od gminy zapłaty za okres od 03.12.2013 r. do 24.09.2014 r. w związku z utrzymaniem wolnego miejsca przez dom pomocy społecznej i przekazanie środków pieniężnych na konto bankowe Domu Pomocy Społecznej, ul. [...] B. oraz zasądzenie od gminy zapłaty ustawowych odsetek od zaległości powstałych w związku z utrzymywaniem wolnego miejsca przez DPS i przekazanie na konto bankowe Domu Pomocy Społecznej, ul. [...] B. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że pobyt Skarżącej w Domu Pomocy Społecznej był nielegalny. W tym czasie obowiązywało wprawdzie postanowienie Sądu Rejonowego w B. P., ale za jego prawidłowe wykonanie odpowiadał organ I instancji. Organ ten powinien zatem czuwać nad prawidłowym postępowaniem. Również nieprawidłowe było ustalenie, okres 03.12.2013 r. 24.09.2014 r. należna jest opłata za pobyt w dps. Na podstawie podrobionych i nie podpisanych przez stronę dokumentów rodzinnego wywiadu środowiskowego nie można domagać się zwrotu opłat. Ponoszenie opłat jest nierozerwalnie związane z pobytem i wyrażeniem zgody na pobyt, ale nie utrzymywaniem wolnego miejsca. W sumie strona w dps przybywała 91 dni. W dniu 18.05.2014 r. Skarżąca opuściła dps,. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest legalność decyzji zmieniającej z dnia [...] stycznia 2015r., na podstawie art. 163 k.p.a. w związku z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), dalej jako u.p.s., wcześniejszą decyzję z dnia[...] listopada 2013r. o ustaleniu odpłatności za pobyt Skarżącej w domu pomocy społecznej. Zdaniem składu orzekającego orzeczenie w przedmiocie powyższej zmiany nie narusza prawa, a w konsekwencji na uwzględnienie nie zasługują zarzuty podniesione w skardze. Przepis art. 54 ust. 1 u.p.s. stanowi, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Taka regulacja oznacza, że obowiązek organów skierowania danej osoby do domu opieki społecznej określonego typu powstaje dopiero wówczas, gdy po stronie takiej osoby zaistnieją wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do tego rodzaju świadczenia pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375), jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy. Powyższe oznacza przede wszystkim, że prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego wydane w opisanym trybie ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, bowiem to na organie spoczywa obowiązek jego wykonania poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., I OSK 1077/12, CBOSA). Zgodnie z art. 60 ustawy o pomocy społecznej, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego kosztu utrzymania. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się w drodze decyzji administracyjnej w wysokości nie większej niż 70% dochodu osoby (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy). Stosownie zaś do postanowień art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12, art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Jak wskazuje się w orzecznictwie, który to pogląd skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela, przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi lex specialis wobec art. 163 k.p.a. Można zatem na jego podstawie dokonać zmiany decyzji administracyjnej w przypadkach innych niż przewiduje to k.p.a. w art. 163. Nadto każda z przesłanek wymienionych w art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi odrębną, samodzielną podstawę zmiany decyzji (vide wyroki WSA w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., III SA/Kr 1164/12 oraz WSA w Łodzi z dnia 13 lutego 2013 r., II SA/Łd 1282/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Z materiału dowodowego sprawy wynika, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w B. P. postanowił umieścić Skarżącą w do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Organ administracji będąc związany powyższym postanowieniem i zobowiązany do jego realizacji decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]orzekł o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy społecznej, a decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] ustalił odpłatność za pobyt Skarżącej w dps. Przesłanką wszczęcia postępowania na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. w przedmiocie zmiany dotychczasowej decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt Skarżącej w dps (z dnia [...] listopada 2013 r.) było postanowienie Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny z dnia [...] września 2014r. sygn. akt. [...], który po rozpatrzeniu apelacji Skarżącej od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2014r., zmienił zaskarżone orzeczenie zmieniając postanowienie z dnia [...] października 2013 r. (sygn. akt.[...]) w ten sposób, że oddalił wniosek MOPS o umieszczenie Skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody. W tych okolicznościach, jak słusznie przyjęły orzekające w sprawie organy odpadła przesłanka do dalszego utrzymywania Skarżącej w dps, a tym samym do ponoszenia odpłatności za taki pobyt. W związku jednak z tym, iż orzeczenie Sądu z dnia 25 września 2014r. nie dokonało uchylenia pierwotnego postanowienia o umieszczeniu Skarżącej w dps, a dotyczyło wyłącznie zmiany, jej pobyt od 4 grudnia 2013 r. do 24 września 2014 r. należało uznać za legalny. Tym samym prawidłowe było uznanie przez organy, iż za w/w okres należna była opłata za pobyt w dps. Ponoszenie opłat jest bowiem nierozerwalnie związane z pobytem w dps. Opisane okoliczności trafnie organy potraktowały jako odpowiadające hipotezie przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s., a zatem jako uzasadniające zmianę decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt Skarżącej w DPS. Z dniem uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2014r. sygn. akt.[...], przestało bowiem obowiązywać rozstrzygnięcie Sądu z dnia [...] października 2013 r. (sygn. akt.[...]), a zatem orzekające w sprawie organy zobligowane były zweryfikować ustaloną opłatę w części dotyczącej terminu jej ponoszenia. Odnosząc się z kolei do pozostałych zarzutów skargi wskazujących na nielegalność umieszczenia Skarżącej w dps należy podkreślić, że niniejsze postępowanie nie dotyczy skierowania do dps, stąd też zasygnalizowane w tym zakresie nieprawidłowości nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.