II SA/Bk 392/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi F.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi T.M. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., (Nr [...]), Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w T., działając z urzędu, przyznał Panu F. B. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie zaległości za czynsz mieszkaniowy za okres od 1 sierpnia 2008r. do 31 stycznia 2009r. w kwocie 131,28 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w toku postępowania ustalono, że korzystający ze świadczeń z pomocy społecznej Pan F. B. posiada zaległości w opłacie czynszu za podany wyżej okres. Z tego powodu nie przysługiwałby mu dodatek mieszkaniowy, o który się ubiega. Uznano zatem za zasadne udzielenie podopiecznemu pomocy finansowej na podany wyżej cel. W celu udzielenia pomocy przeprowadzono postępowanie, w tym obligatoryjny wywiad środowiskowy. Potwierdzono dotychczasowe ustalenia, że Pan F. B. mieszka i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód strony stanowi zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 72,29 zł i zasiłek stały w wysokości 251,71 zł. Łączny miesięczny dochód Pana F. B. wynosi więc 477,00 zł. Ustalono ponadto, że zainteresowany w okresie od 14 do 27 stycznia 2009r. przebywał w szpitalu oraz, że ponosi duże koszty zakupu leków. Uznano, że priorytetową sprawą jest pomoc finansowa na uregulowanie tych zaległości. Wyjaśniono też zasady przyznawania pomocy społecznej oraz możliwości finansowe organu. Z wyjaśnień tych wynika, że miesięczny budżet będący w dyspozycji Ośrodka wynosi 2.916,00 zł, przy czym miesięcznie składanych jest około 15 wniosków. Średnia kwota przyznawanej pomocy celowej osobom będącym w podobnej sytuacji finansowej, rodzinnej, zdrowotnej wynosi około 200,00 zł. Przyznana Panu F. B. kwota nie mogła być wyższa. Wysokość pomocy została ustalona w oparciu o analizę udokumentowanej sytuacji życiowej wnioskodawcy, z uwzględnieniem potrzeb innych osób i rodzin ubiegających się o tę formę pomocy oraz odpowiednio do możliwości finansowych Ośrodka. Od powyższej decyzji F. B. złożył odwołanie podnosząc zarzuty dotyczące pracy Ośrodka, w tym dotyczące wizyt odwołującego w Ośrodku. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r. (Nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniając zasady przyznawania zasiłków celowych i kwestii z tym związanych w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazało, że zaskarżona decyzja zapadła z zachowaniem przepisów tam zawartych. W ocenie organu odwoławczego, prawidłowo organ I instancji dokonał oceny z jednej strony sytuacji materialnej i życiowej oraz potrzeb odwołującego, z drugiej zaś własne możliwości finansowe i uznał, iż posiadane środki, jakie mogą być przeznaczone na ten cel oraz liczba oczekujących na pomoc pozwalają na przyznanie pomocy, czyli w wysokości ciążących na odwołującym zobowiązań z tytułu niezapłaconego czynszu za mieszkanie. Oznacza to, że Ośrodek ma na uwadze sytuację życiową odwołującego i stara się, w miarę swoich możliwości, udzielać mu pomocy na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Powyższe okoliczności sprawiły, że decyzję pierwszoinstancyjną należało uznać za słuszną. Skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł F. B., zarzucając jej naruszenie prawa, które gwarantuje Konstytucja tj. prawo a do życia, do opieki społecznej, do zdrowia, do leczenia, do nauki, do kultury, do pomocy z Unii Europejskiej. Skarżący opisując swoją sytuację życiową nie wskazał naruszenia przez organy konkretnych przepisów prawa. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprecyzował zarzuty skargi poprzez naruszenie art. 39 ust. 1 w zw. z art. 102 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił przy tym, iż skarżący nie wyraził zgody na przekazanie przyznanego mu zasiłku celowego bezpośrednio do Zakładu Gospodarki Komunalnej, celem zaliczenia na czynsz. Intencją skarżącego było natomiast wypłacenie mu zasiłku do rąk własnych, przez co mógłby pozwolić sobie na wykupienie potrzebnych leków. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 §1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje tylko w takim przypadku, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać kwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2009r., jak i poprzedzającej jej wydanie decyzji Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] lutego 2009 r. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362), zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MGOPS w T., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej, co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W zasadzie skarżący nie zakwestionował nawet wysokości otrzymanego świadczenia, a jedynie sposób jego wypłaty. Zgodnie bowiem z jego wolą chciał, by przyznane mu pieniądze organ wydał mu do rąk własnych. W rzeczywistości jednak organ przyznając zasiłek na określony cel, tj. uregulowanie zaległości z tytułu czynszu za mieszkanie należnego Zakładowi Gospodarki Komunalnej w T., przekazał je od razu wprost do wierzyciela skarżącego. W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób przyznać racji skarżącemu, iż organ uchybił jakimkolwiek przepisom prawa. MGOPS działając z urzędu udzielił pomocy potrzebującej osobie, ze wylęgu na jej trudną sytuację życiową. Mając na uwadze zasoby finansowe i zadłużenie skarżącego podjął decyzję o wsparciu w zakresie spłaty zobowiązań skarżącego z tytułu zaległego czynszu mieszkaniowego. Tylko spłata zadłużenia skutkować mogła dalszymi możliwościami w uzyskaniu kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. Słusznie i zgodnie z przepisami organ dokonał wypłaty świadczenia nie do rąk własnych skarżącego, lecz od razu do instytucji, w której skarżący posiadał zadłużenie. W ten sposób doszło do zrealizowania celu, w jakim podjęto decyzję o pomocy skarżącemu. Skarżący zaś kwestionując sposób wypłaty świadczenia, nie ma racji o naruszeniu przez organ art. 39 w zw. z art. 102 ustawy o pomocy społecznej. W postępowaniu o przyznanie zasiłku celowego organ administracji określa przede wszystkim najważniejsze potrzeby osoby, której ta pomoc ma być udzielona. Wydając decyzję pozytywną o przyznaniu świadczenia, organ może uzależnić jej wypłatę od poszczególnych zdarzeń. Zdarzyć się może np. że wypłata nastąpi po okazaniu rachunków zapłaconych przez stronę. Może zaistnieć też taka sytuacja, że organ świadczyć będzie pomoc w formie niepieniężnej, lecz np. materialnej (np. dożywianie dzieci w różnego rodzaju placówkach). Zdarzyć się też w końcu może taka sytuacja, że organ przyzna świadczenie i we własnym zakresie dokona wpłat na określony cel, na który pomoc została przydzielona. Wykonania pomocy przyznanej stronie nie można zatem uzależniać tylko od faktycznej wypłaty świadczenia do rąk własnych osoby, której tą pomoc przyznano. W ramach uznania administracyjnego to organ podejmuje decyzję, w jaki sposób ma nastąpić realizacja przyznanej pomocy w formie zasiłku celowego. Wracając na grunt przedmiotowej sprawy, organ w ramach swoich uprawnień, miał możliwość przyznania pomocy skarżącemu w formie zasiłku celowego, a w związku z tym i realizacji poprzez opłacenie za niego zaległości czynszowych wprost do wierzyciela. Prawidłowo i zasadnie organ wykonał zadania przed nim stawiane mocą ustawy o pomocy społecznej. Na uwagę zasługuje też fakt, iż skarżący nie zakwestionował ani samego faktu przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego, a nie też jego wysokości, co oznacza, że wyraził zgodę na taką pomoc. Istota przyznania zasiłku celowego jak już sama nazwa wskazuje, polega na udzieleniu świadczenia tylko i wyłącznie na cel wskazany w decyzji, a nie żaden inny. Natomiast z oświadczeń skarżącego wprost wynika, iż świadczenie to chciał przeznaczyć na lekarstwa, a nie na spłatę zadłużenia w Zakładzie Gospodarki Komunalnej. Mało tego, z akt administracyjnych wynika, iż w tym samym okresie skarżący otrzymał niejednokrotnie pomoc w formie zasiłków celowych na zakup lekarstw (decyzja z dnia [...].03.2009r., Nr [...], decyzja z dnia [...].02.2009r., Nr [...], decyzja z dnia [...].02.2009r., Nr [...] – utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia [...].03.2009r., Nr [...]). Reasumując, organy administracji publicznej orzekające w sprawie nie naruszyły obowiązujących przepisów prawa, w zakresie przyznawania pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd badając z urzędu całość postępowania, wykraczając poza zarzuty skargi (art. 134 p.p.s.a.) nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury administracyjnej. Przy rozstrzyganiu sprawy skarżącego nie przekroczono też zakresu uznania administracyjnego. Obowiązki stawiane ustawą o pomocy społecznej zostały wypełnione przez organy I i II instancji. Uzasadnienia decyzji w przedmiotowej sprawie zawierają dokładne wyjaśnienie zaistniałego stanu prawnego i faktycznego. Również wysokość zasiłku celowego przyznana skarżącemu nie dowodzi samowoli organów, gdyż średnia wysokość tego zasiłku nie jest wielkością stałą, ale zależy od ilości środków finansowych przeznaczonych w danym okresie na pomoc finansową oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią, które są wielkościami zmiennymi. Co istotne w sprawie, organy nie naruszyły też obowiązującej procedury przy realizacji przyznanej pomocy. Zapłata zaległości do rąk instytucji, na rzecz której skarżący zalegał z należnościami czynszowymi, jest w pełni uzasadniona prawnie i odpowiada standardom rzetelnej administracji. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.