II SA/Bk 394/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska – Nazarczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. N. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] maja 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie odmowy ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych J. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oświadczając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze małżonką I. W. – N. oraz dwójką dzieci Sz. N. (18 lat) i B. N. (16 lat). Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez I. W. – N. oraz jej wynagrodzenie z tytułu umowy pracę w łącznej wysokości około 3.000 zł. Ponadto, wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wykazane wydatki miesięczne to: energia elektryczna – 200 zł; wywóz nieczystości płynnych – 180 zł (dwa razy miesięcznie); wywóz nieczystości stałych – 40 zł; zakup oleju napędowego grzewczego – 1.000 zł (3.000 zł kwartalnie); podatek od nieruchomości - 22,33 zł (267 zł rocznie); telefon, internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł. Dodatkowo skarżący spłaca kredyt zaciągnięty w PKO BP z ratą miesięczną 444,22 CHF (tj. około 1.500 zł) oraz ponosi koszty miesięcznego utrzymania dzieci: wyżywienie – 500 zł oraz ubrania i inne przedmioty – około 500 zł. W skład majątku rodziny wchodzi dom o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha oraz 5-letni Citroen C4 (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Ponadto skarżący podkreślił, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję (k. 100 – 102). Pismem z dnia 14 marca 2013 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do złożenia oświadczenia, w którym należało wskazać: czy uzyskuje on dochód z posiadanego mieszkania o powierzchni 50 m2, przy czym należało określić jego miesięczną wysokość; ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z jednoczesnym podaniem wysokości poszczególnych wydatków; rodzaj i charakter prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego współmałżonkę I. W. – N. działalności gospodarczej; wysokość przychodów i dochodów osiągniętych z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego współmałżonkę działalności gospodarczej za rok 2012 oraz za okres styczeń – luty br. Dodatkowo skarżący został zobowiązany do nadesłania: deklaracji na zaliczki miesięczne na podatek dochodowy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego współmałżonkę I. W. – N. działalności gospodarczej za miesiąc grudzień 2012 oraz za okres styczeń – luty 2013 r.; dokumentów rozliczających działalność gospodarczą wnioskodawcy i jego współmałżonki w postaci określenia przychodów i kosztów ich uzyskania za okres grudzień 2012 r. oraz styczeń – luty 2013 r. (np. bilans zysków i strat); dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu brutto i netto osiąganego przez I. W. – N. z tytułu umowy o pracę (np. zaświadczenie z zakładu pracy); rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę; zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego współmałżonki za 2012 r.; harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, aktualnego stanu zadłużenia (na dzień 28 lutego br.) oraz wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego współmałżonki za okres 01 grudzień 2012 – 28 luty 2013 r. (k. 104). W odpowiedzi na to wezwanie J. N. oświadczył, że nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów z zakresu rozliczenia dochodów prowadzonej działalności gospodarczej (własnej i współmałżonki) oraz zeznań podatkowych za 2012 r. z uwagi na krótki termin zakreślony w cytowanym wezwaniu oraz urlop księgowej. Odnośnie rachunków i faktur potwierdzających wysokość wydatków rodziny to dołączenie ich do akt sprawy jest niemożliwe z powodu dużej ich ilości oraz braku części wymaganych dokumentów. Szacunkowe dane dotyczące wysokości dochodów rodziny oraz ponoszonych wydatków zawarte są w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 121). Do akt sprawy J. N. dołączył: wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP dotyczący własnej działalności gospodarczej oraz działalności prowadzonej przez I. W. – N. (k. 111 – 112). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 maja 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdzając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Z postanowieniem tym nie zgodził się J. N. i wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podał, że przedłożone do akt sprawy dokumenty oraz złożone oświadczenia są wiarygodne, a w efekcie powinny być wystarczające do przyjęcia, że nie jest on w stanie uiścić wymaganego wpisu. Tym samym bezpodstawne pozostają twierdzenia Sądu, jakoby nie wykazano osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków. W złożonym oświadczeniu wykazano, że źródłem dochodu jego rodziny pozostaje umowa o pracę oraz działalność gospodarcza prowadzona przeze niego oraz jego żonę. Wyszczególnione zostały również wydatki miesięczne ponoszone przez jego rodzinę. Mając na uwadze dysproporcję pomiędzy dochodami a wydatkami wyjaśnił, że dodatkowym źródłem dochodu, którego dnie da się udokumentować jest sporadyczna pomoc rodziny. Jednocześnie wskazał, że wydatki związane z zakupem żywności, środków czystości, oraz koszty utrzymania dzieci określone zostały jedynie w wysokości przybliżonej, gdyż nie da się wyliczyć ich dokładnej wartości. Niemożliwym jest gromadzenie każdego rachunku czy też paragonu sklepowego oraz szczegółowe wyliczanie na tej podstawie ponoszonych wydatków. Podniósł, że dzieci mając obecnie 17 i 16 lat wymagają dodatkowych potrzeb, np. wyjścia do kina. Wiąże się to z ich prawidłowym rozwojem i nie są to bynajmniej wydatki związane z ekskluzywnym życiem, lecz na przeciętnym poziomie, typowe życie młodzieży w tym wieku. Końcowo zaznaczono, że posiadanie majątku nie może być traktowane jako jedna z okoliczności dyskwalifikujących go jako osobę, której należało przyznać prawo pomocy. Na zakup posiadanych nieruchomości został zaciągnięty bardzo wysoki kredyt, którego comiesięczna rata w wynosi 444,22 CHF (ok. 1.500) i znaczenie obciąża budżet domowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł). Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 13). Został on negatywnie rozpatrzony postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. [...] oddalił zażalenie od tego postanowienia. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy była wątpliwość dotycząca stanu majątkowego skarżącego wynikająca z dysproporcji między deklarowanymi dochodami a wydatkami. W ocenie Sądu skarżący również w aktualnie złożonym wniosku nie usunął tych wątpliwości. Informacje w nim zawarte oraz przedłożone dokumenty są niemal zbieżne z tymi przedstawionymi w uprzednim wniosku. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, że źródłem dochodu czteroosobowej rodziny pozostaje umowa o pracę oraz działalność prawnicza w postaci kancelarii radcy prawnego prowadzona przez jego żonę, dochód miesięczny z tego tytułu wynosi około 3.000 zł. Wnioskodawca prowadzi przedsiębiorstwo E. Dystrybucja J. N. – sprzedaż hurtowa owoców i warzyw. Skarżący nie określił wysokości dochodu z tytułu prowadzenia tej działalności, nie nadesłał również wymaganych dokumentów w tym zakresie. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą około 5.400 zł (energia elektryczna, wywóz nieczystości płynnych, wywóz nieczystości stałych, zakup oleju napędowego grzewczego, podatek od nieruchomości, telefon, Internet, zakup żywności, środków czystości, odzieży, rata spłaty kredytu oraz koszty utrzymania dzieci). Majątek J. N. stanowi: dom o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha oraz samochód osobowy Citroen C4 w leasingu. Stwierdzić należy, że powyższe dane w zestawieniu z faktycznym brakiem odpowiedzi skarżącego na wezwanie z dnia 14 marca 2013 r. w szczególności w zakresie przedstawienia dokumentów określających dochód z tytułu prowadzonych działalności, wyciągów z kont bankowych, zeznań podatkowych za 2012 r. oraz rachunków i faktur potwierdzających wydatki miesięczne rodziny, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej jego rodziny. Wątpliwości dotyczących stanu majątkowego skarżący nie usnął w sprzeciwie. W ocenie Sądu treść sprzeciwu stanowi jedynie polemikę ze stanowiskiem referendarza sadowego nie popartą żadnymi konkretnymi dowodami. Takie stwierdzenie, że dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować jest sporadyczna pomoc rodziny świadczyć może tylko o tym, że strona nie podaje rzetelnych informacji i w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną. W takiej sytuacji powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Nadto takie okoliczności jak osiąganie stałego dochodu oraz posiadanie nieruchomości w zasadzie wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści. Bez wątpienie spłata kredytu może stanowić znaczne obciążenie budżetu domowego ale jednocześnie wysokość kredytu jak i wysokość raty potwierdzają kondycję finansową kredytobiorcy. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.-