II SA/Bk 395/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Anna Bartłomiejczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 sierpnia 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. Z. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2026 r. nr DOS3-K0918-D21870-17/26 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające jego wydanie postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 31 marca 2026 r. nr DOS3-K1063-D21870-16/26; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego P. Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń. Decyzją z 6 sierpnia 2024r. (Nr DSE3-K1025-D21870-13/24) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił P. Z. po rozpoznaniu jego wniosku z 18 marca 2024r. - w oparciu o przepisy ustawy z 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tj. Dz. U z 2024r., poz. 906) - potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W postępowaniu przeprowadzono, między innymi, dowody z zeznań świadków działalności opozycyjnej wnioskodawcy w osobach J. L. oraz K. L. oraz przesłuchano wnioskodawcę w charakterze strony. Decyzja powyższa nie była kwestionowana i stała się ostateczna i prawomocna. W dniu 20 marca 2026 r. P. Z. ponownie wystąpił o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wniosku dołączył spisane oświadczenia nowych świadków: E. G. z 19 marca 2026r. i M. G. z 10 marca 2026r., potwierdzone na urzędowym formularzu z 20 marca 2026r. We wniosku wskazał, że poprzednie postępowanie opierało się na niepełnym materiale dowodowym. Obecnie przedstawia organowi nowe, nieznane wcześniej organowi dowody, które mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tj. oświadczenia uznanych działaczy opozycji antykomunistycznej, z którymi bezpośrednio współpracował w latach 1982- 1985. Wniosek został zakwalifikowany przez organ jako wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją odmowną z 6 sierpnia 2024r., oparty na podstawie wznowienia z art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Postanowieniem z 31 marca 2026r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wznowienia postępowania administracyjnego. W podstawie prawnej postanowienia organ powołał przepisy art. 145 par.1 pkt 5 oraz 149 par. 3 w związku z art. 150 par.1 K.p.a. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że oświadczenia świadków E. G. i M. G. nie mogą być uznane za nowe dowody albowiem odnoszą się do okoliczności, które już były znane organowi w toku postępowania zakończonego odmowną decyzją. Nadto, zdaniem organu, okoliczności wskazane w treści oświadczeń nie mają charakteru istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem opisują aktywność strony, która już była przedmiotem oceny organu w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją odmowną i nie wnoszą nowych elementów mogących wpłynąć na zmianę dokonanych ustaleń faktycznych. Organ podkreślił, że postępowanie wznowieniowe nie może służyć ponownemu merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy. P. Z. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, będące w istocie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie żądania wznowienia postępowania administracyjnego. P. Z. zarzucił organowi naruszenie art. 7 i 77 par.1 K.p.a. poprzez arbitralne uznanie pisemnych oświadczeń świadków za niewystarczające bez formalnego przesłuchania powołanych teraz świadków. Wskazał, że dotarcie do tych świadków nastąpiło dopiero na przełomie 2025r i 2026r. a pominięcie przeprowadzenia dowodu z zeznań tych świadków doprowadziło do naruszenia przez organ art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Postanowieniem z 13 kwietnia 2026r. (nr DOS3-K0918-D21870-17/26) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpoznaniu sprawy orzekł o utrzymaniu w mocy własnego postanowienia z 31 marca 2026r. W uzasadnieniu postanowienia organ w pierwszej kolejności przytoczył brzmienie art. 145 par.1, 145a par.1, 145 aa par.1 i 145b par.1 K.p.a. tj. przepisów odnoszących się do podstaw wznowienia postępowania administracyjnego oraz nawiązał do zasady trwałości decyzji ostatecznych. Następnie poprzez przytoczenie stanowisk sądów administracyjnych odnoszących się. do interpretacji podstawy wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. omówił przesłankę wznowienia jaką są "nowe dowody i nowe okoliczności faktyczne". Nawiązał także do terminu składania wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał zaistnienia przesłanki określonej w art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Okoliczności wskazane przez stronę dotyczące jej zaangażowania w działalność opozycyjną oraz doznanych represji o charakterze politycznym, były już przedmiotem analizy w toku postepowania zakończonego decyzją z 6 sierpnia 2024r. o odmowie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. Oświadczenia świadków dołączone do wniosku o wznowienie postępowania odnoszą się do okoliczności znanych organowi w toku postępowania zwyczajnego w związku z czym nie mogą być uznane za "nowe" w rozumieniu art.. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Organ wskazał ponadto, że przedłożone oświadczenia zostały sporządzone po wydaniu decyzji ostatecznej a zatem nie istniały w chwili jej wydania i z tych powodów także nie spełniają przesłanki "nowych dowodów" w rozumieniu powolnego przepisu. Odnoszą się do zarzutu braku przesłuchania świadków przez organ, organ wskazał, że na etapie badania dopuszczalności wznowienia postępowania organ nie przeprowadza postępowania dowodowego. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższe ostateczne postanowienie P. Z. sprecyzował następujące zarzuty: - naruszenia art. 145 par. 1 pkt 5 w związku z art. 149 par. 3 K.p.a. poprzez błędną wykładnię, skutkującą odmową wznowienia postępowania wskutek błędnego przyjęcia, że oświadczenia świadków E. G. oraz M. G. nie stanowią nowych dowodów w rozumieniu powołanego przepisu, podczas, gdy okoliczności faktyczne, których dotyczą oświadczenia, polegające na działalności opozycyjnej skarżącego w latach 1982-1985, istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej z 6 sierpnia 2024r. i były organowi nieznane, a nadto ignorując fakt, że wiedza świadków o faktach istotnych dla sprawy stanowi samoistny dowód niezależnie od daty jego utrwalenia; - naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 par. 1 K.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na arbitralnym przyjęciu, że świadkowie E. G. i M. G. oraz okoliczności wskazane w ich oświadczeniach były znane organowi w toku postępowania zwykłego, przy czym organ zaniechał jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie postanowień organu obu instancji oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem organ odmową wznowienia postępowania administracyjnego naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące przesłanki i tryb orzekania w postępowaniu wznowieniowym. W postępowaniu wznowieniowym można wyróżnić kilka etapów. Etap pierwszy sprowadza się do złożenia przez stronę postępowania do organu administracji żądania wznowienia postępowania administracyjnego. Jak stanowi art. 147 K.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 oraz 145a-145b K.p.a. następuje tylko na żądanie strony. Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Etap drugi sprowadza się do przeprowadzenia postępowania wstępnego, w którym organ bada wyłącznie dopuszczalność wznowienia postępowania od strony podmiotowej i przedmiotowej tj. fakt czy z żądaniem wznowienia postępowania wystąpiła strona oraz czy powołała się na ustawową podstawę wznowienia postępowania administracyjnego a także okoliczność zachowania terminu do złożenia żądania wznowienia postępowania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia, że opisane wyżej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania zostały spełnione, organ ma obowiązek wydania postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego stosownie do treści art. 149 par. 1 K.p.a. Etap trzeci postępowania wznowieniowego, merytorycznie odnoszący się do podstaw wznowienia, otwiera postanowienie o wznowieniu postępowania. Zgodnie z art. 149 par. 2 K.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Dopiero w postępowaniu co do przyczyn wznowienia należy ustalić, czy wskazana przez stronę podstawa rzeczywiście istnieje. W tej fazie organ nie przystępuje jeszcze do rozstrzygania sprawy materialnej ale koncentruje się na ocenie rzeczywistego wystąpienia podstawy wznowienia. Efektem tych ustaleń może być rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 par. 1 pkt 1 K.p.a. (o odmowie uchylenia kontrolowanej decyzji) jeśli podstawa wznowienia w rzeczywistości nie wystąpiła. W przypadku zaś ustalenia, że podstawa wznowienia w rzeczywistości wystąpiła, powinno dojść bądź do rozstrzygnięcia na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 K.p.a. (uchylenia kontrolowanej decyzji i wydania nowej rozstrzygającej o istocie sprawy) bądź do rozstrzygnięcia na podstawie art. 151 par. 2 k.p.a. w związku z art. 146 par. 2 k.p.a. (stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których organ nie uchylił kontrolowanej decyzji). Zgodnie bowiem z art. 151 § 2 k.p.a., w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Art. 146 k.p.a. wskazuje natomiast, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat (§ 1). Nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (§ 2). Odnosząc przypomniane wyżej etapy postępowania wznowieniowego do okoliczności kontrolowanej sprawy, stwoierdzi9ć należy, że organ administracji z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, w sposób niedopuszczalny przeniósł etap merytorycznej oceny rzeczywistego zaistnienia podstaw wznowienia postępowania do etapu drugiego, który sprawdza się do zbadania wyłącznie dopuszczalności wznowienia postępowania. Bezspornym jest, że skarżący P. Z., mający status strony postępowania w sprawie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją odmowną z 6 sierpnia 2024r. w dacie 20 marca 2026r. powołując się na nowe dowody w postaci zeznań nowych świadków, których oświadczenia dotyczące działalności opozycyjnej wnioskodawcy zostały spisane w marcu 2026r. Zatem skarżący zażądał wznowienia postępowania administracyjnego z powołaniem się na podstawę wznowienia postępowania opisaną art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Z przepisu tego wynika, że wznawia się postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Nowe dowody potwierdzone spisanymi oświadczeniami świadków E. G. i M. G., nieprzesłuchiwanych w postępowaniu prowadzonym w 2024r., skarżący uzyskał w marcu 2026r. tj. w miesiącu, w którym złożył wniosek o wznowienie postępowania. W tych okolicznościach obowiązkiem organu było wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, po którym dopiero organ mógł przystąpić do etapu trzeciego postępowania wznowieniowego tj. do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Stwierdzenie przez sąd, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z ewidentnym naruszeniem trybu przeprowadzania postępowania wznowieniowego, skutkowało koniecznością jego uchylenia w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz strony skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w związku z art. 210 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na koszty postępowania sądowego złożył się: wpis od skargi (200 złotych) oraz koszty zastępstwa procesowego strony skarżącej przed sądem wraz z opłatą od czynności udzielenia pełnomocnictwa (497 złotych). Elżbieta Lemańska Elżbieta Trykoszko Anna Bartłomiejczuk