II SA/Bk 400/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. D. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania rozbiórki zniszczonego, zużytego technicznie i wyeksploatowanego budynku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego I. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką, przy czym córka studiuje za granicą. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest dochód z tytułu emerytury w wysokości około 2.455,08 zł. Do majątku skarżącej należy dom o powierzchni 105 m2, wartości około 80.000 zł. Poza tym skarżąca nie posiada żadnego innego majątku, zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do jej miesięcznych wydatków należy zaliczyć opłacenie zabiegów rehabilitacyjnych, leczenia i kosztów utrzymania mieszkania. Pismem z dnia 24 października 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało wskazać ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i posiadane samochody osobowe oraz inne nieruchomości, a także przedłożyć do sprawy rachunki i faktury dokumentujące te wydatki oraz dokumenty poświadczające wysokość uzyskiwanych dochodów. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawczynie. Wezwanie zostało doręczone prawidłowo dnia 10 listopada 2016 r. (k. 90), pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie ustosunkowała się do jego treści. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że kwota 2.500 zł uzyskiwanego dochodu rodziny jest wystarczająca, aby pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że padła ofiarą zmowy urzędników rozpatrujących jej sprawę. Wskazała, że urzędnicy Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w S. popełnili przestępstwo przeciw wiarygodności dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). W sprawie niniejszej z oświadczenia skarżącej wynika, że miesięczny dochód jej dwuosobowej rodziny wynosi około 2.500 zł, przy czym córka studiuje za granicą. Do majątku skarżącej należy dom o powierzchni 105 m2, wartości około 80.000 zł. Na wydatki rodziny skarżącej składają się koszty leczenia, rehabilitacji i koszty utrzymania domu w nieznanej wysokości. Skarżąca bowiem mimo wezwania nie przedstawiła szczegółowych wydatków, ani nie wskazała w jakiej wysokości wydatki ponosi. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia zwolnienia jej od kosztów sądowych. Na podstawie danych wskazanych we wniosku należy bowiem uznać, iż kwota 2.500 zł uzyskiwanego dochodu rodziny jest wystarczająca, aby pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym również trzeba, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.