II SA/Bk 414/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi J. W. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, którą wypłaci Skarb Państwa – kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] Starosta Powiatowy w Ł. odmówił uznania R. R. za osobę bezrobotną, w uzasadnieniu wywodząc, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że R. R. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowych. Fakt ten, zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) powoduje, w/g organu, powstanie negatywnej przesłanki prawnej uniemożliwiającej wnioskodawcy uzyskanie statusu osoby bezrobotnej. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia R. R. stwierdził, iż brak jest podstaw do odmowy uznania go za osobę bezrobotną, gdyż jest on właścicielem zaledwie ¼ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 13 ha 5.800 m2 - 5,260 ha przeliczeniowego. Jego udział stanowi mniej niż 2 ha przeliczeniowe, a samo gospodarstwo zostało oddane w dzierżawę. Dodatkowo składający odwołanie podniósł, że nie ponosi żadnych obciążeń podatkowych związanych z przedmiotową nieruchomością. Decyzji Starosty Powiatowego w Ł. zarzucił również, iż została wydana bez wnikliwego i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Decyzją z dnia [...] maja 2004 r., nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wywiódł, iż R. R. nie mógł zostać uznany za bezrobotnego, ponieważ w dniu 28 listopada 2003 r. stał się właścicielem ¼ części gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 13 ha, co stanowi 5,260 ha przeliczeniowego. Powyższe ustalenia organ przyjął na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę wypisu z aktu notarialnego – umowy darowizny i nakazu płatniczego z urzędu gminy. Powołując się na treść art. 195 i nast. Kodeksu cywilnego organ wywiódł, iż w rozpatrywanym przypadku podstawę do weryfikacji ustaleń, czy zostały spełnione warunki do przyznania statusu osoby bezrobotnej - stanowi powierzchnia całego gospodarstwa rolnego. Oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę jednemu ze współwłaścicieli – R. R. - nie ma znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż wnioskodawca jest w dalszym ciągu właścicielem ¼ części całego gospodarstwa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku R. R. zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez niedokonanie pełnej oceny merytorycznej i prawnej oraz art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych przy rozpatrywaniu sprawy. Zdaniem skarżącego, organ w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego niezasadnie nie zastosował w całości art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art. 1, art. 6 pkt 2, art. 16 ust. 1 oraz art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25). W uzasadnieniu skarżący raz jeszcze podkreślił, iż nigdy nie pracował w przedmiotowym gospodarstwie, a przed wcieleniem do wojska posiadał status bezrobotnego. W konsekwencji wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, dodając, iż zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wyłączenie z obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jako przesłanka warunkująca uzyskanie statusu bezrobotnego dotyczy jedynie współmałżonka rolnika lub domownika. Skarżący jest zaś właścicielem nieruchomości, stąd też brak możliwości zastosowania drugiego członu omawianego przepisu. W konsekwencji organ wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż skarżący jest współwłaścicielem ¼ nieruchomości o powierzchni 13 ha 5800 m2 (5,26 ha przeliczeniowego) usytuowanej we wsi R. C. oraz, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne od dnia 28 listopada 2003 r. pozostaje w dzierżawie R. R. – jednego ze współwłaścicieli. Fundamentalne znaczenie w sprawie ma ustalenie korelacji prawnych między powyższymi faktami a regulacją prawną przyznania statusu osoby bezrobotnej. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) "bezrobotny" – oznacza osobę, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, z zastrzeżeniem lit. "g", nieuczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub czasowego) powiatowym urzędzie pracy, jeżeli: • ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów, • kobieta nie ukończyła 60 lat, a mężczyzna 65 lat, • nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub wychowawczego, • nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, • nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) gospodarstwa stanowiącego dział specjalny produkcji rolnej w rozumieniu przepisów podatkowych, chyba, że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2,0 ha przeliczeniowych, ustalonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie przepisów o podatku rolnym, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik takim gospodarstwie, • nie podjęła pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności albo nie podlega - na podstawie odrębnych przepisów - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników, lub zaopatrzenia emerytalnego, • jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, • nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, • nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, z zastrzeżeniem lit. "d", • nie pobiera, na podstawie przepisów o pomocy społecznej, zasiłku stałego, • nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Jak wynika z treści lit. "d" przedstawionego przepisu – w definicji bezrobotnego nie mieści się osoba będąca właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Cytowany przepis ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w odniesieniu do osoby właściciela, pozostawia bez znaczenia fakt, czy nieruchomość ta pozostaje w jego posiadaniu, czy też znajduje się w posiadaniu innej osoby oraz czy właściciel czerpie z niej pożytki. Nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) zgodnie z treścią art. 461 k.c. są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Kryterium wyodrębniającym nieruchomości rolne z ogółu nieruchomości gruntowych przyjętym przez ustawodawcę jest sposób ich wykorzystywania, przy czym nie jest konieczne rzeczywiste prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie. Dla zakwalifikowania danej nieruchomości jako rolnej wystarczy sama możliwość takiego jej wykorzystania. Pojęciem szerszym od nieruchomości rolnej (gruntów rolnych) jest zdefiniowane w art. 553 k.c. gospodarstwo rolne, obejmujące swym zakresem (obok nieruchomości rolnej) szereg dodatkowych składników jak np.: grunty leśne, budynki lub ich części, urządzenia i inwentarz (vide: wyrok SN z dn. 02 czerwca 2000 r., sygn. II CKN 1067/98, OSP 2001, nr 2, poz. 27). Mając na uwadze powyższe oraz okoliczność, iż skarżący jest współwłaścicielem w ¼ nieruchomości rolnej o powierzchni 13 ha 5800 m2 (5,26 ha przeliczeniowego) należy stwierdzić, iż już sam fakt własności gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe pozbawia go możliwości nabycia statusu bezrobotnego. Okoliczność wydzierżawienia przedmiotowej nieruchomości nie ma znaczenia w świetle cytowanego przepisu, przez fakt ten właściciel nie wyzbywa się bowiem swojej własności (vide: wyrok NSA z dnia 20 listopada 1990 r., sygn. II SA 746/90, ONSA 1990, nr 2, poz. 66). Niezasadnym pozostaje główny zarzut skarżącego, iż jego udział nie odpowiada wielkości nieruchomości rolnej powyżej 2 ha przeliczeniowych. Ustawodawca w treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu expressis verbis wskazał, iż zagadnienia związane z własnością lub posiadaniem nieruchomości rolnej winny być rozpatrywane w oparciu o regulacje przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przepisami art. 196, 206 i nast. K.c. zasadą jest korzystanie przez każdego z współwłaścicieli z całej rzeczy wspólnej, przy czym wobec tego, że żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje prawo do określonej części tej nieruchomości, każdy może posiadać całą rzecz i z niej korzystać. Mając jednak na uwadze fakt, iż takie samo uprawnienie przysługuje także innym współwłaścicielom, korzystanie z rzeczy wspólnej jest ograniczone w taki sposób, że współwłaściciel może to czynić tylko o tyle, o ile nie przeszkadza analogicznemu korzystaniu przez pozostałych współwłaścicieli. Zestawiając pojęcie udziału współwłaściciela z własnością całej nieruchomości należy stwierdzić, że prawo własności całej rzeczy przysługuje wszystkim właścicielom niepodzielnie. Oznacza to, iż gdy nieruchomość nie jest podzielona i żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje prawo do fizycznie określonej jej części, to w związku z tym każdy ze współwłaścicieli na prawo do całej rzeczy. Udział jest natomiast prawem, które należy tylko do współwłaściciela, co za tym idzie, ma on względem swego udziału pozycje wyłącznego właściciela. (vide: J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, Wydawnictwa Prawnicze PWN, Warszawa 1995, s. 129 oraz Kodeks cywilny, pod red K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, Tom I, s. 434) W świetle powyższych wywodów zasadnym jest stanowisko organu, który przy rozpatrywaniu warunków przyznania statusu osoby bezrobotnej przyjął całą powierzchnię gospodarstwa rolnego, nie zaś wielkość udziału przypadającego skarżącemu. Podnoszony przez skarżącego argument, iż nigdy nie pracował w przedmiotowym gospodarstwie rolnym jak i nie pobierał z niego pożytków w świetle omawianego przepisu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie ma wpływu na ocenę wystąpienia przesłanki określonej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Treść cytowanego przepisu nie zawiera bowiem odniesienia do elementu posiadania i czerpania pożytków. Uregulowanie to wynika z samej istoty uprawnień bezrobotnego, ta bowiem nie sprowadza się do samego faktu braku źródeł dochodów. Ustawodawca wiąże wskazane uprawnienia ze stosowną aktywnością osoby pozostającej bez źródeł dochodów w przezwyciężaniu sytuacji, w jakiej się znalazła. Zgodnie bowiem z treścią art. 207 k.c. właściciel może użytkować gospodarstwo rolne w zakresie, jakim uzgodni z pozostałymi współwłaścicielami. Sam fakt, że właściciel rzeczy nie posiada rzeczy wspólnej, ani nie realizuje w drodze roszczenia swojego uprawnienia do współposiadania rzeczy lub posiadania wyodrębnionej części rzeczy, nie stanowi przeszkody do domagania się przez tego współwłaściciela partycypowania w przychodach z rzeczy, jeśli przynosi ona dochody (vide: wyrok NSA z dnia 14 lipca 1998 r., sygn. II SA 565/98, publ. LEX nr 41865 i wyrok SN z dnia 11 października 2000 r., sygn. III CKN 264/00, publ. OSNC 2001/3/47). Nie zasługuje również na uznanie zarzut skarżącego dotyczący niezastosowania przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy drugiego członu cytowanego artykułu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "d" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu następującej treści: "nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe". Cytowana część przepisu dotyczy tylko i wyłącznie współmałżonka rolnika lub domownika, który nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy. Sytuacja regulowana treścią cytowanego przepisu nie miała więc zastosowania w sprawie niniejszej, bowiem badaniu podlegały warunki właściciela gospodarstwa rolnego, a nie skarżącego jako domownika w określonym gospodarstwie rolnym. Reasumując – zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zatem skarga podlegała oddaleniu na podst. art. 151 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).-