II SA/Bk 414/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 06 października 2005 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] marca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody P. z dnia [...] marca 2005 roku Nr [...] stwierdzające, że zażalenie skarżącego zostało wniesione z uchybieniem terminu; 2. stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego J. B. kwotę 124 (sto dwadzieścia cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 144 kpa, po rozpatrzeniu wniosku pana J. B. z dnia 11.01.2005r. w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia, wniesionego dnia 11.01.2005r. na postanowienie Starosty S. z dnia [...].12.2004r. znak:[...] odmawiającego rozpatrzenia odrębnego wniosku skarżącego z dnia 08.10.2004r. w sprawie poinformowania go, jako współwłaściciela działki nr [...], o wszystkich postępowaniach prowadzonych w Wydziale Architektury i Budownictwa Starostwa Powiatowego w S., w 2003 i 2004 roku, Wojewoda P. postanowił odmówić przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji z dnia [...].12.2004r. W obszernym uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, Starosta S. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].12.2004r. znak: [...] odmówił rozpatrzenia odrębnego wniosku skarżącego z dnia 08.10.2004r. w w/w zakresie. Jak wynika z akt sprawy nadesłanych ze Starostwa Powiatowego w S., postanowienie to zostało doręczone panu J. B., zgodnie z przepisami art. 43 kpa, ponieważ pokwitował je dorosły domownik pani I. B., która fakt jej otrzymania poświadczyła na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w dniu 06.12.2004r. o zaistnieniu tej okoliczności świadczy jej podpis, na zwrotnym poświadczeniu odbioru postanowienia z dnia [...].12.2004r. organu I instancji, skierowanego na adres zamieszkania pana J. B. (ul. K. [...], S.) art. 43 kpa stanowi, że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się z pokwitowaniem do rąk dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Przyjęcie przesyłki i złożenie podpisu, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, oznacza podjęcie się przez osobę składającą podpis oddania korespondencji adresatowi. Tak też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.10.1997r. sygn. akt ISA/Gd 360/97, w którym stanął na stanowisku, że podjęcie przesyłki adresowanej do strony postępowania, przez dorosłego domownika i złożenie podpisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oznacza podjęcie się przez niego oddania decyzji adresatowi. W tym więc przypadku, pani I. B., skoro pokwitowała przyjęcie listu, tym samym podjęła się oddać przesyłkę J. B.. Takie doręczenie jest zgodne z przepisami w/w art. 43 kpa. Zatem w myśl tego przepisu należy uznać, iż rozstrzygnięcie z dnia 03.12.2004r. skarżący otrzymał w dniu 06.12.2004r. Natomiast zgodnie z art. 141 § 2 kpa oraz zawartym w tym postanowieniu pouczeniem, stronie przysługuje zażalenie, w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. Tak więc ustanowiony termin do wniesienia zażalenia, w przypadku skarżącego, upłynął w myśl art. 57 § 1 kpa dnia 13.12.2004r. Zażalenie na postanowienie z dnia [...].12.2004r. J. B. wniósł dnia 11.01.2005r. do Wojewody P., za pośrednictwem Starosty S., co wynika z materiału dowodowego, a więc po upływie terminu przewidzianego do jego wniesienia. W związku z uchybieniem terminu do wniesienia zażalenia, w piśmie z dnia 11.01.2005r. zainteresowany zwrócił się z prośbą o jego przywrócenie i uwzględnienie zażalenia, wniesionego dnia 11.01.2005r. oraz wyjaśnił organowi II instancji, iż w dniach od 08.12.2004r. do 06.01.2005r., bez własnej woli przebywał przymusowo, na obserwacji w Szpitalu Psychiatrycznym w S. i z tego względu nie miał dostępu, do nadesłanego mu postanowienia z dnia [...].12.2004r., co uniemożliwiło mu wniesienie zażalenia w terminie, który mijał dnia 13.12.2004r. Skarżący nie przedstawił jednakże żadnego konkretnego dowodu, uprawdopodabniającego brak winy w uchybieniu terminu, do złożenia zażalenia w ustawowym terminie, przewidzianym przepisem art. 141 § 2 kpa. Z tego względu, w trybie art. 50 § 1 kpa, organ II instancji zwrócił się w piśmie z dnia 14.02.2005r., z prośbą do pana J. B., o szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii, tj. udowodnienie, np. w formie zaświadczenia ze szpitala, że rzeczywiście skarżący przebywał w szpitalu i nie mógł zapoznać się z treścią postanowienia z dnia [...].12.2004r. organu I instancji oraz złożyć, w ustawowym terminie zażalenie. Należy bowiem zauważyć, że przewidziana w art. 58 § 1 i § 2 kpa możliwość przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego, w tym przypadku zażalenia, uwarunkowania jest ustanowionymi w tym przepisie przesłankami, które wystąpić muszą łącznie. Oznacza, to że prośba zainteresowanego o przywrócenie terminu musi zawierać wskazanie konkretnej uprawdopodobnionej okoliczności, która spowodowała, że odwołujący się nie miał możliwości złożenia zażalenia, w terminie określonym w art. 141 § 2 kpa. Ponadto to zainteresowany, a nie organ zgodnie z art. 58 § 1 kpa, obowiązany jest uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Zatem wnosząc o przywrócenie terminu, skarżący powinien uwiarygodnić fakt, który spowodował, iż zażalenie złożone po terminie oraz wykazać, że ta przeszkoda była od niego niezależna. Również sama możliwość wniesienia prośby o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia uwarunkowana jest 7-dniowym terminem, określonym w art. 58 § kpa którego przywrócenie zgodnie z art. 58 § 3 kpa jest niedopuszczalne. Przy czym 7-dniowy termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, liczy się od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie z dnia 17.02.2005r. skierowanym do Wojewody P., J. B. oświadczył, iż orzeczone w zaświadczeniu lekarskim z dnia 20.12.2004r. schorzenie nóg i kręgosłupa u pani I. B., uniemożliwiły jej przekazanie synowi postanowienia organu I instancji z dnia [...].12.2004r., przebywającemu od dnia 08.12.2004r. do dnia 06.01.2005r. w Szpitalu Psychiatrycznym w S., tj. około 200 km, od miejsca zamieszkania. Jednocześnie J. B. przedstawił zaświadczenie z dnia 17.02.2005r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w B. III Wydział Karny – Sekcja ds. Nadzoru nad Postępowaniem Przygotowawczym, iż rzeczywiście od dnia 08.12.2005r. przebywał na obserwacji psychiatrycznej, na którą został doprowadzony przez funkcjonariuszy policji, po uprzednim zatrzymaniu. Okoliczności te jak twierdzi skarżący, uniemożliwiły mu zapoznanie się z postanowieniem z dnia [...].12.2004r. organu I instancji oraz sformułowanie zażalenia na to postanowienie i wysłanie go do organu odwoławczego, za pośrednictwem Starosty S. do końca 7-dniowego terminu tj. do dnia 13.12.2004r. W piśmie z dnia 17.02.2005r. pan J. B. oświadczył również, że w trakcie przebywania w szpitalu nie posiadał przy sobie środków pieniężnych i niezbędnych materiałów biurowych, co z przyczyn technicznych, jak i z powodu braku możliwości formułowania myśli, stanowiło przeszkodę wniesienia zażalenia w w/w ustawowym terminie 7 dni. Jednak w ocenie organu fakt ten nie może stanowić podstawy twierdzenia, że w tym przypadku zaistniały okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu, w jakikolwiek sposób wniesienie zażalenia w ustawowym terminie tj, do końca dnia 13.12.2004r. Należy bowiem wyjaśnić, że w celu zachowania terminu nie jest koniecznym osobiste złożenie zażalenia w organie lecz zgodnie z art. 57 § 5 kpa termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem nadano pismo, w polskiej placówce pocztowej. Z tej możliwości pan J. B. nie skorzystał chociaż sam przyznał w odrębnym piśmie z dnia 17.01.2005r., że po umieszczeniu go przymusowo w w/w szpitalu. "od razu tj. pismem z dnia 10.12.2004r. powiadomiłem Urząd Pocztowy w S. o zmianie mego miejsca pobytu wnosząc o dosyłanie przesyłek poleconych na nowy adres. Zaś pismem z dnia 29.12.2004r. wniosłem o przechowywanie korespondencji i wydanie jej po opuszczeniu Szpitala. W owych pismach żądałem też informowania nadawców przesyłek – w przypadku ich zwrotu o moim aktualnym miejscu pobytu. Pismem z dnia 24.12.2004r. i 29.12.2004r. Urząd Pocztowy poinformował mnie o braku prawnych możliwości dosyłania przesyłek....". Pisma te skarżący dołączył do wniosku z dnia 17.01.2005r. dot. odrębnej sprawy znak:[...]. Skoro więc pan J. B. pomimo przebywania w szpitalu, jak sam stwierdził nie posiadając przy sobie środków pieniężnych i niezbędnych materiałów biurowych, jak i mimo wszystko wobec trudności w formułowaniu myśli, zdołał prowadzić korespondencję z Urzędem Pocztowym w S., to należy jednoznacznie uznać, że okoliczności te nie stanowiły istotnej przeszkody również do wniesienia ewentualnego zażalenia, na postanowienie z dnia [...].12.2004r. organu I instancji. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.05.1998r. i SA/Ka1718/96: "Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku". W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko, wtedy gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą powódź, pożar. Takie stanowisko przyjmuje orzecznictwo sądowe np. w wyroku z dnia 04.11.1998r. III SA/1243/97 NSA przyjął: "Zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę (np. sporządzenia odwołania) i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika". W tym zatem przypadku pan J. B. pomimo wezwania organu nie wykazał się w piśmie z dnia 17.02.2005r., że faktycznie zaistniały okoliczności, które uniemożliwiły mu jakikolwiek sposób wniesienia zażalenia w ustawowym terminie tj. do dnia 13.12.2004r. Skoro bowiem o fakcie wydania postanowienia z dnia [...].12.2004r. dowiedziała się w dniu 06.12.2004r. jego matka, to można uznać, że mogła do dnia 08.12.2004r. tj. jeszcze przed umieszczeniem J. B. w szpitalu, osobiście przekazać to postanowienie synowi. Istniała również możliwość powiadomienia syna o treści postanowienia, choćby telefonicznie, pomimo schorzenia nóg i kręgosłupa co stwierdził lekarz w w/w zaświadczeniu wydanym dopiero dnia 20.12.2004r. tj. po upływie 14 dni od dnia 06.12.2004r. w którym pani I. B. odebrała to postanowienie. Natomiast skarżący mógł w takiej sytuacji wysłać zażalenie pocztą w celu zachowania terminu do jego wniesienia, a ewentualne dodatkowe zarzuty do treści postanowienia, przedłożyć w organie odwoławczym, w terminie późniejszym po wyjściu ze szpitala tj. dnia 06.01.2005r. W świetle powyższego należy uznać, iż pan J. B. nie przedstawił istotnych dokumentów, które stanowiłby dowód na to, że przeszkoda która spowodowała w tym konkretnym przypadku wniesienie zażalenia po terminie, była od niego niezależna przez cały okres trwania terminu. Brak jest więc spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek wynikających z art. 58 § 1 i § 2 kpa oraz podstaw prawnych do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W związku z tym organ odmówił jego przywrócenia. Nadto Wojewoda P. postanowieniem z dnia [...] marca 2005r. nr [...] wydanym na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 kpa oraz art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 106, poz. 1126 z 2000r. z późn. zm.) stwierdził, że zażalenie pana J. B. na postanowienie Starosty S. z dnia 03.12.2004r. znak: [...] odmawiającego rozpatrzenia odrębnego wniosku skarżącego z dnia 08.10.2004r.w sprawie poinformowania go, jako współwłaściciela działki nr [...] o wszystkich postępowaniach prowadzonych w Wydziale Architektury i Budownictwa Starostwa Powiatowego w S., w 2003 i 2004 roku, zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia w art. 141 § 2 kpa. Skarżący J. B. wniósł o uchylenie postanowienia z dnia [...].03.2005r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia zarzucając postanowieniu: 1. obrazę art. 58 § 1 kpa w zw. z art. 9 kpa w następstwie tego, że Wojewoda P. nie udzielił skarżącemu pouczenia, co i w jaki sposób ma udowodnić, aby termin został mu przyznany, a za skutki braku pouczenia obciążył skarżącego uznając, iż prośba o przywrócenie terminu nie została należycie udokumentowana; 2. błąd u ustaleniach faktycznych przez błędne uznanie, że skarżący mógł wnieść zażalenie w terminie przy zachowaniu należytej staranności. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania tj. do rozpoznania niedopuszczonego zażalenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 58 kpa), które to naruszenie mogło mieć – zdaniem Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też skarga została uwzględniona. Zgodnie z przepisem art. 58 § 1 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z całokształtu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż organ odwoławczy nie w pełni rozgranicza pojęcia "uprawdopodobnienie" oraz "udowodnienia". Potwierdza to końcowy akapit uzasadnienia, gdzie organ stwierdza, że "J. B. nie przedstawił istotnych dokumentów, które stanowiłyby dowód na to, że przeszkoda która spowodowała w tym konkretnym przypadku wniesienie zażalenia po terminie, była od niego niezależna, przez cały okres trwania terminu. Brak jest więc spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek wynikających z art. 58 § 1 i § 2 kpa". Konkluzja ta jest błędna albowiem do przywrócenia terminu nie jest konieczne udowodnienie przesłanek wymaganych prawem, lecz wystarcza uprawdopodobnienie ich zaistnienia. Uprawdopodobnienie jest surogatem dowodu. W kpa brak jest unormowań dotyczących tej formy wykazywania istnienia pewnych okoliczności. Komentatorzy kpa powołują się na przepis art. 243 kpc który stanowi, że "zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje prawdopodobieństwo zamiast dowodu" (B. Adamiak, J. Borkowski, kpa – Komentarz, W-wa 1996, s. 150). Wbrew twierdzeniu organu stwierdzić należy, iż skarżący przedstawił istotny dokument, który zdaniem Sądu – uprawdopodabnia brak jego winy w niezachowaniu terminu do wniesienia zażalenia i to przez cały okres trwania tego terminu. Dokumentem tym jest przedłożenie zaświadczenia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 2005r., z którego wynika, że pan J. B. przebywał w Specjalistycznym Psychiatrycznym Samodzielnym ZOZ w S., w okresie od dnia 8 grudnia 2004r. do dnia 6 stycznia 2005r. w związku z zarządzoną przez Sąd Rejonowy w B. obserwacją psychiatryczną w sprawie [...], na którą został doprowadzony przez funkcjonariuszy policji po uprzednim zatrzymaniu. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż skierowane przez Sąd osoby na przymusową obserwację psychiatryczną ma miejsce w sytuacji uzasadnionych wątpliwości co do stanu poczytalności osoby kierowanej na obserwację. Wątpliwość co do stanu poczytalności uprawdopodabnia brak winy (niezachowania należytej staranności) w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Przez osobę znajdującą się w takim stanie. Nie można do takiej osoby stosować, tak jak chce organ, kryterium obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W danym konkretnym przypadku, uprawdopodobnienia jest okoliczność, że wątpliwość co do stanu poczytalności skarżącego trwała przed i w trybie przebywania w szpitalu psychiatrycznym, gdzie skarżący poddany był zabiegom terapeutycznym. Dopiero po zwolnieniu ze szpitala psychiatrycznego domniemywać można poprawę stanu zdrowia skarżącego i wymagać aby dokładał należytej staranności. Ponieważ skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli od dnia zwolnienia ze szpitala psychiatrycznego, spełnione zostały ustawowe wymogi do przywrócenia terminu. Dlatego też postanowienie odmawiające przywrócenia terminu należało uchylić. Działając w granicach art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił również postanowienie Wojewody P. z dnia [...] marca 2005r. Nr [...] stwierdzające, że zażalenie skarżącego zostało wniesione z uchybieniem terminu. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego, aby na podstawie w/w art. 135 ustawy wyjść poza granice skargi i uchylić wszystkie akty administracyjne wydane w sprawie oraz umorzyć postępowanie Sąd rozpoznając skargę w kwestii wpadkowej, jaką jest przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, nie jest bowiem kompetentny do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30.08.2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).