II SA/Bk 414/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 września 2013 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę Decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. - Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., ustalił Panu W. Ł. (dalej również jako skarżący) opłatę za pobyt syna M. Ł. w [...] Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej "J" w B. przy ul. [...] w kwocie 3.973,00 zł miesięcznie od 1 października 2012 r. oraz ustalił sposób uiszczania tejże opłaty. Powyższa opłata została ustalona na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.). Organ podniósł, że zgodnie z tym przepisem, opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ponoszą rodzice dziecka w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka. Wydatki te w całodobowej [...] POW "J" w B. wynoszą 3.973,00 zł - zarządzenie Prezydenta Miasta B. Nr [...] z dnia [...] marca 2012 r. ([...]). Organ uznał, że nie było podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty zgodnie z § 4 uchwały Rady Miejskiej w Białymstoku Nr XXV/256/12 z dnia 26 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Podl. z 2012 r. poz. 1144). W sprawie ustalono bowiem, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosił: we wrześniu 2012 r. 2.956,77 zł, w październiku 2012 r. - 3,066,43 zł, w listopadzie 2012 r. - 2.341,50 zł (kwotę 3.071,50 zł pomniejszono o kwotę 530 zł - bony świąteczne oraz kwotę 200 zł gratyfikacja z okazji [...]), w grudniu 2012 r. - 2.802,58 zł, w styczniu 2013 r. - 2.861,28 zł. Dochód skarżącego przekraczał więc 250% kryterium dochodowego, o którym mowa w § 4 ww. uchwały tj. (542 zł x 250% = 1.355 zł). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść opłaty w takiej wysokości, gdyż przewyższa jego miesięczne dochody. Ponadto, jego zdaniem za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej opłatę powinni ponosić oboje rodzice. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy zauważył, że ogólną zasadą wynikającą z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jest ponoszenie przez rodziców opłat na pokrycie kosztów utrzymania ich dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Z przepisu tego wynika, że wysokość tej opłaty nie jest zależna od sytuacji, dochodowej, zdrowotnej czy rodzinnej tych rodziców. W ocenie Kolegium, organ I instancji rozważył kwestię istnienia okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji odstąpienia od ustalenia opłaty (art. 194 ust. 3 ustawy). Organ wskazał, że w art. 194 ust. 2 ww. ustawy, Rada powiatu została upoważniona do ustalenia warunków częściowego i całkowitego zwalniania z tego typu opłat. Rada Miejska Białegostoku w cytowanej wyżej uchwale z dnia 26 marca 2012 r. przewidziała w § 4 możliwość całkowitego zwolnienia rodziców dziecka lub osoby pełnoletniej, jeżeli ich dochód jest niższy lub równy 250% kryterium dochodowego obliczonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.). Biorąc pod uwagę dochód, jakim dysponuje skarżący, nie było więc podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty zgodnie z zapisem § 4 powołanej uchwały. Kolegium wyjaśniło ponadto, że w przypadku trudności w regulowaniu przedmiotowej należności skarżący może wystąpić do organu z odrębnym wnioskiem o rozpatrzenie jego sprawy w trybie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Dopóki jednak nie ma w obrocie decyzji ostatecznej zobowiązującej stronę do zwrotu opłaty za pobyt syna w placówce wraz z odsetkami dopóty nie można orzekać w kwestii umorzenia należności, w tym także odsetek. Organ poinformował również, że skarżący może wystąpić z odrębnym wnioskiem o rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności, jeżeli zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące strony. Organ odwoławczy przyznał, że koszty utrzymania małoletniego winny obciążać oboje rodziców. Dodał, że istotnym jest ustalenie proporcji posiadanych środków z uwzględnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej każdego z rodziców, o ile nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Odpłatność K. Ł. za pobyt syna ww. placówce powinna zostać zatem ustalona w odrębnym postępowaniu i odrębną decyzją. W postępowaniu takim drugi z rodziców nie jest stroną. Zwolnienie Pani Ł. od ustalenia opłaty za pobyt syna w placówce nie będzie miało wpływu na wysokość opłaty ustalonej skarżącemu z tego tytułu, bowiem kwota obciążenia ustalana jest z uwzględnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej każdego z rodziców. Z decyzją Kolegium nie zgodził się skarżący i wywiódł skargę do Sądu. Wnosząc o jej uchylenie wskazał, że naliczona mu pełna odpłatność za pobyt syna w placówce jest dla niego nieosiągalna. Dodał, że regularnie opłaca jego pobyt (400 zł). Ponadto, prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, a żona nie łoży na utrzymanie mieszkania i syna. Skarżący wymienił szczegółowo ponoszone wydatki miesięczne na kwotę około 2.223 zł i poddał w wątpliwość możliwość wygospodarowania środków na opłatę ustaloną w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca rodzicowi opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej od 1 października 2012 r. Zdaniem Sądu zapadłe rozstrzygnięcie jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Podstawę prawną decyzji stanowi art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z tym przepisem, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Stosownie do art. 196 ust. 3 ustawy, średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę i ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2). Opłata ustalana jest w drodze decyzji przez starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo-wychowawczej (art. 194 ust. 1 ustawy). Jednocześnie ustawodawca przewidział, że rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Natomiast starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając taką uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty (art. 194 ust. 2 i 3 ustawy). Analiza przedstawionych regulacji, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, pozwala na wysnucie następujących wniosków. Przede wszystkim wskazane przepisy przewidują regułę odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Do płatności z tego tytułu zobowiązani zostali co do zasady rodzice dziecka. Ich odpowiedzialność z tego tytułu jest solidarna. Ustalenie opłaty następuje w drodze decyzji administracyjnej. Ponadto, w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej organ rozważa możliwość odstąpienia od ustalenia takiej opłaty. W takim przypadku uwzględnia uchwałę rady powiatu, o której mowa w art. 194 ust. 2 ustawy. Ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie wyklucza możliwości ubiegania się przez zobowiązanego rodzica o umorzenie w całości lub w części opłaty łącznie z odsetkami, odroczenie terminu jej płatności, rozłożenie na raty. Ulgi takie mogą być również zastosowane przez starostę z urzędu. Postępowanie w sprawie zastosowania wymienionych ulg w opłacie jest odrębne od postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w postępowaniu dotyczącym ustalenia skarżącemu przedmiotowej opłaty. Opłatą za pobyt M. Ł. w placówce opiekuńczo-wychowawczej obciążono rodzica małoletniego. Jej wysokość określono w oparciu o zarządzenie Prezydenta Miasta Białegostoku Nr [...] z dnia [...] marca 2012 r., w którym średnie miesięczne wydatki obowiązujące w roku 2012 w [...] POW "J" w B., ustalono w wysokości 3.973,00 zł. Organ rozważył również możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty i trafnie ocenił, że skarżący nie spełnia podstawowego warunku do zastosowania takiego rozstrzygnięcia, przewidzianego w uchwale Rady Miejskiej w Białymstoku Nr XXV/256/12. Zgodnie z § 4 tego aktu, odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić na wniosek rodziców dziecka, na czas określony, nie przekraczający 12 miesięcy, w szczególności, gdy: 1) dochód nie przekracza kryterium dochodowego lub 2) dochód nie przekracza 250% kryterium dochodowego i jednocześnie wystąpi co najmniej jedna z wymienionych następnie sześciu przesłanek. Za kryterium dochodowe uchwała uznaje kryterium dochodowe określone przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (§ 2 pkt 4 uchwały). Zgodnie z przepisami tej ustawy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Uwzględniając zatem poczynione w sprawie ustalenia w zakresie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu umowy o pracę, organy zasadnie stwierdziły, że przekroczył on 250% kryterium dochodowego. To zaś wykluczało skarżącego z możliwości uzyskania rozstrzygnięcia o odstąpieniu od ustalenia opłaty. Przedstawione w skardze wydatki nie mogły być uwzględnione przy ustaleniu kryterium dochodowego, którego wysokość wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze należy zgodzić się z Kolegium, że dopiero ostateczne rozstrzygnięcie ustalające stronie opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej stwarza możliwość orzeczenia w przedmiocie umorzenia opłaty, rozłożenie jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności. Sytuacja materialna skarżącego może być uwzględniona zatem w odrębnym postępowaniu w przedmiocie zastosowania ww. ulg w spłacie opłaty. Trzeba wyjaśnić skarżącemu, że regulacje dotyczące postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zawarte w obowiązującej od 1 stycznia 2012 r. ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, odmiennie niż to miało miejsce przed tą datą nie przewidują, że ustalając wysokość takiej opłaty organ uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby. Taki zapis znajdował się poprzednio w art. 81 ustawy o pomocy społecznej i utracił moc w związku z wejściem w życie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie dostrzegając naruszenia prawa Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).