II SA/Bk 415/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego A. O. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r. w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na działanie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w przedmiocie pomocy społecznej postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżącemu J. G. w dniu 19 maja 2016 r. referendarz sądowy przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (k. 44). Okręgowa Izba Radców Prawnych w B. wyznaczyła Skarżącemu do prowadzenia niniejszej sprawy radcę prawnego A. O., zaś informację o tym Sąd uzyskał w dniu 20 czerwca 2016 r. (k. 51). Następnie Sąd przesłał wymienionemu pełnomocnikowi odpis odpowiedzi na skargę oraz informację o dołączeniu zakończonej sprawy II SO/Bk 11/16 (ze zgłoszonego przed wniesieniem skargi wniosku o prawo pomocy) do sprawy niniejszej II SA/Bk 415/16. Przedmiotową korespondencję pełnomocnik otrzymała w dniu 4 lipca 2016 r. (k. 65). Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. tutejszy Sąd na posiedzeniu niejawnym odrzucił skargę J. G. jako niedopuszczalną (k. 58) i doręczył odpis tego postanowienia pełnomocnikowi tj. r. pr. A. O., która podjęła następujące czynności: - w dniu 18 lipca 2016 r. zapoznała się z aktami sprawy oraz złożyła wniosek o wydanie kserokopii z akt sprawy (k. 67, 69, 72). Korespondencję otrzymała pocztą w dniu 27 lipca 2016 r. (k. 75); - w dniu 8 sierpnia 2016 r. złożyła skargę kasacyjną (k. 77 – 84) wnosząc jednocześnie o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie udziału w sprawie niniejszej w postępowaniu przez sądami obydwu instancji. Oświadczyła, że opłaty związane ze świadczeniem przez radcę prawnego pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części, a orzeczenie wydane w sprawie nie zawierało rozstrzygnięcia w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. (k. 93) Wnioskiem z dnia 25 listopada 2016 r. radca prawny A. O. wystąpiła ponownie o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego udzielonego stronie z urzędu za postępowanie przed sądami pierwszej i drugiej instancji. Oświadczyła, że koszty nie zostały pokryte w całości ani w części (k. 110). Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. referendarz sądowy przyznał pełnomocnikowi kwotę 221,40 zł tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Referendarz wskazał, że na mocy § 22 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W związku z powyższym wniosek o wynagrodzenie za czynności dokonane przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy rozpoznać na "starych" zasadach tj. na mocy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805). Wyjaśnił, że stosując § 4 ust. 1 - 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. należy uznać, że wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 180 zł (75 % stawki 240 zł), przy czym należy je podwyższyć o należny podatek VAT. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika w zakresie przyznania wynagrodzenie za udział w postępowaniu przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym referendarz sądowy wskazał, że pierwszą czynnością procesową pełnomocnika skarżącego wyznaczonego z urzędu było wniesienie skargi kasacyjnej w dniu 9 sierpnia 2016 r., co nastąpiło po zakończeniu postępowania przed sądem pierwszej instancji. Jak wskazano, nawet gdyby przyjąć, że pierwszą czynnością procesową był wniosek u udostępnienie kopii akt, to i tak był on złożony już po wydaniu rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. W związku z powyższym wniosek w zakresie przyznania wynagrodzenia za postępowanie pierwszoinstancyjne należało oddalić. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia referendarz wskazał art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., § 21 ust. 1 pkt 2b w związku z § 4 ust. 1- 3 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., a także wskazał § 22 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła radca prawny A. O., która wniosła o jego zmianę poprzez: - przyznanie 75 % opłaty maksymalnej tj. 360 zł powiększonej o podatek VAT - zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. (za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego); - o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne w zakresie udziału w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w maksymalnej wysokości. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik wyjaśniła, że w jej ocenie niezasadnie uznano, iż nakład pracy pełnomocnika za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej uzasadnia przyznanie wynagrodzenia w wysokości 241, 40 zł. Tymczasem sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej jest obarczone przymusem adwokacko-radcowskim, bowiem jest to nadzwyczajny środek zaskarżenia wymagający wiedzy, umiejętności i fachowości, poświęcenia dużo czasu, nakładu pracy. Nadto skarga kasacyjna jest pismem obszernym i skomplikowanym. Nie zgodziła się z argumentacją referendarza sądowego powołującego się na to, że nakład pracy pełnomocnika w sprawie niniejszej oceniać należy z punktu widzenia treści czynności wskazanych w § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., bowiem pełnomocnik nie mógł uczestniczyć w posiedzeniach sądowych gdyż odbywały się niejawnie, zaś sąd administracyjny nie przeprowadza dowodu ze świadków czy z opinii biegłego. W niniejszej sprawie, jak wskazała, "pełnomocnik po otrzymaniu pisma z sądu, które odbyło się na posiedzeniu niejawnym niezwłocznie pojechał z Ł. do B. przejrzeć akta. Odbyło się to jeszcze przez Sądem Wojewódzkim, bowiem postanowienie było nieprawomocne, zatem odbyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym". Wskazała, że oddalenie wniosku o koszty zastępstwa przed sądem pierwszej instancji jest niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Stosownie do treści art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W sprawie niniejszej wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej został zamieszczony w skardze kasacyjnej wniesionej w dniu 8 sierpnia 2016 r. i obejmował koszty zastępstwa w postępowaniu przed sądami obydwu instancji. Jak wynika z analizy akt sprawy, postanowienie sądu pierwszej instancji (z dnia 5 lipca 2016 r.) jak i postanowienie sądu drugiej instancji (z dnia 28 października 2016 r.) zostały wydane w dacie obowiązywania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805). Przestało ono obowiązywał w dniu 1 listopada 2016 r., bowiem od dnia 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715). Jako że wszystkie czynności pełnomocnika oraz postępowanie przed dwiema instancjami w sprawie niniejszej zakończyło się w czasie obowiązywania rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., to normy tego rozporządzenia mają w sprawie zastosowanie dla określenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika za jego zastępstwo prawne w sprawie wykonane na zasadzie prawa pomocy. Powołany przez referendarza sądowego przepis § 22 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji – wyraża zasadę kontynuacji stosowania "starego" (poprzedniego) rozporządzenia (tj. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.) do spraw "wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie" rozporządzenia "nowego" tj. z dnia 3 października 2016 r. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej, bowiem postępowanie, za zastępstwo w którym pełnomocnik wnosi o przyznanie kosztów, w całości zakończyło się w czasie obowiązywania rozporządzenia z października 2015 r. Merytorycznie zaś oceniając rozstrzygnięcie referendarza sądowego wskazać należy, że jest ono prawidłowe i skład orzekający rozpoznający sprzeciw w całości podziela motywy wskazane w uzasadnieniu tego postanowienia. Przede wszystkim brak jest podstaw do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne przed sądem pierwszej instancji i oddalenie wniosku o koszty w tym zakresie było uzasadnione. Informacja o wyznaczonym Skarżącemu pełnomocniku w osobie radcy prawnej A. O. dotarła do tutejszego Sądu w dniu 20 czerwca 2016 r. W dniu 5 lipca 2016 r. odrzucono skargę w sprawie niniejszej (k. 58) i do tej daty pełnomocnik nie podjęła żadnej czynności w sprawie. Skoro zatem postępowanie przed Sądem pierwszej instancji skończyło się w dniu 5 lipca 2016 r., a pierwszą czynnością pełnomocnika po tej dacie był wniosek o udostępnienie kopii akt sprawy (w dniu 18 lipca 2016 r., po osobistym zapoznaniu się z aktami sprawy), zaś następnie złożenie w dniu 9 sierpnia 2016 r. skargi kasacyjnej – to należy przyjąć, jak trafnie wskazał referendarz sądowy, że czynności te nastąpiły po zakończeniu postępowania w pierwszej instancji. Nie było zatem podstaw do przyznania wynagrodzenia za tę instancję. Sprzeciw w tym zakresie nie mógł być zatem uwzględniony. Na marginesie wskazać należy, że pierwszą czynnością procesową, jakiej pełnomocnik dokonała na rzecz strony było de facto wniesienie skargi kasacyjnej i dopiero wówczas zgłosiła też wniosek o przyznanie kosztów zastępstwa. Złożenie skargi kasacyjnej choć odbywa się przed sądem pierwszej instancji, należy już do trybu międzyinstancyjnego, zatem po zakończeniu postępowania pierwszoinstancyjnego. Odnośnie zaś stawki przyznanej za reprezentację w drugiej instancji wskazać trzeba, że zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi drugiej instancji opłata maksymalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, jeżeli sprawy nie prowadził ten sam radca prawny w drugiej instancji, wynosi 75 % opłaty maksymalnej określonej w pkt 1 (tj. w sprawie niniejszej 480 zł), nie mniej niż 240 zł. Przy ustalaniu wysokości opłaty maksymalnej, której 75 % należy przyznać pełnomocnikowi za reprezentację w drugiej instancji, pamiętać jednak należy o regulacji § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Zgodnie z § 4 ust. 1 opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2 – 4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy, zaś zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1 (tj. wyższej niż 240 zł), a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej, następuje z uwzględnieniem szczegółowo wymienionych w tym przepisie okoliczności sprawy (stopnia zawiłości, zaangażowania pełnomocnika, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego itd.). Innymi słowy, zasadą jest, że opłatę za reprezentację w pierwszej instancji ustala się w wysokości co najmniej połowy opłaty maksymalnej (§ 4 ust. 1), chyba że okoliczności sprawy uzasadniają jej podwyższenie, jednak nie wyżej niż do maksymalnej wysokości opłaty tj. do 480 zł. A zatem skoro w sprawie niniejszej należało przyjąć za pierwszą instancję wartość 240 zł (zważywszy, że pełnomocnik w pierwszej instancji nie reprezentowała strony, co uzasadnia przyjęcie stawki podstawowej - § 4 ust. 1), to 75 % tej opłaty wynosi 180 zł, a wraz z podatkiem VAT (23%) – 241, 40 zł. Taką też kwotę przyznał referendarz sądowy i skład orzekający po sprzeciwie stanowisko referendarza w tym zakresie podtrzymuje. Brak jest zatem podstaw, aby przyznać pełnomocnikowi kwotę 360 zł powiększoną o podatek VAT, jak też niezasadne pozostają zarzuty dotyczące kierowania się przez referendarza sądowego "dowodem z opinii biegłego, z zeznań świadków". Referendarz jedynie przytoczył treść § 4 ust. 2 rozporządzenia z października 2015 r., natomiast odmowa przyznania wynagrodzenia za pierwszą instancję wynikała z braku występowania przez pełnomocnika w tej instancji. Co prawda faktycznie sprawę zakończono na posiedzeniu niejawnym, jednakże fakt oczekiwania na wyznaczenie pełnomocnika przez samorząd zawodowy radców prawnych nie oznacza, że Sąd ma wstrzymywać się z wydaniem postanowienia do dnia wyznaczenia pełnomocnika – zwłaszcza jeśli dostrzega niedopuszczalność skargi. Zauważyć należy, że pełnomocnik otrzymał odpis wydanego postanowienia z uzasadnieniem i skorzystał z możliwości jego zaskarżenia w imieniu strony. Odnośnie zaś zarzutu wysokich wymagań, jakie stawiane są skargom kasacyjnym i związanemu z tym nakładowi pracy, wskazać należy, że ustawodawca ustalił określone wysokości opłat za sporządzenie tego środka zaskarżenia, które dla Sądu są wiążące. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.