II SA/Bk 419/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. oddala skargę. II SA/Bk 419/10 UZASADNIENIE Decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. przyznał E. Ś. zasiłek celowy w kwocie 200 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu obuwia, ubrania oraz bieżących potrzeb. W trakcie postępowania organ ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą samotnie wychowującą dwóch synów w wieku 14 lat i 16 lat – uczniów gimnazjum. Źródłem utrzymania rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lutym 2010 r. były: renta rodzinna – 552, 85 zł, dodatek mieszkaniowy - 97, 19 zł, czynsz dzierżawny – 250 zł, zasiłek okresowy – 78, 25 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł 978, 29 zł i nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego rodziny tj. 1.053 zł wynikającego art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą stosunkowo młodą – 39 lat, mogącą podjąć pracę celem poprawy sytuacji materialnej rodziny, mieszka po sąsiedzku z rodzicami, jej synowie z racji wieku nie wymagają całodobowej opieki, korzystają z bezpłatnego dowozu do szkoły. Od dwóch lat wnioskodawczyni korzysta z różnych form pomocy społecznej i nie podejmuje żadnych działań zmierzających do poprawy jej sytuacji. Wyjaśniono, że pomoc społeczna jest instytucją doraźną, jej celem jest pomoc, a nie utrzymywanie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu wysokość pomocy zależy nie tylko od okoliczności istniejących po stronie potrzebujących, ale również od możliwości finansowych ośrodka. W 2010 r. na zasiłki celowe przeznaczono 30.000 zł, w tym na dzień 30 kwietnia 2010 r. wydatkowano 8.567, 25 zł. Jak wskazano, największa ilość środków jest przeznaczana na zasiłki w ostatnich czterech miesiącach roku – z uwagi na sezon zimowy i rozpoczęcie roku szkolnego, zatem konieczne jest rozsądne dysponowanie budżetem, by również i w roku 2010 środków nie zabrakło szczególnie w okresie wrzesień - grudzień. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. Ś. kwestionując wysokość przyznanego zasiłku jako zbyt niską. Wskazała, iż nie uwzględniono ponoszonych przez nią wydatków na leczenie, mimo przedłożenia recept, których nie wykupiła z uwagi na brak środków finansowych. Zdaniem odwołującej powołanie faktu niepodejmowania pracy i korzystania z pomocy społecznej nie zostało wystarczająco uargumentowane np. wskazaniem form środków i wysokości pomocy, z której skorzystała. Ponadto nie wskazano kto korzysta z pomocy społecznej i w jakiej wysokości celem oceny, czy przyznawanie pomocy innym jest warunkowane pilniejszą potrzebą. Nie wyjaśniono, czy jej rodzice z uwagi na sytuację zdrowotną są w stanie świadczyć jej pomoc oraz nie wzięto pod uwagę wydatków związanych z sytuacją zdrowotną jej syna. Decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ ustalił identyczny stan faktyczny jak w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w szczególności wskazał, że miesięczne dochody skarżącej zamykające się kwotą 978, 29 zł nie przekraczają kryterium ustawowego dla rodziny wynoszącego 1.053 zł, dlatego strona spełnia warunki do przyznania zasiłku celowego. Dokonując oceny całokształtu sytuacji odwołującej się SKO wskazało, że przyznanie zasiłku celowego w kwocie 200 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu obuwia, odzieży i zaspokojenie bieżących potrzeb jest rozstrzygnięciem zgodnym z prawem oraz odpowiada celom i mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy ustalił, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o pow. 21, 17 ha, w tym 8, 27 ha przeliczeniowego i dom jednorodzinny o pow. 113, 40 m2 we wsi S. J., który umożliwia zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jej trzyosobowej rodziny. Jednak w/w oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę, z której czynsz dzierżawny rocznie wynosi 3.000 zł a miesięcznie 250 zł i nie zamieszkuje we własnym domu lecz u rodziców w miejscowości J. D. Uwzględniając, że wysokość dochodu z 1 ha przeliczeniowego wynosi 207 zł – miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej wynosiłby 1.712, 20 zł, a nie jak obecnie 250 zł. Ponadto, zdaniem organu, wnioskodawczyni powinna postarać się, by niezamieszkiwany obecnie dom przynosił jej korzyści majątkowe, co może osiągnąć poprzez jego wynajęcie lub wykorzystanie do działalności agroturystycznej. SKO przeprowadziło również postępowanie wyjaśniające na okoliczność złego stanu zdrowia skarżącej i jej synów, które nie potwierdziło, by była ona niezdolna do jakiejkolwiek pracy. Ustalono natomiast, że syn A. Ś. jest krótkowidzem i wymaga korzystania ze szkieł korekcyjnych. Organ odwoławczy wskazał także, że z wniosku wszczynającego postępowanie nie wynika, by strona ubiegała się o przyznanie pomocy na zakup leków, jak również w obydwu instancjach nie wykazała, że jej stan zdrowia uniemożliwia podjęcie pracy. Ustalono natomiast, że przedłożone recepty zostały wykupione tego samego dnia co ich wystawienie, zatem strona miała środki na ich realizację. Oceniono, że nie było podstaw wskazywania form i wysokości przyznanej stronie pomocy, bowiem ma ona informacje w tym przedmiocie. Ustalono, że od października 2008 r. do kwietnia 2010 r. skorzystała z pomocy w łącznej wysokości 2.087, 75 zł oraz jej synowie korzystali z dofinansowanych obiadów szkolnych. Okoliczność, iż odwołująca się samodzielnie poradziła sobie po śmierci męża oraz że nie udzielono jej wówczas pomocy ze środków pomocy społecznej nie ma znaczenia z uwagi na fakt, że środki te są przyznawane na wniosek, zaś kwestionowana obecnie decyzja dotyczy aktualnej sytuacji. SKO wskazało również, że nie ma obowiązku wskazywania osób, którym przyznano w 2010 r. środki z pomocy społecznej, jak również ich wysokości. Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego E. Ś. wskazując, że kwota przyznanego zasiłku celowego nie pokryje kosztów zakupu ubrania, obuwia i bieżących potrzeb dwóch nastoletnich synów. Zakwestionowała ustalenie, że ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, bowiem – jak wskazała – dom w miejscowości S. J. nie nadaje się do zamieszkania z uwagi na brak wody, ogrzewania i łazienki oraz zły stan techniczny. Zarzuciła, że nie wskazano z jakiej formy pomocy społecznej korzystała dotychczas oraz nie uwzględniono trudności w znalezieniu pracy przez osoby niepełnosprawne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Ogólne zasady udzielania pomocy społecznej zostały sformułowane w przepisach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), dalej u.p.s. Podstawowym kryterium udzielenia pomocy jest trudna sytuacja życiowa wnioskodawcy, której nie jest on w stanie samodzielnie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, możliwości i zasoby. Celem tej pomocy jest wsparcie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Rozmiar i forma pomocy warunkowane są zarówno okolicznościami istniejącymi po stronie wnioskodawcy, jak i wielkością przeznaczonych na ten cel środków. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej dokonały szczegółowej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej oraz - na etapie postępowania odwoławczego – przedstawiono możliwości finansowe, którymi organ I instancji dysponuje podejmując decyzje w przedmiocie przyznania pomocy społecznej. Zarzut skarżącej, iż organ pomocy społecznej na zbyt niskim poziomie ustalił wysokość przyznanego zasiłku celowego jest, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, bezzasadny. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącej zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącej, a co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponuje na tego rodzaju pomoc. W szczególności wykazano, że w roku 2010 przeznaczono 30.000 zł na zasiłki celowe, co średnio na miesiąc daje kwotę 2.500 zł. Wskazano, że jest to średnia statystyczna, bowiem potrzeby występują z różnym nasileniem w różnych okresach roku, w szczególności zwiększone są w pierwszym i czwartym kwartale roku. Zdaniem organu nie jest możliwe precyzyjne zaplanowanie środków finansowych na zasiłki celowe w konkretnym miesiącu. Wskazano, że w marcu i kwietniu 2010 r. udzielono 4 zasiłków, zaś średnia ich wysokość wyniosła 575 zł. Wyjaśniono również dlaczego kwota przyznanego skarżącej zasiłku jest niższa od średniej tłumacząc tę sytuację wysokością pomocy otrzymanej przez stronę w ostatnim okresie tj. zasiłkiem okresowym w kwocie 78, 25 zł na okres luty – maj 2010 r., zasiłkiem celowym w wysokości 800 zł przyznanym w listopadzie 2009 r., dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 97 zł, objęciem dzieci wnioskodawczyni programem dożywiania. Zdaniem sądu powyższe wyjaśnienie nie budzi wątpliwości i zasługuje na akceptację jako oparte na wnikliwej analizie sposobu gospodarowania pozostającymi w dyspozycji organu środkami finansowymi. Z przepisów art. 102 ust. 1 i art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika zasada, iż pomoc przewidziana w tej ustawie udzielana jest na wniosek po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, na podstawie którego ustala się sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową wnioskodawcy. Nadto pracownik socjalny może domagać się od żądającego pomocy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji odmownej (art. 107 ust. 1 i 5 u.p.s.). W interesie wnioskującego jest zatem wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że wymaga wsparcia społecznego. Podstawowym dowodem na tę okoliczność jest wywiad środowiskowy, w trakcie którego pracownik socjalny dokonuje weryfikacji prawdziwości danych podanych we wniosku, a w przypadku, gdy sytuacja wnioskodawcy odpowiada kryteriom z ustawy o pomocy społecznej, może wstępnie określić skalę potrzeb i rozmiar pomocy niezbędnej do ich zaspokojenia, uwzględniając środki przewidziane na ten cel w budżecie gminy. Dla ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy wskazana jest również wszelka inna forma jego współpracy z organem, albowiem tylko całokształt zgromadzonego materiału dowodowego może stanowić podstawę rozstrzygnięcia (art. 77 § 1 i art. 80 Kpa). Wymagana prawem wszechstronna analiza sytuacji strony została w niniejszej sprawie przeprowadzona. Rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o szczegółowy, zaktualizowany wywiad środowiskowy, dokumenty w postaci zaświadczenia ze szkoły, zaświadczenia z Urzędu Gminy o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego, umowę dzierżawy oraz oświadczenie o stanie majątkowym wskazujące na posiadane udziały w nieruchomościach oraz na brak innych wartościowych składników majątku. W postępowaniu odwoławczym oceniono dodatkowo zaświadczenie o posiadanym udziale w domu mieszkalnym w Starej Jakaci oraz zaświadczenia lekarskie. Przeprowadzona ocena powyższego materiału dowodowego nie budzi zastrzeżeń, jako nieprzekraczająca granic swobodnej oceny dowodów. Organ administracji dokonał również prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej i miał prawo odmówić skarżącej przyznania pomocy w wysokości wyższej niż kwota 200 zł. Ustawa ta zawiera szczegółowe warunki, bez których spełnienia określone w niej formy pomocy przyznane być nie mogą. Podstawowym kryterium jest dochód, który w przypadku rodziny oblicza się jako sumę kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ten warunek skarżąca spełniła, bowiem łączny miesięczny dochód jej rodziny wynosi 978, 29 zł, zaś kryterium to 1.053 zł. Drugim kryterium jest niezbędna potrzeba bytowa (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Zdaniem sądu organy prawidłowo oceniły, że ta przesłanka również została spełniona. Niewątpliwie sytuacja rodzinna i materialna skarżącej jest trudna. Samotnie wychowuje dwójkę nastoletnich synów, utrzymuje się z renty rodzinnej i czynszu dzierżawnego, zasiłku okresowego i dodatku mieszkaniowego, a wysokość uzyskiwanego dochodu z pewnością nie pokrywa wszystkich niezbędnych potrzeb. Jednocześnie podzielić należy stanowisko organów, iż skarżąca nie w pełnym zakresie wykorzystuje swoje możliwości. W skardze podniosła zarzut trudności ze znalezieniem pracy, jednak nie wykazała, że działania w tym kierunku podjęła. Powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną również nie udowodniła, że nie jest niezdolna do pracy z powodu stanu zdrowia. Za wystarczający dowód na tę okoliczność nie można uznać zaświadczenia od lekarza rodzinnego, bowiem stwierdzenia w nim zawarte mają charakter ogólny. Ponadto skarżąca nie wykazała stwierdzonego w powyższym zaświadczeniu faktu stałego leczenia własnego lub dzieci np. niewykupionych recept. Przedłożone recepty zostały wykupione oraz świadczą o dokonaniu zaledwie jednorazowego zakupu. Również należy podzielić ocenę kwestii niewystarczających starań poprawienia sytuacji materialnej związanych z posiadanym udziałem w domu w S. J. Brak jest w aktach sprawy dowodów, by skarżąca podejmowała jakiekolwiek działania w celu jego zagospodarowania na potrzeby własne lub innych osób. Zły stan techniczny może stanowić przeszkodę do zamieszkania dla skarżącej, nieposiadającej środków finansowych np. na remont, ale nie oznacza, że dom nie mógłby być zagospodarowany przez inne osoby (np. w drodze wynajmu). Nie wykazano, że próby w tym kierunku były podejmowane lub też że stan techniczny jest na tyle zły, że nie jest to w ogóle możliwe. Podzielić również należy ocenę organów w kwestii braku konieczności sprawowania przez skarżącą całodobowej opieki na synami, dodatkowo korzystającymi z bezpłatnych obiadów. Umożliwia to zagospodarowanie wolnego czasu np. na poszukiwanie pracy. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów zasługują na uwzględnienie. Ilość i wysokość przyznanych stronie w ostatnim okresie środków z pomocy społecznej oraz konieczność zaspokojenia również potrzeb innych osób z obszaru działania Ośrodka, jak również analiza sytuacji materialnej i bytowej skarżącej uprawniają do wniosku, że przy wydawaniu zaskarżonych decyzji nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Ponadto decyzje organów obydwu instancji zostały wyczerpująco uzasadnione zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa. Sąd nie stwierdził również uchybień niepodniesionych w skardze, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.