II SA/Bk 420/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr S-KO.403/9/2021 w przedmiocie odmowy przedłużenia zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Zambrowskiego z dnia 24 marca 2021 r. nr KD.5430.5.42.2013; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży na rzecz skarżącego K. M. kwotę 200,00 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: SKO, organ) decyzją z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr S-KO.403/9/2021, utrzymało w mocy decyzję Starosty Zambrowskiego z dnia 24 marca 2021 r., nr KD.5430.5.42.2013, odmawiającej K. M. (dalej: skarżący) przedłużenia zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym. Decyzja SKO wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. K. M. wnioskiem z dnia 26 lutego 2021 r. zwrócił się do Starosty Zambrowskiego o przedłużenie ważności zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym w zakresie prawa jazdy kat. C1, C1+E, C, C+E. Starosta Zambrowski decyzją z dnia 24 marca 2021 r., nr KD.5430.5.42.2013, odmówił skarżącemu przedłużenia zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący i wniósł od niej odwołanie, w którym wyjaśnił, że Starosta Zambrowski niesłusznie przyjął założenie, że skarżący nie posiada prawa jazdy kat. C i C+E, na które to chciał uzyskać zezwolenie na prowadzenie pojazdem uprzywilejowanym. Zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Zambrowie II Wydział Karny z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt II K 23/20, zakazano skarżącemu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 3 lat z wyłączeniem kat. C i C+E. Sąd nie zakazał zatem skarżącemu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kat. C i C+E. W związku z tym posiada on uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kat. C i C+E. Sąd nie zakazując mu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kat. C i C+E kierował się tym, że jest on kierowcą bojowego samochodu pożarniczego w OSP w S., na które potrzebne jest prawo jazdy kat. C i C+E oraz niezbędne do tego zezwolenie na prowadzenie pojazdów uprzywilejowanych. Po rozpoznaniu odwołania, SKO decyzją z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr S-KO.403/9/2021, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że Starosta Zambrowski decyzją z dnia 16 lipca 2013 r., nr KD.5430.5.42.2013, zezwolił skarżącemu na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym w zakresie kat. B, B+E, C, C+E prawa jazdy, w terminie do dnia 26 lutego 2016 r. Następnie decyzją z dnia 17 marca 2016 r., nr KD.5430.5.42.2013, przedłużył skarżącemu termin ważności zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanym lub pojazdami przewożącymi wartości pieniężne w zakresie kat. B, B+E, C, C+E prawa jazdy, do dnia 27 lutego 2021 r. Stąd też skarżący wnioskiem z dnia 26 lutego wystąpił do Starosty Zambrowskiego o kolejne przedłużenie ważności zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym. Na przeszkodzie przedłużenia tego zezwolenia stanął jednak wyrok Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt II K 23/20, mocą którego Sąd ten orzekł wobec K. M. środek karny w postaci zakazu prowadzenia w ruchu lądowym pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kat. C, C+E na okres 3 lat. W związku z powyższym wyrokiem Starosta Zambrowski decyzją z dnia 2 kwietnia 2020 r., nr KD.5430.4.31.2020, cofnął K. M. uprawnienia do kierowania pojazdami wg. kat. A, B na okres 3 lat. tj. od dnia 2 kwietnia 2020 r. do dnia 2 kwietnia 2023 r. Zdaniem organu odwoławczego, zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1268 ze zm.; dalej: u.k.p.), prawo jazdy nie może być wydane osobie: w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (pkt 2); w stosunku do której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy - w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji (pkt 3). Natomiast w świetle art. 12 ust. 2 u.k.p., przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Zaś stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 2 u.k.p., kierować pojazdem uprzywilejowanym może osoba, która posiada prawo jazdy odpowiedniej do rodzaju pojazdu kategorii. Tak więc K. M. nie posiadając prawa jazdy kat. B nie może również otrzymać zezwolenia na kierowanie pojazdem na którego kierowanie jest wymagana kat. C1, C1+E, C+E. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł K. M., w której zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego: a) art. 106 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., przez ich błędną wykładnię i odmowę przedłużenia skarżącemu zezwolenia do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi w zakresie w jakim nie został orzeczony zakaz sądowy w wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 5 marca 2020 r. oraz błędne przyjęcie, że skarżący nie posiada prawa jazdy kategorii C i C+E oraz że zezwolenie do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi nie może być wydane osobie, w stosunku do której orzeczono prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym kat. B, podczas gdy w stosunku do skarżącego nie orzeczono zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kat. C oraz C +E, b) art. 106 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. poprzez jego błędne zastosowanie do osoby skarżącego w sytuacji, gdy skarżący nie wnosił o wydanie prawa jazdy lub przywrócenie uprawnień w zakresie kategorii C i C+E, gdyż decyzja Starosty Zambrowskiego z dn. 2 kwietnia 2020 r. nr KD.5430.4.31.2020 cofnęła skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. A i B., zaś wniosek o przedłużenie zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi dotyczył jedynie kategorii C i C+E, w związku z czym organ błędnie przyjął, iż zachodzi negatywna przesłanka nieposiadania prawa jazdy określonej kategorii, stosując przepisy dotyczące wydawania lub zwrotu prawa jazdy do osoby która nie wnosiła o zwrot uprawnień; c) art. 2, art. 8, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, przez oparcie przez organ pierwszej instancji zaskarżonego rozstrzygnięcia na przepisach art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., które są sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji RP, albowiem z powyższych przepisów wynika zasada ne bis in idem, zaś regulacje art. 12 u.k.p. powodują podwójne nałożenie sankcji na skarżącego i to przez organ, który nie został do tego powołany ustrojowo, zaś wstępne stanowisko w sprawie w/w niezgodności wyraził już Sejm RP w stanowisku z dn. 26 czerwca 2021 r.; 2. przepisów postępowania: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: k.p.a.), przez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, jak również dowolną jego ocenę, przejawiającą się w szczególności niepodjęciem żadnych czynności zmierzających do ustalenia prawdy materialnej, również w zakresie tego, że skarżący jest kierowcą jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w Szumowie, zaś nieprzedłużenie przedmiotowego zezwolenia może spowodować pozbawienie w/w jednostki kierowcy pojazdu bojowego, co może mieć wpływ na bezpieczeństwo lokalnej społeczności. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął zarzuty podniesione w skardze. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1268 ze zm.; dalej: u.k.p.). Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 2 u.k.p. kierować pojazdem uprzywilejowanym może osoba, która posiada prawo jazdy odpowiedniej do rodzaju pojazdu kategorii. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Ponadto z ust. 2 pkt 2 i pkt 3 tego przepisu wynika, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B (pkt 2) oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (pkt 3). Oba organy odmówiły skarżącemu przedłużenia zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym ze względu na fakt, że kierować pojazdem uprzywilejowanym może osoba, która posiada prawo jazdy odpowiedniej do rodzaju pojazdu kategorii. Tymczasem w ich ocenie skarżący nie posiada prawa jazdy kategorii C i C+E. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2021 r., na mocy art. 125 § 1 pkt 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd zawiesił niniejsze postępowanie sądowe do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny skargi konstytucyjnej o zbadanie zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w zakresie, w którym zakazuje wydania osobie ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, wobec której orzeczono środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych objętych kategorią B, w okresie obowiązywania tego zakazu, prawa jazdy kategorii C oraz C+E, z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP – skarga zarejestrowana pod sygnaturą akt SK 4/20. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2024 r. podjęte zostało postępowanie w sprawie niniejszej w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 23/21, w którym orzeczono, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622, ze zm.) w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego wyroku TK m.in. wskazał, że posiadanie prawa jazdy jako dokumentu stwierdzającego uprawnienie danej osoby do kierowania pojazdem jest co do zasady konieczne, aby legalnie kierować tym pojazdem na drogach publicznych oraz na drogach położonych w strefach ruchu na terytorium Polski. Orzekając zaś środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zatem zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. Ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1, D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony jest możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami. Trybunał wskazał też, że ze względu na zakresowy charakter wyroku, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji Trybunał uznał, że organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Podkreślić więc należy, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, którego skutkiem jest uznanie, w jaki sposób badanych przepisów interpretować nie wolno (orzeczenie negatywne) albo jak je interpretować należy (orzeczenie afirmatywne) przy stosowaniu prawa. W tym miejscu zaznaczenia jeszcze wymaga, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W momencie opublikowania wyroku Trybunału zostaje obalone domniemanie konstytucyjności normy prawnej, której dotyczy orzeczenie, a skutek uchylenia domniemania konstytucyjności przepisu następuje od momentu jego wejścia w życie. Każdy podmiot, w tym organy władzy publicznej, w sytuacji w której rozstrzygają jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny – są zobligowane uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich doktrynalny podział, w tym wyroków zakresowych, bez konieczności oczekiwania na ich wykonanie przez ustawodawcę. Okoliczność, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są kierowane również do ustawodawcy, nie oznacza, że organy i sądy powinny pozostawać bierne i oczekiwać na nową regulację, tym samym nie załatwiając spraw do momentu uchwalenia nowych przepisów. W konsekwencji, po uwzględnieniu skargi konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny, sąd rozpoznający sprawę jest zobowiązany uwzględnić jego stanowisko (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt III OSK 1777/21). Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. W wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 5 marca 2020 r. orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia w ruchu lądowym pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kategorii C, C+E na okres trzech lat, zaś decyzją Starosty Zambrowskiego z dnia 2 kwietnia 2020 r. cofnięto skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami wg. kat. A, B na okres trzech lat. Zatem skarżący nie został pozbawiony uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii C i C+E, wobec czego w świetle art. 106 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jest osobą, która posiada prawo jazdy tej kategorii. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane, z mającym wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 106 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., co skutkowało uchyleniem obu decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis sądowy w kwocie 200 zł.