II SA/Bk 426/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. i S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S., S. S. i J. S. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania organu I instancji w sprawie ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej za dokonanie rozbudowy budynku mieszkalnego p o s t a n a w i a odmówić A. S. i S. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A. S. i S. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 16) podając we wniosku, iż mieszkają wspólnie synem P. w domu drugiego syna. S. S. uzyskuje rentę w wysokości 1.115 zł, natomiast A. S. uzyskuje emeryturę w wysokości 728 zł. Skarżący nie posiadają żadnego majątku, gdyż całe gospodarstwo rolne zostało przekazane synowi J. S. Wskazać ponadto należy, iż z uwagi na fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z synem J. S. przy uwzględnianiu dochodów i wydatków należało wziąć również jego dochody i wydatki. Źródłem utrzymania syna J. S. jest dochód uzyskiwany z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. sprzedaży mleka w wysokości około 10.000 zł miesięcznie. Z uwagi na przejęcie od rodziców gospodarstwa rolnego ma obciążenie hipoteczne z miesięczną ratą 950 zł Skarżący podkreślił jednocześnie, iż przejęte przez niego wraz z gospodarstwem rolnym budynki gospodarcze, w tym obora wymagają remontów, które już w części zostały wykonane. Ponadto skarżący jest zobowiązany do spłaty młodszego brata P. S. w postaci kupna mu nieruchomości. Końcowo wnioskodawca podniósł, iż osiągane z gospodarstwa dochody wystarczają jedynie na spłatę kredytu i na bieżące wydatki związane z gospodarstwem domowym i rolnym. W skład majątku rodziny wchodzi dom o powierzchni [...] m², objęty służebnością osobistą mieszkania na rzecz S. i A. S. oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha (k. 14-15). Do wniosku dołączono akt notarialny umowy darowizny gospodarstwa rolnego (k. 23-27) oraz zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w M. o wysokości zaciągniętego kredytu i spłacanych rat (k. 29). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2011 r. wnioskodawcy A. i S. S. wskazali, iż do ich wydatków należy zaliczyć utrzymanie syna P. S. – około 800 zł miesięcznie, w tym zakwaterowanie i wyżywienie w internacie oraz składka KRUS – 219 zł. Pozostałe bieżący rachunki są płacone przez syna J. S. (k. 16-17,37). Do wniosku skarżący A. i S. S. przedłożyli dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki i uzyskiwane dochody (k. 18-21,39). Ponadto w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego J. S. podniósł, iż prowadzi gospodarstwo rolne, w którym utrzymuje [...] sztuk bydła, w tym [...] sztuk bydła mlecznego oraz posiada następujące maszyny rolnicze: ciągnik U. [...] rok produkcji [...]; ciągnik Z. [...), rok produkcji [...]; ciągnik [...], rok produkcji [...]; prasę zwijającą; dwie przyczepy rolnicze; wóz asenizacyjny, kombajn ziemniaczany, rozsiewacz nawozów i podstawowe maszyny rolnicze do uprawy roli i zbiorów kiszonek. Skarżący przedłożył decyzje z ARiMR przyznające dopłaty do gruntów rolnych za 2010 r. na kwoty 7.582,59 zł, 3.485,53 zł oraz 3.328,46 zł. Ponadto skarżący wskazał, iż przedkłada do akt tylko te faktury na ponoszone wydatki, które posiada. Miesięczne, kwartalne i roczne wydatki skarżącego J. S. związane z bieżącym utrzymaniem domu i gospodarstwa rolnego przedstawiają się następująco: kredyt – 935 zł, olej napędowy – 20.000 zł rocznie, folia i sznurek – 6.000 zł rocznie, środki ochrony roślin – około 2.000 – 3000 zł rocznie, opieka weterynaryjna – 4.000 zł rocznie, nawozy – 20.000 zł rocznie, dodatki paszowe – 5.000 zł rocznie, śmieci 25,54 zł kwartalnie, woda – 525,31 zł za dwa miesiące, energia elektryczna – 758,63 zł, podatek od nieruchomości – 194 zł kwartalnie, telefon – 134,50 zł, ubezpieczenie budynków - 830 zł rocznie, ubezpieczenie KRUS – 312 zł, spółka wodna – 69,20 zł rocznie, samochód marki R. L., rok produkcji 1999 – 700 zł. Ponadto wnioskodawca w bieżącym roku wykonał remont stodoły, na co wydał kwotę około 55.000 zł (potwierdzenie w dokumentach na kwotę około 10.000 zł) oraz w lipcu rozpoczyna budowę wiaty na słomę (koszt wykonania około 30.000 zł) na co ma zamiar zaciągnąć kredyt. Ponadto jeszcze nie spłaca brata, bowiem nie posiada środków finansowych na ten cel (k. 36). Do wniosku skarżący J. S. dołączył część dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki (k. 38,47-61) oraz decyzje z ARiMR (k. 40-45). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ze złożonych przez J. S. i jego rodziców A. i S. S. oświadczeń wynika, iż pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim P. S. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi dochód w kwocie około 13.042,71 zł, uzyskiwany ze sprzedaży mleka w kwocie około 10.000 zł (brak faktur), renty S. S. w kwocie 1.115 zł, emerytury A. S. w wysokości 728 zł oraz dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w miesięcznej wysokości 1.199,71 zł (dopłaty w łącznej wysokości – 13.042,71 zł/12 miesięcy k. 40-45). Wykazane wydatki miesięczne rodziny skarżących (kwoty podzielone proporcjonalnie do miesięcy) wynoszą 8.750,25 zł i przedstawiają się następująco: kredyt – 935 zł, olej napędowy – 1.667 zł, folia i sznurek – 500 zł, środki ochrony roślin – około 250 zł, opieka weterynaryjna – 334 zł, nawozy – 1.667 zł, dodatki paszowe – 416 zł, śmieci – 8,51 zł, woda – 262,65 zł, energia elektryczna – 758,63 zł, podatek od nieruchomości – 65 zł, telefon – 134,50 zł, ubezpieczenie budynków – 69,16 zł, ubezpieczenie KRUS – 104 zł, spółka wodna – 5,8 zł, samochód marki R. L., rok produkcji 1999 – 700 zł, utrzymanie P. S. – 800 zł, składka KRUS płacona przez S. S. – 73 zł. Ponadto wnioskodawca J. S. w bieżącym roku wykonał remont stodoły, na co wydał kwotę około 55.000 zł (potwierdzenie w dokumentach wydatkowania tylko części tej kwoty) oraz w lipcu rozpoczyna budowę wiaty na słomę (koszt wykonania około 30.000 zł) na co ma zamiar zaciągnąć kredyt. Skarżący nie rozpoczął jeszcze spłacania brata z powodu braków środków finansowych. W skład majątku rodziny S. wchodzi: dom o powierzchni [...] m² (obciążony służebnością osobistą na rzecz rodziców) wraz z budynkami gospodarczymi oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Dodatkowo skarżący J. S. posiada [...] sztuk bydła, w tym [...] sztuk bydła mlecznego oraz następujące maszyny rolnicze: ciągnik U. [...] rok produkcji [...]; ciągnik Z. [...], rok produkcji [...]; ciągnik [...], rok produkcji [...]; prasę zwijającą; dwie przyczepy rolnicze; wóz asenizacyjny, kombajn ziemniaczany, rozsiewacz nawozów i podstawowe maszyny rolnicze do uprawy roli i zbiorów kiszonek. Analizując przedstawione dane majątkowe należy podkreślić, iż wykazane wydatki miesięczne rodziny wnioskodawców wynoszące średnio 8.750,25 zł i są niższe od osiąganego miesięcznego dochodu tj. łącznie kwoty 13.042,71 zł. Po ich odliczeniu rodzinie skarżących zostaje bowiem średnio kwota ponad 4.000 zł. Nawet zatem doliczając kwestię zakupu żywności, środków czystości i odzieży, a więc wydatki, które posiada każda rodzina, wnioskodawcom zostają jeszcze środki finansowe do pokrycia kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 1.500 zł. Przy czym wszyscy skarżący tj. A., J. i S. S. są zobowiązani do uiszczenia tej kwoty solidarnie. Na podstawie danych zawartych we wniosku należy bowiem stwierdzić, iż posiadanie przez skarżących stałego źródła dochodu w połączeniu z posiadanym majątkiem pozwalają na uznanie, iż skarżący są w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności. W tym stanie rzeczy pokrycie przez J. S. kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jego rodziny, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku, a skarżący do takiego kręgu osób nie należy. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.