II SA/Bk 43/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 05 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 marca 2011 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z 11 września 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 199/08 w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lutego 2008 r. znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego majątek stanowi działka nr [...] (współwłasność). Nie osiąga dochodu, nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych, nie pracuje (k. 15 - 16). W odpowiedzi na wezwanie referendarza tutejszego sądu o uszczegółowienie oświadczenia majątkowego, w tym udokumentowanie źródeł utrzymania, ponoszonych miesięcznych wydatków, powierzchni posiadanej działki i jej dochodowości – skarżący wskazał, że źródłem jego utrzymania pozostają wcześniej zgromadzone drobne oszczędności. Obecnie nie uzyskuje dochodów, bowiem nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje również zasiłku dla bezrobotnych. Rachunki i faktury, które opłaca w wynajmowanym mieszkaniu, wystawiane są na jego właściciela, stąd nie może ich przedłożyć. Wskazał, że wydatki na żywność, wodę, energię elektryczną, telefon i czynsz wynoszą 1.300 zł. Podał, że powierzchnia działki, której jest współwłaścicielem w 1/3, wynosi 290 m² i nie uzyskuje z niej żadnego dochodu (k. 29). Postanowieniem z 25 marca 2011 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania M. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślając obowiązek wykazania przez wnioskodawcę własnej sytuacji materialnej – referendarz wskazał, że skarżący nie zadośćuczynił powyższemu obowiązkowi, bowiem nie podał wysokości posiadanych oszczędności (brak takiego oświadczenia w rubryce 7.2.1 urzędowego formularza wniosku ppf), a jednocześnie twierdził, że pozostają one jedynym źródłem jego utrzymania. Ocenił, że zaniechanie to skutkuje brakiem możliwości określenia sytuacji finansowej skarżącego. Sprzeciw od powyższego orzeczenia złożył M. S. Wskazał, że jedynym źródłem jego utrzymania są zgromadzone wcześniej oszczędności w kwocie 2.000 zł, które szybko się wyczerpują i nie ma perspektywy ich zwiększenia. Powtórzył, iż nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, rachunki i faktury wystawiane są na właściciela wynajmowanego lokalu, a posiadana przez niego działka nie przynosi dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym miejscu zauważyć należy, że w sprawie niniejszej aktualne koszty sądowe (wpis od skargi) wynoszą 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Sąd podejmuje czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne - wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wszechstronnym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, przy czym przedstawione dowody i podane okoliczności nie mogą budzić wątpliwości z punktu widzenia ich wiarygodności. Natomiast ocena, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, jest ostatecznie kompetencją sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącego – w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia – wskazuje, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż uiszczenie kwoty 100 zł spowodowałoby znaczne pogorszenie jego warunków życia. Tym bardziej, że na chwilę obecną kwota powyższa jest jedynym kosztem w sprawie niniejszej, którego obowiązek pokrycia spoczywa na stronie. Przede wszystkim skarżący nie udokumentował wysokości wydatków, ani nie podał źródeł dochodów, a oświadczenia w tym przedmiocie nie można ocenić jako wiarygodne. Deklarowana kwota miesięcznych wydatków – 1.300 zł nie jest niska, stąd budzi wątpliwości zdolność skarżącego do jej poniesienia w sytuacji, w której nie posiada on (jak twierdzi) żadnych dochodów. Doświadczenie życiowe i zasady logicznego rozumowania wskazują, że osoba będąca w stanie comiesięcznie przeznaczyć na swoje utrzymanie kwotę 1.300 zł posiada określone źródła finansowania. Co prawda skarżący podał, że utrzymuje się z oszczędności w kwocie 2.000 zł, jednak proste arytmetyczne działanie pokazuje, że wskazana kwota mogła wystarczyć na jeden miesiąc, zatem pokrycie kosztów utrzymania w kolejnych miesiącach musiało następować ze środków uzyskiwanych z innych źródeł. Tych strona nie wskazała, co podważa wiarygodność jej oświadczeń. Jednocześnie skarżący nie wskazywał, że posiada jakiekolwiek zaległości w zapłacie czynszu czy zaspokajaniu innych bieżących potrzeb, co sugeruje uzyskiwanie dochodów. Dbałość o własne interesy wymaga starannego gospodarowania własnym majątkiem i wykorzystanie wszelkich możliwych sposobów na pozyskanie dodatkowych środków finansowych. Jeśli zatem strona dysponuje działką, z której nie uzyskuje pożytków, to powinna rozważyć, czy nie powinna jej wykorzystać dla uzyskania dochodu. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, by skarżący nie był w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu uiścić kwoty 100 zł wpisu. Przedstawione oświadczenie majątkowe, niepoparte stosownymi dokumentami, nie pozwala ocenić sytuacji skarżącego jako w takim stopniu trudnej, że kwalifikującej się do otrzymania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.