II SA/Bk 43/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 09 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi M. Sz. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie sygn. akt [...] ze skargi E. Sz. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie sprawdzenia legalności budowy oddala skargę. Wyrokiem z dnia [...] września 2008 r. wydanym w sprawie II SA/Bk [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę E. Sz. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. M. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie sprawdzenia legalności wybudowania budynku z przeznaczeniem na zbiornik mleka na działce o nr ewid. 322/1 położonej w Ż. W. Postępowanie zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Rejonowy w W. M., tj. zakończenia postępowania sądowego o zniesienie współwłasności nieruchomości dotyczącej m.in. działki nr ewid. 322/1. Współwłaścicielami tej działki byli E. Sz. oraz inwestorzy S. i T. M. Postępowanie o zniesienie współwłasności zostało wszczęte z uwagi na to, że E. Sz. nie wyrażał zgody na istnienie stwierdzonej samowoli budowlanej, co skutkowało tym, że inwestorzy nie mogli skutecznie wykazać prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W dniu 21 stycznia 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) M. Sz. złożył do tut. Sądu skargę o wznowienie postępowania zakończonego w/w wyrokiem. Wniósł o zmianę tego wyroku poprzez uchylenie kwestionowanego postanowienia wojewódzkiego organu nadzoru budowlanego i organu I instancji, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wykazu wpisów w księdze wieczystej KW [...] Sądu Rejonowego w W. M. na okoliczność, że jest współwłaścicielem nieruchomości sąsiedniej, tj. działki nr 388/1 w stosunku do działki 322/1 i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podał, że został pozbawiony udziału w postępowaniu administracyjnym i w konsekwencji również nie brał udziału w postępowaniu sądowym. Zdaniem skarżącego jako właściciel nieruchomości sąsiedniej miał interes prawny i przymiot strony postępowania. Brak udziału w sprawie strony postępowania powoduje wadliwość postępowania w postaci nieważności co z kolei stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podał, że M. Sz. nie brał udziału w postępowaniu sądowym o sygn. akt II SA/Bk [...], gdyż nie miał statusu strony w postępowaniu administracyjnym. W zawieszonym postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie, a później także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jako strony występowali skonfliktowani współwłaściciele działki o nr ewid. 322/1, na której istnieje przedmiotowa zlewnia mleka. Organ podniósł, że faktem jest, iż M. Sz. wraz z A. M.-W. i E. Sz., jest współwłaścicielem działki o nr 388/1 w Ż. W., co wynika z księgi wieczystej nr [...] (dokument ten znajduje się w aktach postępowania sądowo-administracyjnego o sygnaturze II SA/Bk [...]). Jednakże w/w działka przez szereg lat figurowała w ewidencji jako droga gminna o szerokości 3,00 m (w rzeczywistości szerokość ta jest zmienna, z uwagi na sposób korzystania z działki - droga dojazdowa do nieruchomości). Funkcja tej działki nie uległa zmianie. Ponadto budynek z przeznaczeniem na zlewnię mleka jest zlokalizowany w znacznej odległości od działki 388/1. Organom nadzoru budowlanego fakt ten jest znany z uwagi na inne sprawy administracyjne z udziałem współwłaścicieli działki 322/1. Fakt ten obrazuje fotomapa również znajdująca w aktach sądowych II SA/Bk [...]. W opinii organu odległość działki skarżącego od przedmiotowego budynku zlewni mleka wynosi około 45 m. W piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącego – E. Sz. poparł wszystkie zarzuty i wnioski skargi i tytułem uzupełnienia podał, że skarżący jest nie tylko współwłaścicielem nieruchomości sąsiedniej nr 388/1 ale był także, w dacie samowoli budowlanej, współwłaścicielem działki 322/1. Oznacza to, że inwestorzy budując samowolnie przedmiotowy budynek naruszyli nie tylko prawo budowlane ale także prawa skarżącego i przepisy kodeksu cywilnego – art. 199 i n. Na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego podał, że był on od 26 października 1992 r. do grudnia 2001 r. współwłaścicielem nieruchomości, na której istnieje sporny obiekt. Na tę okoliczność przedłożył dwa postanowienia Sądu Rejonowego w W. M. z dnia [...] stycznia 1997 r. sygn. akt I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku i z dnia [...] września 2001 r. sygn. akt I Ns [...] o dziale tego spadku. Nadto podał, że skarżący o wyroku sądu w sprawie II SA/Bk [...] dowiedział się w styczniu 2011 r. na kilka dni przed wniesieniem skargi o wznowienie postępowania. Na rozprawie tej sąd dopuścił dowód z akt sprawy II SA/Bk [...] w szczególności z fotomapy na okoliczność usytuowania spornego obiektu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. W przedmiotowej sprawie skarga o wznowienie dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2008 r. wydanym w sprawie II SA/Bk [...]. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę E. Sz. na postanowienie wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego utrzymujące w mocy postanowienie powiatowego inspektora nadzoru budowlanego wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie sprawdzenia legalności wybudowania budynku z przeznaczeniem na zbiornik mleka na działce o nr ewid. 322/1 położonej w Ż. W. Stosownie do treści art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Zgodnie z art. 279 powołanej ustawy, skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Podstawy wznowienia postępowania określają przepisy art. 271, 272 i 273 ustawy. Zgodnie z treścią art. 271 tej ustawy można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1. jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2. jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Nadto ustawodawca wskazał, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku: 1. gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1 ustawy); 2. gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską (art. 272 § 3 ustawy); 3. gdy orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym (art. 273 § 1 pkt 1 ustawy); 4. gdy orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (art. 273 § 1 pkt 2 ustawy); 4. w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2 ustawy); 5. w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy (art. 273 § 3 ustawy). Skargę o wznowienie postępowania - stosownie do art. 277 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Przepis art. 280 ustawy nakłada na sąd zbadania w pierwszej kolejności kwestii terminowego wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz oparcia jej na jednej z przedstawionych wyżej podstaw wznowienia. W przypadku uchybienia jednemu z tych wymagań sąd skargę odrzuca. W przedmiotowej sprawie Sąd badając dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania uznał, że jest ona wniesiona w terminie i opiera się na ustawowej przesłance wznowienia, chociaż skarżący nie wskazał konkretnego przepisu prawa, na którym opiera skargę. Jednakże analiza jej treści pozwalała przyjąć, że skarżący wskazuje na przesłankę określoną w art. 271 pkt 2 ustawy, tj. okoliczność, iż wskutek naruszenia przepisów prawa był pozbawiony możności działania w sprawie. Skarżący wywiódł, że brak możliwości działania w postępowaniu sądowym był konsekwencją pozbawienia go udziału w postępowaniu administracyjnym. Sformułowanie jedynie podstawy prawnej wznowienia nie oznacza jednak oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia. W sprawie niniejszej stwierdzić należy, że pomimo tego iż podstawa wznowienia została sformułowana w sposób odpowiadający przepisom to w istocie skarga nie opiera się na ustawowej podstawie. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że dla zaistnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 271 pkt 2 ustawy niezbędne jest wykazanie 3 elementów: naruszenie przepisów prawa, pozbawienie strony możliwości działania oraz związku przyczynowego między tymi elementami (tak m.in. H. Knysiak - Molczyk w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T. Woś i in., Warszawa 2005 r., s. 668, także wyrok WSA w Warszawie z 20 grudnia 2005 r. III SA/Wa 2866/05 LEX nr 188424). Skoro pozbawienie strony możności obrony swoich praw musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa, to wykluczyć należy tzw. obiektywny stan tego pozbawienia, co oznacza, że może ono nastąpić tylko z winy sądu. W okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej nie można przypisać sądowi winy w pozbawieniu M. Sz. możliwości obrony swoich praw na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Brak możności działania strony jako przesłanka wznowienia postępowania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającego na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony. Aby zaistniała ta przesłanka konieczne jest zidentyfikowanie osoby, będącej stroną w rozumieniu Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kto jest stroną w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyjaśniają art. 32 i art. 33 ustawy. Zgodnie z treścią art. 32 ustawy w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Nadto uczestnikiem na prawach strony postępowania sądowoadministracyjnego jest osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego. Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności (art. 33 § 1 i 2 ustawy). W świetle tych przepisów omawiana podstawa wznowienia postępowania sądowego zachodziłaby, gdyby możności obrony swych praw został pozbawiony skarżący, organ administracji, którego czynność lub działanie zostały zaskarżone, osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, a także osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym i organizacja społeczna, działająca na podstawie swego statutu w interesie innych osób, jeżeli zgłosiły swój udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w charakterze uczestnika i do tego udziału zostały przez sąd dopuszczone (vide: uzasadnienie wyroku NSA z 15 września 2010 r., II OSK 1409/09, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl co prawda dotyczącego przyczyny nieważności określonej w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy ale jest ona rozumiana podobnie jak podstawa wznowienia związana z pozbawieniem strony możności działania). Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy niniejszej podać należy, że M. Sz. nie odpowiada żadnemu z wyżej wskazanych kryteriów, bo w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2008 r. nie był po pierwsze ani skarżącym - skargę w tej sprawie wywiódł E. Sz., po wtóre nie przysługiwał mu statut uczestnika na prawach strony z urzędu bo nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym (jest to okoliczność przyznana przez samego skarżącego), wreszcie nie zgłosił swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w charakterze uczestnika. Z okoliczności tych wynika, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż Sąd prowadząc postępowanie sądowe, w sposób zawiniony poprzez naruszenie przepisów postępowania, pozbawił E. Sz. możności działania w sprawie. Nie miał on bowiem ustawowego prawa czynnego udziału w tym postępowaniu. Końcowo podać należy, że kwestie podnoszone w skardze o wznowienie postępowania sądowego a dotyczące tego, że E. Sz. powinien mieć przymiot strony postępowania dotyczącego legalizacji inwestycji na działce 322/1 z tego powodu, że był jej współwłaścicielem w dacie samowoli budowlanej a także z tego powodu, że aktualnie jest współwłaścicielem nieruchomości sąsiedniej mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Mając na uwadze powyższe Sąd, w oparciu o treść art. 282 § 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę wobec braku usprawiedliwionych podstaw dla wznowienia postępowania sądowego.