II SA/Bk 430/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie uwzględnienia skargi w trybie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat M. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy.- II SA/Bk 430/11 UZASADNIENIE Decyzją z [...].02.2011 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uchylił w całości własną decyzję z [...].03.2008 r. nr [...] w sprawie przyznania Z. P. zasiłku stałego. Organ ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28.01.2011 r., że podopieczna prowadzi faktycznie dwuosobowe gospodarstwo domowe – łącznie z K. L., którego emerytura w wysokości 753, 80 zł miesięcznie stanowi źródło utrzymania dwuosobowej rodziny. Z. P. nie posiada własnego dochodu. Ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe. Organ wyjaśnił, że warunkiem uzyskania zasiłku stałego jest spełnianie kryterium dochodowego, które dla osoby w rodzinie wynosi 351 zł. Z. P. obecnie tego kryterium nie spełnia, bowiem dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 376, 90 zł (753, 80 zł na dwie osoby). W takiej sytuacji organ miał obowiązek zastosować art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który uprawnia do zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana przepisów prawa, zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobranie nienależnego świadczenia. Jak ustalono, zmieniła się na korzyść sytuacja dochodowa Z. P. Przekroczenie kryterium dochodowego było zatem wystarczającą przesłanką uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Z. P. oceniając ją jako niezgodną z prawem i krzywdzącą. Wskazała, że do jej dochodów nie powinna być wliczana emerytura K. L., bowiem on z nią nie mieszka, a jedynie są stronami umowy wynajmu mieszkania z 27.12.1993 r. Zatem decyzja została oparta na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...].03.2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem. Wskazało, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 106 ustawy o pomocy społecznej do uchylenia rozstrzygnięcia o przyznaniu zasiłku stałego, bowiem zmieniła się sytuacja dochodowa strony. Obecnie Z. P. utrzymuje się z emerytury w kwocie 753, 80 zł otrzymywanej przez K. L., z którym mieszka. Dochód na osobę tej dwuosobowej rodzinie wynosi zatem 376, 90 zł, podczas gdy kryterium dochodowe to 351 zł. Ustalono również, że zawarta umowa o wynajem jest fikcyjna. Wskazano, że pod pojęciem rodziny należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Te kryteria uznania za rodzinę, zdaniem organu, zostały spełnione w przypadku wnioskodawczyni i K. L. Zatem skoro dochód w tej rodzinie przekracza kryterium dochodowe, decyzję o przyznaniu Z. P. zasiłku stałego należało uchylić. Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego Z. P. wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że rozstrzygnięcie oparto na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, gdyż nie mieszka z K. L. Jest on jej opiekunem np. podwozi do lekarza i taką jego rolę wskazuje wobec osób trzecich. Jak wskazała, obecnie mieszka u W. L. i Z. L. Zdaniem skarżącej Wójt oraz Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działają na jej niekorzyść. Decyzją z [...].05.2011 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 54 § 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. uwzględniło skargę i uchyliło w całości własną decyzję z [...].03.2011 r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji z [...].02.2011 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszoinstancyjnemu. Kolegium wskazało, że skarżąca zwróciła uwagę na nowe okoliczności, dotychczas nieznane i wymagające wyjaśnienia, w szczególności dotyczące uzyskiwanego dochodu. Wysokość dochodu jest faktem istotnym dla oceny prawa skarżącej do zasiłku stałego. Kolegium poleciło zatem organowi I instancji dokładniejsze przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Na powyższą decyzję Z. P. również złożyła skargę do sądu administracyjnego kwestionując potrzebę przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, w tym przesłuchiwania świadków w osobach Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej i Wójta – wrogo, jak twierdzi, do niej nastawionych. Stwierdziła, że doprowadzili do odebrania jej ubezpieczenia, przez co nie może korzystać z pomocy lekarza. Wskazała na swoją niepełnosprawność i nieumiejętność poradzenia sobie w sytuacjach życiowych oraz niemożność wynajęcia mieszkania z powodu braku pieniędzy. Oświadczyła, że potrzebuje wyłącznie dachu nad głową i ciepła. Z uwagi na chorobę nie jest w stanie sama się utrzymać. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że celem wydania decyzji z [...].05.2011 r. było spowodowanie wyjaśnienia sytuacji dochodowej strony, zatem należało dotychczasowe rozstrzygnięcia w sprawie uchylić celem zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest prawo skarżącej do zasiłku stałego, bowiem decyzję o jego przyznaniu uchylono z argumentacją o przekroczeniu kryterium dochodowego. Natomiast obecnie skontrolowaniu sądu podlega druga już decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (z [...].05.2011 r.), wydana na skutek uwzględnienia skargi Z. P. na poprzednią decyzję SKO (z [...].03.2011 r.), którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie uchylające przyznanie prawa do zasiłku. Poddana ocenie decyzja z [...].05.2011 r. została wydana w trybie tzw. autokontroli - na podstawie art. 54 § 3 ustawy z 30.08. r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Przepis ten, w brzmieniu poprzednim, obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji (jego obecne brzmienie obowiązuje od 17.05.2011 r.) stanowił, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Warunkiem jego zastosowania jest zatem "uwzględnienie skargi w całości", co należy rozumieć jako podzielenie przez organ stanowiska skarżącego co do istoty sprawy. Dopuszcza się również uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jeśli takie żądanie w skardze zawarto (vide J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 177). W sprawie niniejszej w skardze na decyzję z [...].03.2011 r., która to skarga doprowadziła do wydania zaskarżonej obecnie decyzji SKO z [...].05.2011 r., Z. P. kwestionowała przede wszystkim ustalenia w zakresie wysokości jej dochodu. Nie zgodziła się z przyjętym przez organy faktem, że prowadzi z K. L. wspólne gospodarstwo domowe, a w związku z tym, że jego dochód powinien być uwzględniany w ocenie jej sytuacji dochodowej. Ponadto wskazywała na zmianę okoliczności dotyczących miejsca jej zamieszkania. Zatem uprawniony jest wniosek, że skarżąca zmierzała do podważenia ustaleń organów co do najistotniejszej w sprawie okoliczności – wysokości jej dochodów, a w konsekwencji również i do podważenia oceny przekroczenia kryterium dochodowego. Zaprzeczyła bowiem wprost ustaleniu przyjętemu jako podstawa rozstrzygnięć z [...].02.2011 r. i z [...].03.2011 r., że prowadzi wspólne gospodarstwo z inną osobą. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z [...].05.2011 r. uwzględniającej tę skargę – SKO podzieliło stanowisko strony co do konieczności precyzyjnego ustalenia jej sytuacji dochodowej i właśnie ta przesłanka, akcentowana jak wyżej wskazano w skardze na decyzję z [...].03.2011 r., stała się powodem orzeczenia w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylenia poprzedniej decyzji SKO. Inaczej rzecz ujmując, organ podzielił zarzuty strony dotyczące oparcia ustaleń na nie dość dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i mieszkaniowej skarżącej, zgodził się ze stroną że postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia i w tym też celu – ustalenia właśnie sytuacji dochodowej strony – uchylił własną decyzję z [...].03.2011 r. i decyzję pierwszoinstancyjną przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie sądu nastąpiło to w granicach dopuszczalnego rozpoznania sprawy w trybie autokontrolnym – na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. i na skutek uwzględnienia stanowiska strony. Dlatego należało uznać, że poddana ocenie sądu administracyjnego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...].05.2011 r. jest zgodna z powyższym przepisem. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej lub pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, jeżeli są niezdolne do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolne do pracy, a ich dochód jest niższy od kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej lub dla osoby w rodzinie. Przedmiotowe kryteria dochodowe wynoszą odpowiednio 351 zł i 477 zł. Z. P. prawo do zasiłku stałego przyznano w 2008 r. Z uwagi na ustalenie w trakcie wywiadu środowiskowego, że nie jest już osobą samotnie gospodarującą, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej uchylono decyzję o przyznaniu świadczenia stwierdzając zmianę jej sytuacji dochodowej znacznie na korzyść, co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego. Te ustalenia co do zaistnienia zmian w sytuacji dochodowej skarżącej zostały, jak wynika z akt sprawy, skutecznie przez nią zakwestionowane. Zatem dla prawidłowego rozpoznania sprawy ponownie na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, a więc dla oceny, czy konieczne jest uchylanie decyzji przyznającej świadczenie czy też nie, niezbędne jest dokonanie precyzyjnych i jednoznacznych ustaleń wystąpienia poprawy sytuacji finansowej strony. Może to nastąpić tylko przy prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym i taka też była, prawidłowa, ocena organu orzekającego autokontrolnie. Podnoszone w skardze obawy co do negatywnego nastawienia do strony Wójta Gminy i Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej nie są wystarczającym powodem uchylenia decyzji z [...].05.2011 r. Wskazać trzeba, że w postępowaniu administracyjnym, które na skutek tej decyzji zostanie powtórzone, obowiązuje organy zasada bezstronności (gwarantowana przez możliwość wyłączenia pracownika), dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej, jak również zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów. Powinny one być przestrzegane przy ponownym rozpoznaniu sprawy na etapie administracyjnym, a ich naruszenie może być podnoszone przez stronę w środkach zaskarżenia od kolejnych wydanych w sprawie decyzji. Reasumując stwierdzić trzeba, że kwestionowana decyzja autokontrolna z [...].05.2011 r. jest skutkiem prawidłowego zastosowania art. 54 § 3 p.p.s.a. - podzielenia w całości wątpliwości strony co do rzetelności ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji dochodowej skarżącej. Z tego powodu organ polecił ponowne rozpoznanie sprawy i uzupełnienie materiału dowodowego w tym zakresie, a postępowanie to nie było wynikiem naruszenia przepisów prawa. Dlatego skarga podlegała oddaleniu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. W pkt 2. wyroku przyznano wynagrodzenie pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy (art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).