II SA/Bk 433/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 października 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Skarżący J. G. wystąpił w dniu 24 marca 2016r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na zakup 4 ton węgla do ogrzania budynku mieszkalnego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Organ w podstawie prawnej decyzji powołał się na: przepisy ustawy o pomocy społecznej - art. 39, art. 1 i 2, art. 3, 4, 7 pkt 1, 5 i 6, oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 a także na art. 106 ust. 1 tej ustawy oraz na treść Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dochód skarżącego, pochodzący z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,7475 ha przeliczeniowego wyniósł w miesiącu lutym 2016r. kwotę 791,28 złotych, a po pomniejszeniu go o składkę KRUS w wysokości 130, 00 złotych, wyniósł 661,28 złotych i przekroczył o 27,28 złotych kwotę ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, uprawniającego do otrzymywania zwyczajnych zasiłków celowych z pomocy społecznej. Jednocześnie organ nie stwierdził przesłanek do udzielenia stronie specjalnego zasiłku celowego. Skarżący nie zgodził się z decyzją i wywiódł odwołanie do SKO w Ł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. po rozpoznaniu powyższego odwołania orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Kolegium wskazało na wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustawowe przesłanki uprawnienia do pomocowych świadczeń pieniężnych i zależność ich przyznawania od spełnienia tzw. kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej nie może przekraczać kwoty 634 złotych miesięcznie. Jednocześnie wskazało na definicję dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz cele przyznania zasiłku celowego wskazane art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Następnie Kolegium stwierdziło, że źródłem dochodu skarżącego jest gospodarstwo rolne o powierzchni 2,7475 ha przeliczeniowych, które przyniosło skarżącemu w lutym 2016r. dochód w kwocie 661,28 złotych (2,7475 ha przeliczeniowego x 288 złotych minus składki KRUS w kwocie 130 złotych). Kwota dochodu przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe. Nawiązując do zarzutu odwołania Kolegium wskazało, że powierzchnia hektarów przeliczeniowych do ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego została przyjęta z decyzji Wójta Gminy W. ustalającej skarżącemu łączne podatkowe zobowiązanie pieniężne z tytułu posiadanych gruntów rolnych i leśnych oraz nieruchomości budynkowych, podkreślając, że skarżący nie przedłożył żadnego dowodu wykazującego inną powierzchnie hektarów przeliczeniowych własnego gospodarstwa rolnego. Jednocześnie Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji braku przesłanek do udzielenia stronie specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na niewystąpienie w życiu skarżącego nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych dla niego, niecodziennych zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. SKO wskazało na cele ustawy o pomocy społecznej. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego J. G. powtórzył zarzuty odwołania, podkreślając swoją trudną sytuację, niesprawiedliwy rozdział świadczeń z pomocy społecznej, oraz wskazując na szczególność swego położenia (suszę w 2015r., padnięcie tuczników w grudniu i styczniu 2015r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016r., poz. 930 ze zm.). Ustawa powyższa określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby i rodziny nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspakajaniu wszelkich potrzeb życiowych lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem pomocy społecznej nie może się zatem stać zapewnienie wnioskodawcom stałego źródła dochodów. Odmienna interpretacja przepisów ustawy pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej nadał funkcję wspierania własnych wysiłków strony w przezwyciężaniu trudności życiowych, a nie wyręczania jej aktywności. Zgodnie przy tym z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom polityki społecznej państwa i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Co do zasady prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje – jak stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi obecnie 634 złote (zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób; Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prawidłowo organy administracji obu instancji uznały w sprawie niniejszej, iż dochód skarżącego z miesiąca lutego 2016r. tj. miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, przekroczył kwotę ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, gdyż wyniósł kwotę 661,28 złotych. Źródłem utrzymania skarżącego jest gospodarstwo rolne o powierzchni 2,7475 hektarów przeliczeniowych. Dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego ustala się według reguły wskazanej w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej tj. jako iloczyn ilości hektarów przeliczeniowych i normatywnej kwoty dochodu z 1 hektara przeliczeniowego, ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. Od 1 października 2015r. normatywna kwota dochodu z 1 ha przeliczeniowego wynosi 288 złotych (vide: par. 1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Po przemnożeniu ilości posiadanych hektarów przeliczeniowych poprzez normatywną wielkość dochodu z 1 hektara przeliczeniowego a następnie zminusowaniu iloczynu o składki KRUS, dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego w miesiącu lutym 2016r. wyniósł 661,28 złotych (2,7475 ha x 288,00 złotych – 130,00 złotych). Podstawę dla określenia wielkości gospodarstwa rolnego wyrażonej w hektarach przeliczeniowych stanowi bądź zaświadczenie właściwego organu gminy bądź nakaz płatniczy (decyzja wymiarowa w sprawie zobowiązania pieniężnego). W stosunku do skarżącego organem właściwym w sprawie naliczenia łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu posiadanych gruntów rolnych i leśnych oraz nieruchomości budynkowych, był Wójt Gminy W., równocześnie będący organem I instancji właściwym do wydawania decyzji w sprawach przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Wiedza zatem organu o aktualnej wielkości hektarów przeliczeniowych gospodarstwa rolnego skarżącego była oparta o dane do naliczenia łącznego zobowiązania pieniężnego. Z akt sprawy wynika, że wzrost liczby hektarów przeliczeniowych gospodarstwa rolnego skarżącego od 1 stycznia 2016r. z wielkości 2,3875 ha do 2,7475 ha jest następstwem nowych ustawowych zasad przeliczania gruntów rolnych zabudowanych na hektary przeliczeniowe. Podjęte przez skarżącego kroki prawne w celu zakwestionowania wskazanej w 2016r. wielkości hektarów przeliczeniowych dla potrzeb naliczenia łącznego zobowiązania pieniężnego, zakończyły się wydaniem decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej Wójta Gminy W. z dnia [...] lutego 2016r. ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego na 2016 r.(vide: decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2016r. – k. 12-14 akt administracyjnych organu II instancji). W toku postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, skarżący nie podważył prawidłowości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w oparciu o nową wielkość hektarów przeliczeniowych. Zdaniem Sądu organy obu instancji zasadnie uznały, że nie zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu niezależnego od dochodu, specjalnego zasiłku celowego, przewidzianego art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek taki może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy a brak zdefiniowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" wskazuje na uprawnienie organu do oceny in concreto przyczyn wystąpienia z wnioskiem o pomoc w kategoriach szczególnej istotności dla wnioskodawcy. O ile organ I instancji bez argumentacji i wykładni pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków" stwierdził, że w sprawie niniejszej potrzeb do przyznania specjalnego zasiłku celowego się nie dopatrzył, o tyle organ II instancji w sposób, zdaniem Sądu trafny, wyjaśnił, jak należy pojęcie powyższe rozumieć i rozumienie pojęcia odniósł do okoliczności sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zasadnie stwierdziło, że szczególnie uzasadniony przypadek stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych i wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna. Odnosząc powyższe rozumienie do okoliczności sprawy Kolegium stwierdziło, że nie jest takim nadzwyczajnym przypadkiem sytuacja, gdy strona ubiegająca się o pomoc pieniężną nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, nie aktywizuje się w kierunku pozyskiwania środków do życia we własnym zakresie a usiłuje ze świadczeń pomocy społecznej uczynić stałe źródło utrzymania. Skład orzekający w pełni podziela dokonaną przez Kolegium interpretację pojęcia "szczególnie uzasadnione potrzeby". Wykładnia zaprezentowana przez organ znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie dla uzasadnienia uzyskania specjalnego zasiłku celowego podkreśla się: niecodzienność zdarzeń (vide: teza wyroku NSA sygn. I OSK 1077/16 – Lex nr 2082436), niefortunność zbiegów okoliczności wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: teza wyroku NSA sygn. I OSK 90/15 – Lex nr 2082652), nadzwyczajną drastyczność sytuacji życiowej, dotkliwą w skutkach i głęboko ingerującą w plany życiowe strony (vide: teza wyroku NSA sygn. I OSK 384/15 – Lex nr 2082627). Dokonując w ramach sądowej kontroli ostatecznej decyzji administracyjnej, oceny sytuacji życiowej skarżącego w kontekście "szczególnie uzasadnionej potrzeby" dla przyznania mu specjalnego zasiłku celowego, skład orzekający zauważa, iż z urzędu jest mu wiadome (z racji rozpatrywania wcześniejszej skargi J. G. zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Bk 197/16), że z wnioskiem o pomoc pieniężną na zakup 2 ton węgla, skarżący występował do Wójta Gminy W. w dniu 18 stycznia 2016r. Po rozpatrzeniu tego wniosku na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2016r. (OPS.5012.11.2016) przyznany został skarżącemu jednorazowy zasiłek celowy na zakup węgla w wysokości 100 złotych. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, iż w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u strony, stwierdził znaczny zapas drewna na opał, zarówno suchego, jak i mokrego przechowywanego na podwórku oraz wskazał na fakt dysponowania drzewostanem - lasem olchowym (vide: uzasadnienie wyroku WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 197/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na uwadze powyższe Sąd skargę oddalił nie dopatrując się naruszenia prawa zaskarżoną decyzją (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).