II SA/Bk 443/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej S. Ż. kwotę 32 (trzydzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówiono S. Ż. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup leków. Postępowanie wszczęto na wniosek strony z dnia 24 stycznia 2013 r. W dniu 4 lutego 2013 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego. Ustalono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w dwupokojowym, własnościowym mieszkaniu, za które comiesięcznie ponosi opłaty w łącznej wysokości 448, 25 zł (czynsz 198 zł, woda – 40 zł, fundusz remontowy – 45, 25 zł, energia elektryczna – 48 zł, gaz – 58 zł, telefon stacjonarny – 60 zł, przy czym ostatnio wymieniona kwota nie została opłacona za grudzień 2012 r.). W styczniu 2013 r. strona uiściła jednorazową opłatę z tytułu posiadania mieszkania własnościowego. Wnioskodawczyni jest osobą długotrwale chorą, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki lekarskiej i systematycznego zażywania lekarstw. W dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego przedstawiła rachunki na zakup lekarstw w grudniu 2012 r. na kwotę 176, 53 zł, a w styczniu 2013 r. na kwotę 56, 76 zł, natomiast wskazuje, że miesięcznie wydaje na lekarstwa około 280 zł. Miesięczny dochód strony w łącznej wysokości 791, 55 zł stanowi świadczenie z ZUS oraz dodatek mieszkaniowy. Przekracza on ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące na dzień orzekania 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Jak wskazał organ, sytuacja strony nie wskazuje, że na skutek nieprzewidzianych i wyjątkowych okoliczności powinien jej zostać przyznany specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja wnioskodawczyni wykazuje cechy ekonomicznej stabilności. Jest matką trojga dorosłych dzieci i to z ich strony przede wszystkim powinna oczekiwać pomocy. Niezależnie od tego organ dostrzegł trudną sytuację strony i przyznał jej zasiłek celowy na zakup żywności w okresie od dnia 1 stycznia do 31 marca 2013 r. w wysokości 360 zł, co umożliwia jej wygospodarowanie środków na zakup lekarstw, zwłaszcza że z przedłożonych dokumentów wynika dokonanie już częściowo takiego zakupu. Zdaniem organu strona nie wykazała, aby miesięcznie wydatkowała na lekarstwa deklarowaną kwotę 280 zł. Powyższe rozstrzygnięcie doręczono stronie w dniu 27 lutego 2013 r. W dniu 8 marca 2013 r. (data nadania na poczcie) S. Ż. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Wywodziła, że od wielu lat nie otrzymuje żadnej pomocy od dzieci. Jest osobą bardzo schorowaną. Nie zawsze jest w stanie otrzymać faktury na kupowane lekarstwa. Decyzja odmowna jest dla niej krzywdząca, bowiem obecnie nie widzi sposobu rozwiązania swojej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a brak leczenia spowoduje poważne konsekwencje. Wskazała, że opieka lekarska i zabezpieczenie socjalne emerytów i rencistów jest wysoce niewystarczające i zmuszona jest poszukiwać pomocy w opiece społecznej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy przedstawił zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym dotyczące specjalnego zasiłku celowego, uregulowane w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił, że warunkiem jego przyznania jest wystąpienie kwalifikowanego przypadku, uzasadnionego sytuacją życiową osoby lub rodziny i to taką, która ponad wszelką wątpliwość i bez szczególnych zabiegów interpretacyjnych może być oceniona jako niecodzienna, nadzwyczajna, a jednocześnie szczególnie niekorzystna dla wnioskodawcy. Wystąpienie tych wyjątkowych okoliczności jest o tyle wymagane, że specjalny zasiłek celowy przysługuje osobom niespełniającym kryterium dochodowego, a więc takim, które bez tych wyjątkowych okoliczności są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności. Zdaniem SKO w sprawach o przyznanie specjalnego zasiłku celowego należy również uwzględniać ograniczone możliwości finansowe pomocy społecznej i liczbę beneficjentów. Mając na uwadze powyższe okoliczności SKO oceniło, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego, zwłaszcza, że nie jest jego celem pokrycie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania podmiotu potrzebującego, ale umożliwienie pomocy doraźnej. Tymczasem strona jest osobą długotrwale chorą i zasiłek miałby zostać jej przyznany na pełne pokrycie stałych wydatków na lekarstwa. Niezależnie od tego wnioskodawczyni nie wykazała jednak, że wydatkuje miesięcznie 280 zł na leki oraz należy uznać za niewiarygodne jej twierdzenia o niemożliwości wykazania wydatków, bowiem obowiązkiem każdego sprzedawcy jest wystawienie imiennego dokumentu sprzedaży. S. Ż. dysponuje ponadto comiesięcznie kwotą 791, 55 zł, z czego po opłaceniu czynszu pozostaje jej kwota 342, 30 zł, a dodatkowo w okresie styczeń – marzec 2013 r. otrzymała 360 zł za zakup żywności. Wnioskodawczyni już wielokrotnie korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym specjalnych zasiłków celowych, zatem przyznanie kolejnego powinna uzasadnić wystąpieniem szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności, co jednak nie nastąpiło. Oceniono, że trafne jest spostrzeżenie organu I instancji, iż strona powinna poszukiwać pomocy przede wszystkim u trojga dorosłych dzieci, a pomoc społeczna nie powinna być traktowana jak źródło finansów na pokrycie pełnych kosztów utrzymania. Skargę na powyższą decyzję złożyła S. Ż. wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu i zagraża jej samodzielnej egzystencji. Występują problemy z poruszaniem się oraz wykonywaniem codziennych czynności takich jak np. robienie zakupów. Nadto zdiagnozowano u niej zaćmę oraz z powodu cukrzycy trzykrotnie w ciągu dnia musi przyjmować insulinę. Jej dzieci nie wykazują zainteresowania matką i nie może od nich oczekiwać pomocy. Skarżąca wytknęła organom błędy w ustaleniach faktycznych, w tym zawyżenie wysokości dodatku mieszkaniowego (wskazano 100, 30 zł, a otrzymuje 89, 38 zł). Wskazała, że wydatkuje miesięcznie na leki kwotę 280 zł. Podała, że stosowanie przepisów o pomocy społecznej przez organy powinno uwzględniać trudną sytuację osób potrzebujących m.in. organy powinny stosować wykładnię celowościową. Do skargi strona dołączyła kopie zaświadczeń lekarskich, badań oraz kopie kilkunastu faktur i recept zrealizowanych i niezrealizowanych z różnych dat, w tym z okresu, w którym trwało postępowanie administracyjne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2013 r. skarżąca dodała, że organ nie dokonał szczegółowej, bezstronnej i obiektywnej oceny jej sytuacji, podkreślając, że wnosiła o pomoc na konkretny cel: zakup leków, których wykupić nie jest w stanie a których brak zagraża zdrowiu i życiu. Również do pisma strona dołączyła kopie faktur za zakup leków oraz recept z różnych dat, w tym z okresu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała uwzględnieniu z powodu dostrzeżenia przez Sąd z urzędu naruszenia przez organ odwoławczy procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, w okolicznościach sprawy kwalifikowanym do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej prowadzone jest według procedury administracyjnej uregulowanej Kodeksem postępowania administracyjnego z uwzględnieniem szczególnych norm zawartych w ustawie z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej stanowi, ze ustalenie dochodu strony ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, pozwalającego na ocenę spełnienia przesłanki kryterium dochodowego, następuje w oparciu o miesięczne przychody strony (jej rodziny) z miesiąca poprzedzającego wniosek lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony (vide: art. 8 ust. 3 ustawy). Z ustawy o pomocy społecznej nie wynika natomiast, by istnienie wydatków ponoszonych przez stronę a pozwalających poznać jej sytuację życiową i zakres niezaspokojonych potrzeb, musiały być wykazane również w dacie złożenia wniosku. Tymczasem z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego oraz z odpowiedzi na skargę wynika jakoby takie założenie organ uczynił albowiem stwierdził, że strona nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających ponoszenie kosztów zakupów leków w miesiącu złożenia wniosku. Błędne założenie organu, że wydatki muszą być wykazane na datę złożenia wniosku w połączeniu z dołączeniem przez stronę na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (do skargi i do pisma uzupełniającego zarzuty) pliku kopii zrealizowanych i niezrealizowanych recept z różnych dat i na różne kwoty, w tym również z okresu postępowania administracyjnego, stało się równoznaczne z zaistnieniem sytuacji ujawnienia na etapie rozpatrywania przez sąd skargi nowych faktów i dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nie były znane organowi wydającemu decyzję. Wyjście natomiast na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który decyzję wydał, stanowi ustawową podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, określoną art. 145 par. 1 pkt 4 K.p.a. Stwierdzenie zaś przez sąd administracyjny naruszenia przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zawsze – stosownie do treści art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skutkuje uchyleniem decyzji. Sąd dostrzega, że część recept i faktur strona mogła dołączyć do odwołania od decyzji pierwszoinstabncyjnej. Z faktu zaniechania tej czynności nie można jednak wyprowadzić negatywnych dla skarżącej wniosków. Wniesienie odwołania z racji dewolutywnego charakteru tego środka zaskarżenia, przesunęło bowiem sprawę do wyższej instancji w celu jej powtórnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, co nakładało na Samorządowe Kolegium Odwoławcze obowiązek wyjaśnienia od podstaw sytuacji strony, w tym istnienia niezaspokojonej potrzeby, dla której wystąpiła o przyznanie celowego wsparcia finansowego. Organ odwoławczy tymczasem zaniechał powiadomienia skarżącej o zebraniu dowodów i materiałów oraz o możliwości końcowego zajęcia stanowiska, naruszając tym samym art. 10 par. 1 K.p.a. w sposób, który w okolicznościach sprawy można uznać za mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie dowody, które skarżąca przedłożyła na etapie postępowania sądowego, były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca ubiegała się o zasiłek w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej związanej z koniecznością zakupu leków. Organy obu instancji nie podważały wystąpienia w sprawie ustawowej przyczyny, dla której udziela się pomocy społecznej w postaci niepełnosprawności strony (tu w stopniu umiarkowanym) oraz długotrwałej lub ciężkiej choroby (tu leczenie endokrynologiczne, neurologiczne, diabetologiczne). Potrzeba leczenia wiąże się z koniecznością zakupu leków (fakt wykazany przez stronę, co do zasady niepodważany przez organy). Przekroczenie przez stronę kryterium dochodowego uprawniało ją do ubiegania się jedynie o specjalny zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ocena czy przypadek strony jest w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej szczególnie uzasadnionym przypadkiem dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wymaga niewątpliwego ustalenia niezaspokojonej potrzeby i jej zakresu. Zdaniem Sądu choroba i związane z nią wydatki, co do zasady może stanowić szczególną okoliczność uzasadniającą wystąpienie o finansowe wsparcie również przez osobę, której dochody przekraczają ustawowe kryterium dochodowe. Dokonanie pełnej oceny konkretnego przypadku jest zadaniem organów administracji publicznej, której działania Sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi stała się konieczność zamieszczenia w wyroku stwierdzenia o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z uwagi na poniesienie przez stronę skarżącą wydatków na dojazd do sądu na rozprawę, orzeczono o zwrocie przez organ na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego obejmujących koszt podróży (art. 200 w związku z art. 205 par. 1 i art. 210 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).