II SA/Bk 444/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania, oszacowania oraz sprzedaży pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty G. z [...].03.2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. II SA/Bk 444/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. znak [...] Starosta G. nałożył na P. D. obowiązek zapłaty - w terminie 30 dni od daty uzyskania przez decyzję przymiotu ostateczności - kwoty 18.129,40 zł tytułem obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania, oszacowania oraz sprzedaży pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Podstawą prawną decyzji był przepis art. 130 "a" ust. 10 "h" ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 z późn. zm.), uchwała Rady Powiatu Grajewskiego z dnia 24 kwietnia 2007 r. nr VI/59/07 w sprawie ustalenia wysokości opłat za usuwanie pojazdów z drogi na koszt właściciela i parkowanie pojazdów usuniętych z dróg oraz uchwała Rady Powiatu Grajewskiego z dnia 19 sierpnia 2011 r. nr XI/58/11 w sprawie ustalenia wysokości opłat za usuwanie pojazdów z drogi na koszt właściciela i parkowanie pojazdów usuniętych z dróg. Organ nałożył powyższą opłatę po ustaleniu, że w dniu 12 września 2008 r. funkcjonariusz KPP G. w dyspozycji nr [...] nakazał usunięcie pojazdu marki [...] numer rejestracyjny [...] z drogi – ulicy Ł. w S. z uwagi na powodowanie przez pojazd zagrożenia w ruchu. Wysłano do właściciela pojazdu P. D. zawiadomienie o jego usunięciu i konieczności odebrania auta z parkingu strzeżonego w G. Poinformowano o orzeczeniu przepadku w sytuacji nieodebrania pojazdu. Informację doręczono właścicielowi pojazdu w dniu 7 lutego 2012 r., jednak do odebrania nie doszło. Następnie zainicjowano procedurę orzeczenia przepadku i postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 23 maja 2012 r. w sprawie I Ns [...] orzeczono przepadek pojazdu na rzecz Powiatu G. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 27 lipca 2012 r. W związku z powyższym Starosta G. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zapłaty kosztów związanych z zagospodarowaniem pojazdu. W piśmie z dnia 15 lutego 2013 r. zawiadomiono w trybie art. 10 § 1 k.p.a. właściciela pojazdu P. D. W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazano, że na ustaloną kwotę składają się: koszty usunięcia pojazdu – 120 zł, koszty związane z oszacowaniem pojazdu – 98,40 zł oraz koszty przechowywania pojazdu przez 1412 dób – 17911 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. D. Wywiódł, że nie zwrócono się do niego, po zatrzymaniu pojazdu na potrzeby prowadzonego postępowania przygotowawczego, o jego odebranie, zatem nie miał możliwości ubiegać się o jego zwrot. Postępowanie przygotowawcze zakończyło się umorzeniem, z czego wynika, że to on został pozbawiony możliwości korzystania z pojazdu. Wskazał też, że właściciel komisu, na którego terenie przechowywano auto, odmawiał jego wydania żądając zapłacenia wysokich kwot. Wyjaśnił, że jest osobą ubogą i niepełnosprawną, a auto zatrzymano na potrzeby Policji, zatem nie powinien być zobowiązywany do pokrycia kosztów związanych z transportem i przechowywaniem auta. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy ustalił, że bezspornie pojazd marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] został pozostawiony w miejscu, gdzie było to zabronione i zagrażało bezpieczeństwu w ruchu pojazdów. Wskazana sytuacja wypełniała dyspozycję art. 130 "a" ust. 1 pkt 1 prawa o ruchu drogowym. Pojazd został usunięty na podstawie dyspozycji Policji. W dacie jej wydania właścicielem pojazdu był P. D., co wynika z umowy kupna – sprzedaży z dnia [...] lipca 2008 r. Powiadomienie o usunięciu pojazdu z drogi zostało doręczone stronie w dniu 7 lutego 2012 r. wraz ze stosownym pouczeniem o orzeczeniu przypadku pojazdu na wypadek jego nieodebrania. Z uwagi na niezastosowanie się do wezwania o odebranie pojazdu – Sąd Rejonowy w G. orzekł jego przepadek. Jak wskazało SKO, mogło to nastąpić tylko po ustaleniu, że usunięcie pojazdu było zasadne, w poszukiwaniu osoby uprawnionej do pojazdu dołożono należytej staranności oraz orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W tych okolicznościach organ I instancji zasadnie nałożył na stronę obowiązek pokrycia kosztów związanych z zagospodarowaniem pojazdu. Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego P. D. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nie dokonał właściwej oceny sytuacji i w żaden sposób nie odniósł się do zarzutu umorzenia postępowania przygotowawczego, na potrzeby którego pojazd przetrzymywano w dyspozycji Policji. Nie zwrócono się również do niego jako właściciela o odbiór pojazdu. Nie jest on w stanie uiścić kwoty nałożonej przez organy z uwagi na stan majątkowy i niepełnosprawność. Wskazał, że nie widzi również podstaw do obciążania go kosztami przechowywania pojazdu za okres, kiedy nie mógł nim zadysponować. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych, ale uwzględnionych przez sąd z urzędu. Sąd administracyjny, kontrolując legalność działalności organów administracji publicznej, jest związany jedynie granicami sprawy, natomiast nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazywaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Stąd też sąd ma prawo uwzględnić skargę z powodów innych niż powołane przez stronę, co też miało miejsce w sprawie niniejszej. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 130 "a" ust. 10 "h" ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.r.d., zgodnie z którym koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10 "d" i 10 "i". Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Przepis art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d. w podanym wyżej brzmieniu obowiązuje od dnia 4 września 2010 r. – na mocy art. 1 pkt 10 lit. "k" ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 1018 ze zm.). Do dnia 3 września 2010 r. problematykę usuwania, przemieszczania i blokowania pojazdów regulował kompleksowo art. 130 "a" ust. 1 – 11 p.r.d., niezawierający ustępów 10 "a" – 10 "l". Z kolei w art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w brzmieniu sprzed 4 września 2010 r. znajdowała się norma dotycząca utraty własności pojazdu, zgodnie z którą pojazd usunięty w trybie określonym w ust. 1 lub 2 i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy (przepadek ex lege). O przejściu tytułu własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa orzekał decyzją deklaratoryjną naczelnik właściwego miejscowo urzędu skarbowego (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 191, poz. 1377 ze zm.). Wskazać też należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie P 4/06 (Dz. U. 2008 r. Nr 100, poz. 649) stwierdził niekonstytucyjność art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w zakresie, w jakim dopuszczał odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu. Powyższy wyrok był przyczyną zmiany art. 130 "a" p.r.d. poprzez dodanie (wskazaną wyżej ustawą nowelizującą z dnia 22 lipca 2010 r.) ust. 10 "a" – 10 "l" (vide uzasadnienie do projektu - druk nr 2816 Sejm RP VI kadencji). W konsekwencji, na skutek nowelizacji, od dnia 4 września 2010 r. w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi w przypadkach wymienionych w art. 130 "a" ust. 1 lub 2 p.r.d. – starosta występuje do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie powinno zawierać pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Po orzeczeniu przepadku przez sąd znajduje zastosowanie art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d. i następuje obciążenie dotychczasowego właściciela kosztami zagospodarowania pojazdu powstałym od dnia wydanie dyspozycji jego usunięcia. Orzekając w sprawie niniejszej na podstawie art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d. organy nie uwzględniły jednak istotnego i mającego wpływ na rozstrzygnięcie faktu, że zasady obciążania kosztami zagospodarowania pojazdu podmiot będący właścicielem tego pojazdu w dniu jego usunięcia, wynikające z art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d., mają zastosowanie wprost jedynie do przypadków zaistniałych po wejściu w życie tego przepisu tj. po dniu 4 września 2010 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ustawy nowelizującej p.r.d. z dniem 4 września 2010 r. Skarb Państwa ponosi koszty przechowywania pojazdów, które powstały po upływie terminu, o którym mowa w art. 130 "a" ust. 10 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, do dnia wejścia w życie "nowej" ustawy, wobec pojazdów, których 6-miesięczny termin od dnia ich usunięcia upłynął w okresie od dnia 11 czerwca 2009 r. do dnia wejścia w życie nowego brzmienia ustawy. Inaczej rzecz ujmując z przepisu art. 13 ustawy nowelizującej wynika, że jeżeli 6-miesięczny termin z art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w jego brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją – upłynął w okresie między dniem 11 czerwca 2009 r. a dniem 4 września 2010 r., to koszty przechowywania pojazdu po upływie tego sześciomiesięcznego terminu i do dnia 4 września 2010 r. ponosi Skarb Państwa. Jednocześnie skład orzekający w całości podziela stanowisko WSA w Łodzi zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 marca 2012 r. w sprawie III SA/Łd 2012, zgodnie z którym analiza art. 13 ustawy nowelizującej daje również podstawę do twierdzenia, że Skarb Państwa ponosi koszty przechowywania pojazdów także wówczas, gdy termin 6-miesięczny od dnia usunięcia pojazdu upłynął przed dniem 11 czerwca 2009 r. (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Wynika to z następujących okoliczności. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 4/06 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2008 r. Nr 100, poz. 649 w dniu 11 czerwca 2008 r. Zgodnie z punktem II. wyroku przepis art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. - w zakresie uznanym za niekonstytucyjny przez Trybunał (przepadku z mocy ustawy) - utracił moc z upływem roku od ogłoszenia wyroku TK w Dzienniku Ustaw tj. z dniem 11 czerwca 2009 r. Powstała zatem sytuacja, w której po dniu wyeliminowania z obrotu prawnego przepisu art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. regulującego przepadek ex lege (tj. po dniu 11 czerwca 2009 r.), a do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, w której jednoznacznie wskazano na obowiązek orzekania przepadku przez sąd w przypadku usunięcia pojazdu tj. do dnia 4 września 2010 r. – istniała swoista luka w prawie. Nie obowiązywał przepis zezwalający na przepadek z mocy ustawy (art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w brzmieniu dotychczasowym uznano go za niekonstytucyjny), a nie wprowadzono jeszcze ustawowej regulacji orzekania przepadku przez sąd w sytuacji nieodebrania pojazdu usuniętego z uwagi np. na powodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu. Nie istniała również jednoznaczna regulacja wskazująca kto ponosi koszty przechowywania pojazdu w tym okresie (od dnia 11 czerwca 2009 r. do dnia 4 września 2010 r.). Z brzmienia art. 130 "a" ust. 1 p.r.d. wynikało jedynie, że właściciel ponosi koszty usunięcia pojazdu. Zdaniem sądu, powyższą lukę w zakresie regulacji o ponoszeniu kosztów przechowywania pojazdu wypełnił art. 13 ustawy nowelizującej - obciążając tymi kosztami Skarb Państwa. Należy natomiast wskazać, że skoro z art. 13 ustawy nowelizującej wynika obciążenie Skarbu Państwa kosztami przechowywania pojazdu w okresie po wyeliminowaniu z obrotu prawnego przepisu art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w jego poprzednim brzmieniu i do dnia wejścia w życie regulacji art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d., to tym bardziej właściciel usuniętego pojazdu nie może ponosić kosztów jego przechowywania w okresie przypadającym po upływie sześciu miesięcy od dnia usunięcia pojazdu, gdy ten okres minął w trakcie obowiązywania przepisu art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. tj. do dnia 11 czerwca 2009 r. Na podstawie tego przepisu dochodziło bowiem do przejścia z mocy prawa własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa po upływie sześciu miesięcy od dnia jego usunięcia. Skoro zatem wraz z upływem tego okresu dotychczasowy właściciel pojazdu tracił swój tytuł prawny do auta a nabywał go z mocy prawa Skarb Państwa, jak również skoro nie było regulacji obciążającej wprost dotychczasowego właściciela kosztami przechowywania pojazdu po upływie sześciu miesięcy od dnia jego usunięcia – to koszty te powinien ponosić Skarb Państwa jako ten, na rzecz którego przeszło prawo własności auta. Nie zmienia powyższego wniosku okoliczność, że już od dnia 11 czerwca 2008 r. (ogłoszenia wyroku TK) przepis art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. utracił domniemanie konstytucyjności. Nadal był jednak przepisem obowiązującym, na mocy którego następował przepadek po upływie 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy niniejszej wskazać należy, że organy bezzasadnie obciążyły skarżącego, jako właściciela pojazdu w dniu jego usunięcia, kosztami jego przechowywania za cały okres przechowywania tj. od dnia [...] września 2008 r. (dzień usunięcia) do dnia 27 lipca 2012 r. (uprawomocnienie się orzeczenia o przepadku). Nie uwzględniły organy regulacji intertemporalnej art. 13 ustawy nowelizującej z dnia 22 lipca 2010 r. i jej skutków dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Tymczasem, w ocenie sądu, skoro na podstawie przepisów obowiązujących w okresie do dnia 11 czerwca 2009 r. następował przepadek pojazdu z mocy prawa z upływem sześciu miesięcy od dnia jego usunięcia, to w przypadku skarżącego należy przyjąć, że od dnia [...] marca 2009 r. tj. od upływu wskazanych sześciu miesięcy (art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w brzmieniu zakwestionowanym przez Trybunał, ale obowiązującym w dacie usunięcia) do dnia 3 września 2010 r. (dnia poprzedzającego wejście w życie ustawy nowelizującej i dodającej art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d.) koszty przechowywania pojazdu powinien ponosić Skarb Państwa. Dopiero zatem od dnia 4 września 2010 r., czyli od dnia obowiązywania art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d., możemy mieć do czynienia w sprawie niniejszej z uznaniem, że koszty te powinien ponosić skarżący. W efekcie należy uznać, że obciążenie skarżącego kosztami przechowywania pojazdu za okres prawie półtoraroczny, bo przypadający w okresie od [...] marca 2009 r. do 3 września 2010 r. było bezpodstawne. Odnośnie stanowiska skarżącego wskazać natomiast należy, że sąd nie podziela zarzutów dotyczących niewyjaśnienia przez organ wszystkich okoliczności sprawy, w tym nieodniesienia się do zarzutu umorzenia postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Policję. W zaskarżonej w sprawie niniejszej decyzji trafnie wywiedziono, że fakt prawomocnego orzeczenia przez sąd przepadku pojazdu (na wniosek starosty, zgłoszony na podstawie art. 130 "a" ust. 10 p.r.d. w brzmieniu od dnia 4 września 2010 r.) czynił niedopuszczalnym ocenianie przez organ ustalający koszty prawidłowości czynności poprzedzających przepadek (w zakresie zawiadomienia właściciela o usunięciu pojazdu, o obowiązku jego odebrania, o skutkach nieodebrania). Zgodnie bowiem z art. 130 "a" ust. 10 "e" p.r.d. w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zarówno organ administracji prowadzący postępowanie, jak i sąd nie miały zatem uprawnień do oceny zasadności przetrzymywania pojazdu, czy okoliczności jego nieodebrania. O legalności usunięcia pojazdu oraz czynności prowadzących do utraty prawa własności pojazdu przez skarżącego przesądzono bowiem w postępowaniu zakończonym orzeczeniem przepadku. Na marginesie jedynie wskazać należy, że skarżący po dokonaniu zakupu auta w dniu [...] lipca 2008 r. powinien był, zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. (w brzmieniu z daty zakupu) zawiadomić starostę, w terminie nieprzekraczającym 30 dni, o nabyciu pojazdu. Z akt nie wynika, by tego obowiązku dopełnił, skoro zawiadomienia o usunięciu pojazdu i obowiązku jego odebrania w terminie trzech miesięcy (wymagane przez art. 130 "a" ust. 10 p.r.d.) wysyłane były na adres poprzedniego właściciela pojazdu, bowiem ten tylko (a nie nabywca – skarżący) figurował w bazie danych organu. Wyklucza to uznanie, o co skarżący wnosił, że uniemożliwiono mu odbiór pojazdu. W ponownie prowadzonym postępowaniu na skutek niniejszego wyroku organ I instancji dokona ponownego ustalenia kosztów zagospodarowania pojazdu, w tym w szczególności kosztów jego przechowywania obciążających skarżącego - uwzględniając dokonaną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię przepisów art. 13 ustawy nowelizującej p.r.d. z dnia 22 lipca 2010 r. oraz art. 130 "a" ust. 10 "h" p.r.d. Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadni w sposób spełniający wymagania przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. W punkcie 2. wyroku orzeczono o niemożności wykonania zaskarżonych orzeczeń do dnia uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).