II SA/Bk 445/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Katarzyna Luto-Kojło, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania dokumentu stwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 17 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Starosty Z. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] odmawiającą wydania K. M. dokumentu stwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: K. M. we wniosku z dnia 10 lutego 2009 r. domagał się od Starosty Z. wydania wtórnika prawa jazdy z powodu utraty dokumentu. Jednocześnie złożył odrębny wniosek o zwolnienie z opłat z tytułu wymiany prawa jazdy. Organ w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu zbadania sytuacji materialnej wnioskodawcy ustalił, że jest on objęty pomocą finansową w formie zasiłku okresowego i celowego (pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia 6 marca 2009 r., nr [...]). W okresie od 13 października 2003 r. do 12 marca 2006 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dniu 13 marca 2006 r. został wyłączony z ewidencji bezrobotnych z powodu podjęcia pracy w P.P.H.U. "[...]" S.C. K. Cz. Następnie od 29 sierpnia 2006r. do 26 grudnia 2006r. oraz od 11 kwietnia 2007 r. do 8 marca 2009 r. figurował w ewidencji jako osoba poszukująca pracy, gdyż oświadczył, że pobiera zasiłek z ZUS. Dnia 9 marca 2009 r. został wyłączony z ewidencji poszukujących pracy z powodu niestawienia się w wyznaczonym terminie (pismo z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. dnia 18 marca 2009 r., nr [...]).Nadto w oparciu o informację z Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru Starostwa Powiatowego w Z. ustalono, że K. M. jest współwłaścicielem w 1/3 części działki nr 386 położonej w obrębie 0001-Z., o pow. 0.0714 ha (jedn. rej.G320, KW 958), 1/2 części działki nr 4/2 położonej w obrębie 0042-P. G., o pow. 0.0714 ha (jedn. rej.G320,KW958), 1/2 części działki nr 4/2 położonej w obrębie 0042-P. G., o pow. 2.0500 ha (jedn. rej. G165), 1/2 części działki nr 110/1 i 170/1 położonej w obrębie 0001-B. M., o pow. 0.440 ha jedn. rej.G123), 1/2 części działki nr 458 położonej w obrębie 0001-Z., o pow. 1.1048 ha (jedn rej. G798). W oparciu o powyższe ustalenia organ stwierdził, że sytuacja materialna K. M. nie jest na tyle ciężka aby uzasadniała zwolnienie z poniesienia opłat za wymianę prawa jazdy i postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], na podstawie art. 267 kpa, odmówił zwolnienia z opłaty za wymianę tego dokumentu w wysokości 70,50 zł. Następnie wezwaniem z dnia 18 marca 2009 r. na podstawie art. 261 § 1 kpa organ zobowiązał wnioskodawcę do uiszczenia przedmiotowej opłaty w terminie 14 dni do daty doręczenia wezwania pod rygorem wydania decyzji odmownej. Z uwagi na to, że opłata nie została uiszczona, decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. odmówiono stronie wydania dokumentu stwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami. Z powyższą decyzją nie zgodził się K. M. i wniósł od niej odwołanie, w którym domagał się uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia. Podniósł, że korzysta z pomocy społecznej i nie jest w stanie ponieść kosztów administracyjnych. Odwołujący wniósł o nakazanie Staroście Z. wydanie dokumentu. Organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i wskazał, że obowiązek wniesienia opłaty za wymianę dokumentu prawa jazdy wynika z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 29 kwietnia 2002 r. w sprawie wymiany praw jazdy (Dz. U. nr 69, póz. 640 ze zm.). Stosownie do art. 267 kpa istnieje przy tym możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tej opłaty, przy czym organ rozstrzygając kwestię zwolnienia działa na zasadzie uznania administracyjnego. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie w sposób prawidłowy zebrano informacje dotyczące sytuacji materialnej i majątkowej K. M. Z informacji tych wynika, że nie zachodzi sytuacja, w której strona ze względu na swój stan materialny nie byłaby w stanie ponieść opłaty za wymianę prawa jazdy w wysokości 70,50 zł. W konsekwencji powyższego decyzję organu l instancji w przedmiocie odmowy wydania skarżącemu dokumentu stwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami z uwagi na niedokonanie opłaty za wymianę prawa jazdy należy uznać za słuszną. K. M. nie zgadzając się z tą decyzję zaskarżył ją do sądu administracyjnego. Wniósł o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem i przejaw samowoli administracyjnej. Skarżący podał, że złożył wniosek o zwolnienie z kosztów – opłaty administracyjnej za wymianę prawa jazdy. Jednak jeden jak i drugi organ w rozpatrywanej sprawie pominął podstawowy i istotny fakt w sprawie dotyczący tego, że strona otrzymuje pomoc społeczną i wpływ tego faktu na rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów. Zdaniem skarżącego niezrozumiała jest sytuacja w której MOPS w Z. wydając decyzję o pomocy społecznej uznał sytuację materialna strony kwalifikującą się do udzielenia pomocy a organy w przedmiotowej nie zwolniły go od obowiązku poniesienia opłaty za wymianę prawa jazdy. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podał, że okoliczność otrzymania przez skarżącego pomocy społecznej nie może przesądzać o konieczności zwolnienia go z ustawowego obowiązku uiszczenia opłaty oraz opłaty ewidencyjnej za wymianę dokumentu prawa jazdy. Inne bowiem przesłanki warunkują uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej, inne zaś skutkują zwolnieniem od ponoszenia opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania administracyjnego. Inne są również cele pomocy społecznej, inne zaś instytucji uregulowanej w art. 267 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie zarzuty i argumenty skargi faktycznie dotyczą postanowienia dnia [...] marca 2009 r. wydanego przez organ na podstawie art. 267 kpa dotyczącego odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia opłaty za wymianę prawa jazdy. Na skutek wydania tego postanowienia strona była zobowiązana do uiszczenia przedmiotowej opłaty. Z kolei zaś w następstwie jej nieuiszczenia organ wydał decyzję odmowną dotycząca wydania dokumentu stwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami. Tryb zaskarżenia jest prawidłowy, albowiem postanowienie o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty nie podlega zaskarżeniu samoistnym zażaleniem i może być zaskarżone, zgodnie z treścią art. 142 kpa, jedynie w odwołaniu od decyzji (vide: J.Borkowski (w:) B. Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2006, s. 885). Odmowę zwolnienia z poniesienia opłaty za wymianę prawa jazdy, organ zgodnie z art. 267 kpa poprzedził ustaleniami dotyczącymi sytuacji materialnej skarżącego. Zdaniem organu sytuacja ta nie jest na tyle ciężka aby uzasadniała zwolnienie, natomiast zdaniem strony otrzymywanie przez nią pomocy społecznej kwalifikuje ją do zwolnienia od obowiązku poniesienia opłaty za wymianę prawa jazdy. Przechodząc do oceny legalności kwestionowanego postanowienia stwierdzić należy, że odmowa zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty za wymianę prawa jazdy jest zasadna, pomimo błędnego uzasadnienia. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 261 wprowadza rozróżnienie dwóch rodzajów należności z tytułu podejmowania i prowadzenia czynności, a mianowicie kosztów postępowania oraz opłat administracyjnych. Koszty postępowania są ustalane przez organ i pokrywają koszty wywołane samym toczącym się postępowaniem (np. koszty dojazdu świadków, czy koszty wykonania oględzin na miejscu). Opłaty administracyjne uregulowane są w przepisach prawa materialnego i stanowią zwykle pokrycie kosztów wykonania czynności, jakiej domaga się strona postępowania (koszt wykonania dowodu osobistego, paszportu, czy właśnie wymiany prawa jazdy). Przepis art. 267 kpa reguluje jedynie zwolnienie od kosztów postępowania. Natomiast zwolnienia od opłat można domagać się wyłącznie w przypadku, gdy pozwalają na to regulujące je przepisy prawa. W przypadku wymiany prawa jazdy zarówno ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 108, poz. 908 ze zm.) – (art. 97 ust. 1), jak i rozporządzenia wykonawcze Ministra Infrastruktury z dnia 29 kwietnia 2002 r. w sprawie wymiany praw jazdy (Dz.U. nr 69, poz. 640) – (§ 2 ust. 3 pkt 3) i z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat i stawek wynagrodzenia za sprawdzenie kwalifikacji oraz za wydanie dokumentów w tych sprawach (Dz.U. nr 219, poz. 2162) – (§ 6 pkt 1) stwierdzają jedynie obowiązek uiszczenia opłaty i opłaty ewidencyjnej przy wymianie tego dokumentu nie stanowiąc zwolnień podmiotowych ani przedmiotowych. Oznacza to, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia takiej opłaty nie jest możliwe, bez względu na sytuację majątkową strony. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty za wymianę prawa jazdy nie jest przewidziane przepisami prawa, gdyż przepisy regulujące obowiązek jej uiszczenia nie przewidują wyjątków. Podstawy odmowy zwolnienia nie mógł stanowić przepis art. 267 kpa, gdyż jak wskazano powyżej dotyczy on jedynie zwolnienia od kosztów postępowania. Tym samym stwierdzić należy, że ustalenia organu dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy były bezprzedmiotowe. Konkluzja ta czyni również bezprzedmiotowym spór zaistniały w sprawie dotyczący tego, czy otrzymywanie przez stronę pomocy społecznej kwalifikuje ją automatycznie do zwolnienia od kosztów postępowania. Marginalnie podnieść należy, że rację ma organ, iż okoliczność otrzymania przez stronę pomocy społecznej nie może przesądzać o konieczności zwolnienia jej z kosztów postępowania administracyjnego na podstawie art. 267 kpa. Inne są bowiem przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej, inne zaś uzyskanie zwolnienia na podstawie art. 267 kpa. Jeżeli sytuacja majątkowa strony kwalifikuje ją do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej to nic nie stoi na przeszkodzie aby wystąpiła ona z wnioskiem o przyznanie, np. zasiłku celowego na uiszczenie opłaty tytułem wymiany prawa jazdy. Skoro skarżący nie uiścił należności tytułem opłaty za wymianę prawa jazdy organ prawidłowo odmówił wydania mu tego dokumentu. Zgodnie bowiem z treścią art. 261 § 2 kpa jeżeli strona w wyznaczonym terminie nie wpłaciła należności tytułem opłat, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłat zostanie zaniechana. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.