II SA/Bk 451/08

Dnia 15 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), po rozpoznaniu w dniu 15 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wobec sprzeciwu G. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] września 2008 r. oddalającego wniosek w powyższym zakresie w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia renty planistycznej p o s t a n a w i a oddalić wniosek W dniu [...] lipca 2008 r. G. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem H. D. oraz dwójką pełnoletnich dzieci D. D. i D. D.. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi: dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni użytkowej [...] m² (zamieszkane przez brata) oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Posiadane mieszkanie wnioskodawczyni odziedziczyła w zamian za sprawowanie opieki nad chorym bratem H. D. oraz nieodpłatnego zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych. Miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni stanowi [...] w skład tej kwoty wchodzi: [...] zł uzyskiwane przez skarżącą tytułem dopłat do gruntów rolnych; [...] zł otrzymywane przez D. D. z tytułu alimentów oraz renta H. D. w wysokości [...] zł. Daniel D. nie osiąga żadnego dochodu. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podkreśliła, iż pieniądze uzyskane ze sprzedaży działek zostały przeznaczone na: spłatę zadłużeń, podłączenie prądu, remont i ocieplenie domu, opłacenie renty planistycznej, wybudowanie zjazdu oraz założenie linii energetycznej na sprzedanej działce. Ponadto uiściła liczne opłaty sądowe i koszty związane z leczeniem. Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wezwał G. D. do złożenia oświadczenia, w którym należało wskazać: wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (np. wysokość wydatków ponoszonych na wyżywienie, lekarstwa, czynsz, elektryczność, telefon itp.); czy na określoną we wniosku nieruchomość rolną wnioskodawczyni otrzymuje dotacje bezpośrednie z Unii Europejskiej należało określić, w jakiej wysokości i kiedy; czy na wskazanej nieruchomości rolnej prowadzona jest działalność rolnicza, jeżeli tak to, jakiego rodzaju i jaki faktyczny dochód z tego tytułu jest uzyskiwany. Skarżąca została zobligowana również do dołączenia do akt sprawy: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie G. D. podała, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie [...] zł. W skład tej kwoty wchodzą opłaty za: czynsz (mieszkanie na ul. S. w B.) – [...] zł; prąd i gaz – [...] zł; prąd (nieruchomość w kol. P.) – [...] zł; ubezpieczenie KRUS – [...] zł ([...] zł rocznie); doładowanie telefonu komórkowego – [...] zł; podatek rolny [...] zł ([...] zł rocznie); podatek od nieruchomości (przy ul. B. w B.) – [...] zł ([...] zł rocznie); wyżywienie i lekarstwa – [...] zł oraz koszty utrzymania nieruchomości przy ul. B. [...] w B., tj. woda – [...] zł; prąd – [...] zł, gaz [...] zł; węgiel – [...] zł ([...] zł rocznie). Dodatkowo poniosła też koszty związane ze sprzedażą działki przeznaczonej na budowę magazynu płodów rolnych i budynku mieszkalnego o powierzchni [...] m² (materiał budowlany) w łącznej kwocie [...] zł oraz opłaty sądowe w sprawie cywilnej w wysokości [...] zł (do zapłaty pozostało [...] zł), a także opłatę za budowę wjazdu do działki usytuowanej przy Al. J. P. w B. – [...] zł oraz za projekt tymczasowego wjazdu – [...] zł. Skarżąca wskazała również na konieczność opłacenia rachunków za: drewno (krokwie, łaty, kontrłaty) – [...] zł; nagrobek – [...] zł; beton – [...] zł oraz zapłaty dla wykonawcy budowy – [...] zł. Wnioskodawczyni nie prowadzi działalności rolniczej, nie osiąga z tego tytułu dochodu, otrzymuje dotacje na gospodarstwo rolne położone w kol. P.. Do akt sprawy dołączyła rachunki za prąd i gaz, faktury i rachunki za wykonane roboty budowlane, faktury za materiały budowlane, odcinek renty H. D. za miesiąc sierpień 2008 r., decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. w sprawie płatności do gruntów rolnych za 2007 r., dokumentację medyczną, potwierdzenie zapłaty renty planistycznej, postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. akt [...], zamówienie na nagrobek, kosztorys robót budowlanych, wyciąg z rachunków bankowych od [...] maja 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r., pismo Spółdzielni mieszkaniowej "S. S." w B. z dnia [...] czerwca 2008 r. potwierdzające wysokość opłat eksploatacyjnych za lokal przy ul. S. [...] 2 w B.. Mając na względzie powyższe, postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż G. D. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, przeciwnie jej sytuacja materialna umożliwia pokrycie kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej. W szczególności podkreślono, iż negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie stanowi fakt posiadania przez G. D. na początku września 2008 r. oszczędności zgromadzonych na lokatach terminowych w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto w okresie od [...] czerwca 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. z tytułu likwidacji lokat oszczędnościowych na konto wnioskodawczyni wpłynęła łączna kwota [...] zł. Skarżąca w wzmiankowanym okresie poczyniła znaczne wydatki na zakup materiałów budowlanych i na pokrycie kosztów robót budowlanych (łącznie [...] zł). Rodzina G. D. posiada kilka źródeł utrzymania: dopłaty do gruntów rolnych ([...] zł rocznie – k. 44), alimenty otrzymywane przez D. D., renta H. D. oraz dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości (k. 31 i k. 39). Wykazany dochód (miesięczny i roczny) oraz zgromadzone oszczędności rodziny wnioskodawczyni wystarczają do pokrycia wyszczególnionych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem oraz prowadzonymi pracami budowlanymi - przy jednoczesnym braku zadłużenia skarżącej w tym zakresie, jak i również poczynienia znacznych oszczędności. Końcowo podkreślono, iż w momencie zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca powinna w ramach posiadanych środków finansowych wygospodarować kwoty niezbędne do pokrycia kosztów z tym związanych. Od powyższego postanowienia G. D. złożyła sprzeciw do tutejszego Sądu. W uzasadnieniu podniosła, iż majątkiem jej dysponuje gmina W., która bez jej zgody wydała pozwolenia na wybudowanie na tym terenie urządzeń telefonicznych, kanału tłocznego i deszczowego. Sąd Rejonowy przez 13 lat nie potrafił podzielić tego majątku na dwie części. W związku z powyższym nie mogła rozwinąć swojego gospodarstwa rodnego. Jest bez środków do życia, ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Sąd odebrał jej alimenty, a także obniżył je synowi. Skarżąca podniosła, iż po "podziale majątku odrębnego jej brata na wspólny dorobkowy z byłym mężem" musiała sama spłacić wszystkie zaległości a także komorników. Była zmuszona sprzedać nowe mieszkanie w bloku i przenieść się do gorszych warunków do domu, gdzie zimą temperatura sięgała -5°C; sprzedała także samochód niezbędny do pracy, co spowodowało, iż pozostała bez pracy, a w efekcie bez środków do życia. Dodatkowo podała, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ujęła wydatków na bilet miesięczny córki w wysokości [...] zł miesięcznie na dojazd do szkoły w H.. Obecnie po opłaceniu wszystkich należności oraz pozostałych zobowiązań pozostała "na zero na swoim koncie" (na koncie ma [...] zł) i nie ma żadnych nowych oszczędności. Wybudowanie zaś zjazdu do działki położonej przy ul. J. P. . było konieczne, gdyż miasto pozbawiło ją dojazdu na działkę, wydatek ten nie był jednakże planowany w jej budżecie. Podała, iż córka i syn są zarejestrowani w Urzędzie Pracy, aby odbyć staż. Do sprzeciwu dołączyła wyciąg z konta osobistego za okres od [...] sierpnia 2008 r. do [...] września 2008 r., ksero zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w B. o zarejestrowaniu D. D. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku oraz ksero decyzji w/w Urzędu o uznaniu D. D. za osobę bezrobotną i nie przyznaniu jej prawa do zasiłku, zaświadczenie Urzędu Skarbowego o dochodach jej oraz syna i córki, a także ksero wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] czerwca 2001 r. i wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] listopada 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrując wniosek G. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego powołać należy się na treść przepisu art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. A zatem, to strona ma udowodnić istnienie okoliczności uzasadniającej jej wniosek. W tym miejscu podkreślić należy, iż instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania. A zatem jako instytucja wyjątkowa może obejmować szczególne przypadki – osób, które albo nie posiadają żadnych dochodów i środków do życia, albo dochody ich są bardzo ubogie. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej wykazała, zdaniem Sądu, iż jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynika ze złożonego przez skarżącą oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2008 r., źródłem miesięcznego utrzymania jej czteroosobowej rodziny pozostaje kwota [...] zł, na którą składa się: [...] zł - dopłaty do gruntów rolnych; [...] zł - alimenty przyznane D.D.; [...] zł - renta H. D. – k. 38, k. 41, k. 44. Źródłem utrzymania skarżącej jest ponadto dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości (k. 31 i k.39). Majątek wnioskodawczyni stanowią: dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni użytkowej [...] m² oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Wyszczególnione wydatki miesięczne są równe osiąganemu dochodowi. W okresie czerwiec – sierpień 2008 r. skarżąca wydała [...] zł na zakup materiałów budowlanych (k. 53 – 54, k. 57, k. 60-61) oraz [...] zł na pokrycie kosztów robót budowlanych (k. 47- 48 i k. 51). Z dołączonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego za okres od [...] czerwca 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. wynika, iż w tym czasie z tytułu likwidacji lokat oszczędnościowych na konto wnioskodawczyni wpłynęła łączna kwota [...] zł (k. 64, k. 68, k. 72). Natomiast dołączony do sprzeciwu rachunek bankowy za okres od [...] sierpnia 2008 r. do [...] września 2008 r. wskazuje, iż skarżąca w dniu [...] sierpnia 2008 r. zerwała posiadaną lokatę terminową na kwotę [...] zł i w tym samym dniu dokonała przelewu kwoty [...] zł tytułem założenia lokaty terminowej. Następnie w okresie od [...] sierpnia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. na skutek dokonywanych wypłat na koncie skarżącej pozostała kwota [...] zł. W dniu [...] sierpnia 2008 r. skarżąca zerwała także powyższą lokatę terminową i do dnia [...] września 2008 r. dokonując dalszych sukcesywnych wypłat pozostawiła na swoim koncie [...] zł (k. 85-86 verte). Powyższe ustalenia świadczą zatem o możliwości zgromadzenia przez skarżącą środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym. W tym miejscu godzi się podnieść, iż koszty postępowania sądowego nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych środków skarżąca winna również przeznaczyć na ich poniesienie, zwłaszcza, że wysokość środków pieniężnych posiadanych na lokatach terminowych wielokrotnie je przekracza. Tutejszy sąd administracyjny stoi na stanowisku, iż podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów postępowania i w ramach posiadanych środków finansowych wygospodarować kwoty niezbędne do ich pokrycia. Jak wykazano w prowadzonym postępowaniu wpadkowym w zakresie przyznana prawa pomocy, G. D. w momencie wszczęcia niniejszego postępowania sądowego posiadała kwoty wystarczające do pokrycia całości kosztów. Ustalony dochód oraz oszczędności będące w jej dyspozycji wystarczają na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodzony, posiadanych nieruchomości oraz prowadzeniem prac budowlanych, przy jednoczesnym braku zadłużenia. Końcowo zauważyć również należy, iż zgodnie z poglądem wyrażonym w doktrynie w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna ona partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby to miało nastąpić z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla niej. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym będzie zatem uzasadnione jedynie w przypadku całkowitego braku dochodów lub źródeł utrzymania strony, bądź też bardzo trudnej sytuacji materialnej. W rozpatrywanej sprawie okoliczności takie nie zostały udowodnione przez stronę. Z tych przyczyn na mocy art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.