II SA/Bk 468/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.),, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa P. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz zobowiązania do ich zwrotu. Decyzja SKO w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Marszałek Województwa P. decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez A. M. na dwoje dzieci, tj. M. M. i N. M., za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., w łącznej kwocie 2296,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, wynoszącymi na dzień wydania decyzji przez organ I instancji, kwotę 559,05 zł. Jednocześnie organ zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że strona składając w dniu [...] października 2013 r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych fałszywie oświadczyła, że nikt z członków rodziny nie wykonuje pracy za granicą, podczas gdy jej mąż H. M., od dnia 1 czerwca 2011 r. prowadził na terenie Wielkiej Brytanii działalność gospodarczą i osiągał z tego tytułu dochody. Z uwagi na brak przedłożenia przez stronę dokumentu lub oświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego przez męża, wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2013/2014, pozostawiony został bez rozpoznania. Zdaniem więc organu I instancji wypłacone w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., świadczenia rodzinne są nienależnie pobranymi, które na podstawie art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Zasadą jest bowiem, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy). W sprawie zastosowanie miała więc regulacja art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy, gdyż strona składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych fałszywie oświadczyła, że nikt z rodziny nie wykonuje pracy za granicą. Zataiła więc fakt prowadzenia przez męża działalności gospodarczej na terenie Wielkiej Brytanii i osiągania z tego tytułu dochodu. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła A. M. SKO w B. decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. A. M. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych na M. M. i N. M. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez syna M. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia, jednakże na skutek odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję i przyznał A. M. wnioskowane świadczenia rodzinne, na okres zasiłkowy 2013/2014, od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. Dalej organ wyjaśnił, że z uwagi na powzięcie w dniu [...] czerwca 2016 r. wiadomości, że H. M. prowadził od dnia 1 czerwca 2011 r. na terenie Wielkiej Brytanii działalność gospodarczą, Marszałek Województwa P. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] uznał, że w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci M. i N. M., w okresie zasiłkowym 2013/2014, od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r., zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie do obowiązujących w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przepisów prawa, Marszałek Województwa P. uznał, że państwem zobowiązanym do przyznania i wypłaty świadczeń rodzinnych jest kraj aktywności zawodowej strony i zamieszkania dzieci, tj. Rzeczpospolita Polska. Konsekwencją powyższego postanowienia było uchylenie przez Prezydenta Miasta B. decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], własnej decyzji z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], w sprawie przyznania A. M. zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami. Wobec powyższego, Marszałek Województwa P. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych za okres, w którym obowiązywały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wezwano więc stronę do doręczenia dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu netto osiągniętego przez H. M., jako członka rodziny wnioskodawczyni, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na terenie Wielkiej Brytanii, za okres 2012 r. W odpowiedzi A. M. stwierdziła, że nie utrzymuje kontaktu z byłym mężem i nie ma możliwości uzyskania informacji o jego dochodach w żądanym okresie. Organ ponownie wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia stosownego dokumentu, ale znów uzyskał odpowiedź, że nie jest ona w stanie przedłożyć żądanych dokumentów lub oświadczenia w tym zakresie. Z uwagi na powyższe, Marszalek Województwa P., korzystając z regulacji art. 24a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wniosek w przedmiotowej sprawie pozostawił bez rozpoznania. Dalej organ wyjaśnił, że w dniu [...] marca 2017 r. Marszałek Województwa P. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrotu, a po jego przeprowadzeniu wydał w dniu [...] marca 2017 r. decyzję nr [...], w której uznał, że wypłacone w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. zasiłki rodzinne wraz z dodatkami, w łącznej kwocie 2296,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają wraz z odsetkami zwrotowi, do którego stronę zobowiązano. Zdaniem organu nie zasługuje na uwzględnienie argument A. M., że nie wprowadziła ona świadomie w błąd organu co do rzeczywistych dochodów jej rodziny, gdyż w składzie rodziny deklarowała męża, miała świadomość o jego zarobkach i sposobie jego funkcjonowania. Do wniosku dołączyła także zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w B. o dochodach męża osiągniętych w 2010 r., które to zaświadczenie wydawane jest tylko podatnikowi, oświadczenie pracodawcy męża o dochodzie uzyskanym za miesiąc sierpień 2013 r., kopie umów o pracę zawartych przez męża w dniu [...] maja 2013 r. oraz w dniu [...] sierpnia 2013 r., kopię świadectwa pracy męża z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz oświadczenie męża z dnia [...] września 2013 r. Nie jest więc prawdą, że strona pozostawała w ciągłym konflikcie z mężem i nie miała wiedzy o jego sytuacji zawodowej. Po pierwsze zna ona i wskazuje adres byłego męża, a ponadto na użytek postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci, były mąż H. M. złożył w dniu [...] sierpnia 2016 r. oświadczenie o dochodach z tytułu prowadzonej na terenie Wielkiej Brytanii działalności gospodarczej w okresie 2014 r. Zwrócić przy tym należy uwagę, że wezwanie odnośnie złożenia dokumentu lub oświadczenia w tym zakresie kierowane było w dniu [...] lipca 2016 r. do A. M. a nie do H. M. Dowodzi to, wbrew twierdzeniu strony, iż przepływ informacji pomiędzy nimi miał miejsce. Także analiza dokumentów zgromadzonych w sprawie administracyjnej pozwala stwierdzić, że A. M. brała w niej czynny udział, zaś organ za każdym razem, przed wydaniem decyzji, informował ją o przysługujących jej prawach z art. 10 § 1 k.p.a. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła A. M., w której zaskarżonej decyzji zarzuciła, że niesłusznie zarzucono jej złożenie fałszywych zeznań i dokumentów lub też świadome wprowadzenie organu w błąd. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zdaniem skarżącej, jak mąż wyjeżdżał w celach zarobkowych, to pojechał prywatnie i nie miał zagwarantowanego miejsca zatrudnienia. Po jego wyjeździe skarżąca została z dwojgiem dzieci i musiała spłacać jego zadłużenie. Nie było jej wiadomym, kiedy mąż faktycznie wykonywał prace zarobkowe i w jakiej wysokości pozyskiwał dochód. W toku postępowania procesowego w sprawie rozwodowej H. M. wykazywał, że przekazywał mi środki materialne, ale robił to nieregularnie i były to kwoty przesyłane średnio miesięcznie po 1400 zł, które były wydawane na podstawowe potrzeby rodziny. Skarżąca nie wiedziała ile mąż zarabiał, ani gdzie pracował i na jakich zasadach. Informacje od niego pozyskiwane były intencjonalne i zabezpieczały jego doraźne potrzeby. Dalej skarżąca wyjaśniła, że dostarczone przez nią dokumenty, takie jak zaświadczenie o dochodach męża i jego świadectwa pracy, były w mieszkaniu i stąd miała do nich dostęp. Pomiędzy zaś nią i jej mężem nie było przepływu informacji, gdyż mąż mieszka z inną kobietą w B. Do chwili obecnej nie został także dokonany podział majątku dorobkowego, a były mąż ma klucze do mieszkania i do niego przychodzi. Stąd nie można wykluczyć, że o przesyłkach awizowanych lub innych mógł być powiadamiany przez syna. Na koniec dodała, że jej dochody pochodzące z 1/2 etatu pomocy kuchennej wynosiły 720 złotych i nie były w stanie zabezpieczyć elementarnych potrzeb dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja SKO w B. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Marszałka Województwa P. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz zobowiązania do ich zwrotu. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518; dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dawałoby podstawę do wznowienia postępowania. Organy administracji obu instancji ustaliły istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zastosowały prawidłową podstawę prawną, a także uzasadniły swoje rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy). W sprawie niniejszej oba organy jako podstawę rozstrzygnięcia przyjęły tę właśnie przesłankę. W ich ocenie skarżąca składając wniosek o przyznanie tych świadczeń zataiła, że mąż przebywa za granicą od 1 czerwca 2011 r., prowadzi tam działalność gospodarczą i otrzymuje z tego tytułu dochody. Sąd podziela stanowiska obu organów. Podkreślenia bowiem wymaga, że powyższy stan faktyczny jest w zasadzie niesporny. Skarżąca składając w dniu [...] października 2013 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego złożyła także oświadczenie o niewykonywaniu pracy za granicą przez wnioskodawcę lub członka rodziny, nieosiąganiu dochodów poza granicami Polski oraz nieubieganiu się o zagraniczne świadczenia rodzinne. Tymczasem jak następnie wskazała sama skarżąca w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2016 r., jej mąż H. M. od dnia 1 czerwca 2011 r. przebywa poza granicami kraju, gdzie prowadzi działalność na własny rachunek. Podała tez dokładny jego adres w Londynie. Fakt przebywania za granicą i osiągania tam dochodów potwierdził także H. M. w swoim oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2016 r., w którym wyjaśnił, że w W. B. osiągnął dochód netto za 2014 r. w kwocie 1200 funtów. Gdy się więc do tego doda, że także sama skarżąca w skardze jednoznacznie wskazuje, że jej mąż przysyłał jej wprawdzie nieregularnie, ale średnio kwotę ok. 1400 zł miesięcznie oraz, że pieniądze te przysyłał od jesieni 2011 r. (protokół z rozprawy sądowej), to jako całkowicie nieodpowiadające prawdzie jawi się jej stanowisko wyrażone w oświadczeniu z dnia [...] października 2013 r., że mąż nie przebywał za granicą i nie osiągał tam dochodów w okresie pomiędzy 1 stycznia 2012 r. a 23 września 2013 r. Wszak, czego nie akcentują organy, ale wskazuje sama skarżąca, mąż w kraju zostawił długi, czyli nie miał pieniędzy, a jednak z zagranicy przysyłał jej średnio kwotę 1400 zł miesięcznie. Już ten fakt winien dać jej podstawę do zastanowienia, skąd mąż posiada te pieniądze, a ponadto, skoro pieniądze te otrzymywała, to należało się zastanowić, czy nie powinny one być wykazywane jako dochód rodziny. Zdaniem Sądu skarżąca w skardze przyjmuje postawę obronną opierając się wyłącznie na fakcie swojej trudnej sytuację rodzinnej i majątkowej oraz utrudnionych kontaktach z mężem. Nie chce ona jednak zauważyć, że główny problem w sprawie nie sprowadza się do kwestii braku możliwości wykazania przez nią wysokości osiąganych dochodów przez męża w Wielkiej Brytanii, tylko do faktu niewskazania przez nią w oświadczeniu, że mąż przebywa za granicą i jakieś dochody osiąga, które jednak należało do dochodu rodziny zaliczyć, gdyż miało to wpływ na przyznanie jej lub odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń. W tym miejscu przypomnieć tylko należy, że oświadczenie z dnia [...] października 2013 r. (data na oświadczeniu [...].09.2013) złożone zostało przez skarżącą pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Powyższe zaś oznacza, że ustawodawca nadał mu stosowną rangę, gdyż w sytuacji wykazania, że członek rodziny osiąga dochód za granicą, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i zmienia się organ właściwy do orzekania o przyznaniu świadczeń, co w stanie faktycznym niniejszej sprawy miało zresztą miejsce. Podniesione w skardze zarzuty należy ocenić jako niezasadne. Skarżąca próbuje bowiem wykazywać, że miała utrudniony wpływ w kontaktach z mężem i nie mogła dokładnie wiedzieć jaką pracę wykonuje on za granicą i jakie osiąga z tego tytułu dochody. Jak jednak wyjaśniono już powyżej, kwestie te nie miały decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Zresztą organ trafnie zauważa, że wersja skarżącej w tej mierze nie zasługuje na wiarę, gdyż złożyła ona szereg dokumentów dotyczących jej męża, które posiadać mogła wyłącznie z faktu przekazania ich jej przez męża. Poruszane kwestie miały natomiast wpływ na toczące się postępowanie wszczęte przed Marszałkiem Województwa P. Przypomnieć bowiem należy, że po wydaniu przez Marszałka Województwa P. postanowienia z dnia [...] sierpnia 2016 r. o tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie zasiłkowym 2013/2014 od dnia 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., organ ten w piśmie z dnia [...] marca 2017 r., na podstawie art. 24a ust. 2 ustawy, wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2013/2014, od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r., pozostawił bez rozpoznania. W tym miejscu podkreślenia tylko wymaga, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kwestie te wymagają jednak stosownego wniosku osoby zainteresowanej i mogą być przedmiotem rozpoznania, ale w innym postępowaniu. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.