II SA/Bk 47/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Tryniszewska – Bytys (spr.), po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. F. Z. w B. w likwidacji, S. zwykłego Z. B. w B., S. zwykłego F. Z. w B., F. T. U. Ś. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 października 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. w likwidacji, S. zwykłego Z. B. w B., S. zwykłego F. Z. w B., F. T. U. Ś. w B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2014 r. cztery organizacje społeczne tj. S. F. Z. w B. w likwidacji, S. zwykłe Z. B. w B., F. T. U. Ś. w B. i S. zwykłe F. Z. w B. zwróciły się do tutejszego sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Odnośnie poszczególnych organizacji wskazano (we wniosku i dołączonych do niego oraz do skargi dokumentach tj. statutach, regulaminach), że: - S. F. Z. w B. w likwidacji działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Straty za poszczególne lata działania podmiotu wyniosły: 1 085,71 zł (2006 r.), 10 178,47 zł (2007 r.), 6 296,18 zł (2008 r.), 1 557,12 zł (2009 r.); 30 907,01 zł (2010 r.), 82 666,76 zł (2011 r.). Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona i prowadzone są wobec niej postępowania komornicze na kwotę około 20 000 zł (w innym miejscu podano, że konto bankowe zablokowano na kwotę 30 000 zł). S. nie ma również środków finansowych na koncie bankowym (zablokowanym); - S. zwykłe Z. B. w B. działa w formie stowarzyszenia zwykłego, działalność ta ma służyć ochronie środowiska i przyrody, ekologii, ekorozwojowi, demokracji, prawom człowieka. Organizacja bierze udział w akcjach społecznych i w postępowaniach administracyjnych mających na celu ochronę środowiska lokalnego. S. składa się z trzech członków, a w latach 2012 - 2013 nie osiągnęło dochodu. Nie posiada majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego; - F. T. U. Ś. w B. inicjuje, propaguje oraz realizuje innowacyjne, alternatywne i odważne działania na rzecz dobra wspólnego (ulepszanie świata), aktywizuje obywateli w życiu publicznym, działa na rzecz promocji transportu zrównoważonego, języka esperanto, turystyki rowerowej, kolei i innych. F. ma rachunek bankowy, nie posiada natomiast środków trwałych i majątku. W latach 2012 - 2014 poniosła stratę w wysokości około 300 zł; - S. zwykłe F. Z. w B. działa w celu ochrony środowiska i przyrody, ekologii, ekorozwoju, demokracji, praw człowieka. Środkami działania organizacji są m.in. udział w akcjach społecznych i w postępowaniach administracyjnych mających na celu ochronę środowiska lokalnego. Aktualnie w skład S. wchodzi trzech członków, w latach 2012 - 2014 organizacja nie osiągnęła dochodu. Wnioskodawca nie posiada majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego. Na podstawie powyższych informacji postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. referendarz tutejszego sądu odmówił wszystkim skarżącym organizacjom prawa pomocy w żądanym przez nie zakresie. Wskazał, że wnioskodawcy nie wykazali braku środków na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jak również – mimo że mają możliwość pozyskania dodatkowych środków – żadnych działań w tym kierunku nie podejmują. Cztery skarżące organizacje złożyły od postanowienia referendarza sądowego sprzeciw składający się z trzech pism: dwóch nieczytelnych, a (zawierających jedynie czytelne wskazanie, że stanowią sprzeciw od postanowień z dnia 16 października 2014 r., k. 102 – 107) oraz pisma stanowiącego faktycznie wypełniony druk formularza PPr, w którym również wskazano, że stanowi sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 października 2014 r. (k. 108). W ostatnio wymienionym piśmie (formularzu PPr) przedstawiono sytuację majątkową skarżących organizacji wskazując dodatkowe dane (poza informacjami powtórzonymi z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie niniejszej). Wskazano, że S. F. Z. w B. w likwidacji poniosło stratę w wysokości: 97 550, 17 zł za 2012 r. i 114 904, 84 zł za 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego oraz z obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady odpłatności (art. 199 p.p.s.a.) wynika, że żądający zwolnienia powinien za pomocą przedłożonego przez siebie materiału dowodowego przekonać sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i – w przypadku żądania zwolnienia całkowitego – że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem nie posiada środków na ten cel. Nadto pożądane jest wykazanie, że podjęto wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem np. zmieniono dotychczasowe zasady finansowania. W sprawie niniejszej wnioskodawcy nie przedstawili dowodów, które przekonałyby sąd do udzielenia prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przedłożonych materiałów wynika, że w najtrudniejszej sytuacji finansowej znajdować się ma S. F. Z. w B. w likwidacji, bowiem posiada konto zablokowane przez komornika na kwotę około 30 000 zł, nadto w każdym kolejnym roku swojej działalności, poczynając od roku 2006, ponosiło coraz większą stratę, zaś uzyskiwane środki (nie sprecyzowano, poza dołączeniem Statutu, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości uzyskano konkretne środki w kolejnych latach) są w całości przeznaczane na spłatę wskazanego zadłużenia i na koszty korespondencji. Argumentowano również, że S. aktualnie znajduje się w likwidacji i podejmuje czynności zmierzające wyłącznie do zakończenia działalności. Z przedłożonych danych wynika, że również i pozostałe skarżące organizacje nie dysponują żadnymi środkami finansowymi oraz ponoszą wyłącznie kilkusetzłotowe straty. Analiza statutów i regulaminów skarżących podmiotów uprawnia jednak do wniosku, że nie są one zupełnie pozbawione możliwości pozyskiwania środków finansowych na pokrywanie kosztów związanych z działalnością statutową. Przede wszystkim mogłyby zwiększyć wpływy ze składek członkowskich. Tymczasem w sprawie nie wykazano, jakie obecnie są pobierane od członków wszystkich organizacji składki, w jakiej częstotliwości oraz czy rozważano możliwość ich zwiększenia (ze wspomnianych statutów i regulaminów wynika, że istnieje obowiązek ponoszenia składek przez członków organizacji, vide Rozdział V Statutu na k. 14 verte, Rozdział III Regulaminu na k. 15 verte, § 6 Regulaminu na k. 16 verte, § 6 Regulaminu na k. 17 verte). Na marginesie jedynie i przykładowo można wskazać, że wskazane byłoby, aby władze organizacji rozważyły podniesienie, przynajmniej okresowo, kwoty oskładkowania celem chociażby częściowego poniesienia kosztów związanych z inicjowaniem nowych spraw. Takie działanie oznaczałoby wykazanie woli współponoszenia tych kosztów, a nie – jak wskazuje dotychczasowe zachowanie organizacji – zamiar przerzucenia finansowania ich działalności na Skarb Państwa (vide postanowienie NSA z dnia 28.08.2014 r., sygn. akt II OZ 790/14 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Podkreślić w tym miejscu należy, że organizacje społeczne nie mogą skutecznie domagać się pokrycia kosztów działalności statutowej przez państwo w sytuacji, gdy nie wykazują żadnej własnej aktywności celem zwiększenia przychodów. Taka sytuacja występuje w sprawie niniejszej, mimo że nie jest ona pierwszą zainicjowaną przed tutejszym sądem, w której wszystkie organizacje wnioskujące o prawo pomocy występują jako podmioty skarżące. Ich władze mają zatem świadomość ponoszenia kosztów sądowych. Bezczynność tych władz świadczy o braku należytej staranności lub też wręcz o celowym braku zamiaru ponoszenia obciążenia finansowego związanego z działalnością statutową. Niewątpliwie odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele oraz jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości funduszy na funkcjonowanie. Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Wskazać też należy, że ewentualnym, pozostającym do rozważenia przez władze dwóch skarżących organizacji funkcjonujących jako stowarzyszenia zwykłe sposobem zwiększenia przychodów może być również przekształcenie ich w stowarzyszenia rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową (vide postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Podjęcie żadnego z wyżej opisanych działań, a także innych służących zwiększeniu dochodowości organizacji, nie wynika jednak z przedłożonego sądowi materiału dowodowego dotyczącego żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Oznacza to, że skarżący pozostają bierni w uzyskiwaniu środków finansowych na swoją działalność, a ta okoliczność nie może usprawiedliwiać przeniesienia tych kosztów na Skarb Państwa. Zauważyć należy, że prawo pomocy powinno być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych dodatkowych starań o ich pozyskanie. Reasumując wskazać trzeba, że wniosek skarżących organizacji o uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podlegał regułom dowodowym, którym wnioskodawcy w ocenie sądu nie sprostali. Nie wykazali bowiem, że z przyczyn niezależnych od siebie nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu analiza akt wskazuje, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawców i polegają na braku ich aktywności. Stąd też złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie podlegał uwzględnieniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.