II SA/Bk 470/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S.A. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. S.A. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W nadesłanym formularzu wskazał, że źródło utrzymania wnioskodawcy stanowi dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 2.000 zł. Wydatki miesięczne wynoszą łącznie 1.859 zł w tym: 1350 zł – raty spłat zaciągniętego kredytu; 265 zł – czynsz za mieszkanie; 109 zł – telefon komórkowy; 135 zł - telewizja kablowa i Internet. W skład majątku skarżącego wchodzi: nieruchomości rolna o pow. 20 ha, dom o pow. 80 m² (na wsi) oraz mieszkanie o pow. 38 m². Dodatkowo S.A. dzierżawi działkę rolną o powierzchni 3 ha. Wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności i papierów wartościowych (k. 53 – 54). Wnioskodawca za rok 2008 uzyskał dotacje z UE w łącznej wysokości 18.071,92 zł co wynika z załączonych kserokopii decyzji ARiMR (k. 58, k. 64 i k. 68). W ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego wnioskodawca uzyskał Certyfikat zgodności w zakresie produkcji ekologicznej (k. 72). Wezwany przez referendarza do uzupełnienia formularza nie uczynił zadość w całości obowiązkowi nałożonemu na niego, albowiem nie złożył wymaganego oświadczenia w zakresie stanu inwentarza żywego i posiadanych maszyn rolniczych, a także nie ustosunkował się do kwestii czy w roku bieżącym otrzymał dotacje z UE do prowadzonej produkcji rolnej; na jaki cel zostały zaciągnięte wykazane kredyty oraz czy posiada samochód osobowy (należało wskazać markę i rok produkcji). Biorąc pod uwagę zgromadzone w aktach dokumenty poświadczające sytuację finansową S.A., postanowieniem z dnia 10 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu referendarz stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji majątkowej (możliwości płatniczych i potencjału produkcyjnego), a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdzono ponadto, że wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy tj. kwota około 2.080 zł (mimo, że nie obejmują kosztów zakupu żywności i środków czystości) przekraczają deklarowany przez niego miesięczny dochód (2.000 zł). Fakt ten w połączeniu z nieustosunkowaniem się skarżącego w całości do wezwania z dnia 2 lutego 2010 r. prowadzi do wniosku, że rzeczywisty dochód S.A. jest wyższy niż wykazany w złożonym wniosku. S.A. nie wykazał zatem w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Na niniejsze postanowienie z dnia 10 lutego 2010r. skarżący wniósł sprzeciw, załączając do niego szereg dokumentów, dotyczących jego sytuacji majątkowej. Nadesłał bowiem kserokopie: faktury VAT za sprzedaż mleka Spółdzielni Mleczarskiej "B." w B.P., na kwotę 217,73 zł (k. 91), faktury VAT na potwierdzenie wysokości uiszczanego czynszu dzierżawnego z tytułu dzierżawy gruntów rolnych, na łączną kwotę 311,48 zł (k. 92, 93), decyzji w sprawie płatności z UE uzyskanych za rok 2009 na łączną kwotę 21.104,37 zł (decyzja z 22.01.2010 r. - k. 94, decyzja z 22.01.2010 r. – k. 98, decyzja z 03.12.2010 r. – k. 102), a także kserokopie umów dzierżawy z wykazem gruntów, zestawieniami i protokołami odbioru przedmiotu dzierżawy (k. 106 – 123) oraz kserokopię opinii Wojewody P. w przedmiocie szkody powstałej w wyniku ulewy i powodzi na kwotę 3.668,50 zł (k. 125). Ponadto wnioskodawca podał, że z inwentarza żywego posiada 3 krowy, 2 tuczniki i 20 kur. Jest też właścicielem samochodu marki Żuk rocznik 1997, rozrzutnika, przyczepy samozbierającej, talerzówki, natomiast kredyty zostały zaciągnięte na zakup ziemi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego następuje gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu S.A. wskazał, iż wysokość miesięcznego dochodu osiąganego z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynosi 2.000 zł, przy czym nie podał, on czy obejmują one dopłaty z Unii, czy też jest to dochód uzyskiwany oprócz ww. dotacji. Płatności uzyskane z Unii Europejskiej za rok 2008 wyniosły 18.071,92 zł, zaś za rok 2009 – 21.104,37 zł. Z załączonej do sprzeciwu kserokopii faktury VAT wynika, iż za grudzień 2009r. wnioskodawca otrzymał 217,73 zł z tytułu sprzedaży mleka. Niewyjaśniona pozostaje kwestia odszkodowania za zniszczenia spowodowane ulewą i powodzią, które to szkody zostały w opinii Wojewody P. oszacowane na kwotę 3.668,50 zł. Wydatki miesięczne związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawca określił na ok. 2000 zł, przy czym nie obejmują one kosztów zakupu żywności i środków czystości, zaś zawierają w sobie raty zaciągniętych kredytów (łącznie 1.351,45 zł), czynsz dzierżawny (łącznie 311,48 zł), czynsz za mieszkanie (265 zł), telefon komórkowy (109 zł), opłaty za telewizję kablową i Internet (135 zł). Z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę wynika, iż w skład jego majątku wchodzi dom o powierzchni 80 m² oraz mieszkanie o powierzchni 38 m², a także grunty rolne o powierzchni 20 ha. Dzierżawi ponadto nieruchomości o łącznej powierzchni 4 ha (działka na terenie wsi P. - 1,02 ha, działka na terenie wsi C. - 2,96 ha). Zaciągnięte kredyty wnioskodawca przeznaczył na kupno ziemi, jednak z nadesłanych dokumentów wynika tylko, że przysługuje mu pierwszeństwo nabycia, brak jest natomiast jakiegokolwiek dowodu na zakup nieruchomości. Na obecnym etapie postępowania skarżący uiścił opłatę za sporządzenie i doręczenia mu uzasadnienia wyroku. Wniosek o uzyskanie prawa pomocy związany jest zatem z chęcią wniesienia skargi kasacyjnej i opłatami związanymi z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na przyznanie mu szczególnej pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Analizując miesięczne dochody S.A. i bieżące wydatki, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie jest w tak trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych. Odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tutejszy Sąd Administracyjny, jako podstawę przyjął jego stan majątkowy, w szczególności jego dochody, wydatki, a także posiadane nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, iż po otrzymaniu dopłat bezpośrednich z Unii Europejskiej w wysokości ponad 21.000 zł, skarżący jest w stanie ponieść koszty związane z dalszym zaskarżaniem wyroku sądowego, bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. Podkreślić należy, że wnioskodawca nie wskazał, jakie dokładnie osiąga dochody, tj. czy wskazany dochód miesięczny obejmuje tylko wypłatę za sprzedaż mleka i inne nieujawnione dochody, czy jest może wynikiem podzielenia uzyskanych dopłat przez ilość miesięcy w roku. Już sam fakt otrzymania ww. płatności powoduje, że aktualnie skarżący jest w posiadaniu znacznej sumy pieniędzy. Samo wskazanie, że obciążenia oscylują na poziomie osiąganych dochodów, nie przekonują Sądu, że skarżący pozostaje w ubóstwie i zasługuje przez to na finansową pomoc Państwa w formie przyznania mu prawa pomocy. Niewyjaśniona pozostaje kwestia odszkodowania za straty powodowane powodzią. O ile bowiem z opinii Wojewody P. wynika, że straty oszacowano na kwotę 3.668,50 zł, o tyle nie wiadomo czy skarżący już je uzyskał, czy też jeszcze nie. Także kwestia zaciągniętych kredytów nie została przez skarżącego jednoznacznie udowodniona. S.A. zaciągając kredyt o wartości ok. 56.000 zł nie wykazał, na jaki cel go przeznaczył. Samo stwierdzenie, że pożyczka zaciągnięta została na zakup ziemi, przy braku jakiegokolwiek dowodu w tym zakresie, nie wystarcza na uznanie, że w rzeczywistości tak było. O fakcie zakupu ziemi nie może bowiem świadczyć samo zawiadomienie Agencji Nieruchomości Rolnych o przysługującym prawie pierwszeństwa zakupu działek o nr 515, 563, i 623 w obrębie wsi P. (k. 105). Nie przedstawiając dowodów na zakup nieruchomości, ustalić należało, że skarżący dysponuje środkami z zaciągniętych kredytów. Reasumując, wnioskodawca opisując swoją kondycję finansową, nie przekonał, iż nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie, ponieść kosztów sądowych w sprawie. Jego sytuacja majątkowa świadczy, iż ewentualnie poczynione wydatki związane z zaskarżeniem wyroku z dnia 27 listopada 2009r. nie poczynią w jego domowym budżecie aż tak znaczących zmian, tj. nie wpłyną na płynność finansową wnioskodawcy, przez co nie poniesie on uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Ponoszenia kosztów sądowych związanych z wniesieniem sprawy do sądu nie można stawiać w ostatniej kolejności. Posiadanie przez skarżącego dość znacznego majątku (nieruchomości o areale 20 ha, dom, mieszkanie, dopłaty bezpośrednie) przekonuje, że może on nawet dość znaczne sumy przeznaczyć na opłacenie pełnomocnika, o ile chce zaskarżyć wyrok sądu administracyjnego. Pomoc państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych służyć ma bowiem tylko takim osobom, które nie posiadają w ogóle środków pieniężnych ani majątków i z bieżących dochodów nie stać ich na uiszczenie kosztów postępowania. W niniejszym przypadku taka sytuacja nie zachodzi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.