II SA/Bk 470/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o pozwolenie na budowę p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 04 lipca 2012 r. E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, a orzeczeniem komisji KRUS w Z. został uznany za czasowo, całkowicie niezdolnego do pracy. To spowodowało utratę dochodowości gospodarstwa, gdyż zmuszony był ograniczyć ciężkie prace i wynająć robotników. W związku ze stratami plonów w gospodarstwie w 2011 r. spowodowanymi deszczami, oszacowanymi na kwotę 12.400 zł, już od lutego 2012 r. kupował pasze dla zwierząt. Wskazał, że w skład jego gospodarstwa wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. wymagający remontu oraz stare budynki gospodarskie, co utrudnia rozwój hodowli. Nie posiada mieszkania ani innych nieruchomości oraz oszczędności czy przedmiotów wartościowych. Wskazał, że grunty jego gospodarstwa położone są w odległości 13 km od miejscowości P. G., co podnosi koszty prowadzenia działalności rolniczej. Z uzyskiwanych dochodów wymienił rentę w wysokości 360 zł miesięcznie, dopłaty unijne uzyskane w 2011 r. w wysokości 21.300 zł, oraz kwotę 2.780 zł ze sprzedaży jałówki w listopadzie 2011 r. Wskazał, że są przeciwko niemu prowadzone cztery postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto jego wierzytelności, co utrudnia prowadzenie gospodarstwa. Zalega również z zapłatą wobec firmy P. w Ł., Spółki Wodnej, ARiMR w W. M. oraz z opłatami za wodę, energię elektryczną. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do precyzyjnego scharakteryzowania sytuacji majątkowej skarżący wskazał, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze z lat 1989 i 1990, maszyny do uprawy ziemi, przyczepę rolniczą z 1973 r., kombajn do zbioru ziemniaków z 1989 r. oraz inne drobne maszyny niezbędne w gospodarstwie rolnym. Nie posiada samochodu osobowego, telewizora ani komputera. Jego wydatki na utrzymanie to miesięcznie około 1.050 zł, w tym: 650 zł - żywność, 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – telefon, 36 zł – wywóz nieczystości oraz sporadyczne kwoty na wizyty u lekarzy i lekarstwa, jak również na komunikujące autobusową i kolejową oraz koszty korespondencji. Wyliczając wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa wskazał następujące kwoty: 9.000 zł - zakup nawozów mineralnych, 3.000 zł – olej napędowy, 300 zł – nawóz, 300 zł – opony do ciągnika, 1.200 zł – usługi, 450 zł – środki ochrony roślin. W ostatnich trzech miesiącach przed złożeniem wyjaśnienia sprzedał jedynie zboże na kwotę 1.600 zł, ale nie otrzymał za nie zapłaty. Wskazał, że nie otrzymał dopłaty za rok 2012 r., a decyzja przyznająca tę dopłatę za rok 2011 r. została uchylona do ponownego rozpoznania. Wyjaśnił, że w gospodarstwie rolnym wiele wydatków nie jest dokumentowanych, stąd nie posiada rachunków za ich pokrycie. Zalega z zapłatami kilku podmiotom, w tym hurtowni nawozów mineralnych na kwotę około 9.300 zł. Do przedmiotowego wyjaśnienia dołączył decyzję o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, decyzję z dnia [...] maja 2012 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu płatności obszarowych za rok 2011 r., orzeczenie o stwierdzeniu czasowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2013 r., decyzję w sprawie zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012 r. na kwotę 8 zł, trzy postanowienia komornika sądowego - wszystkie z dnia 28 czerwca 2012 r. na łączną kwotę 1.133, 89 zł wydane w trakcie prowadzonej egzekucji w oparciu o tytuły wykonawcze – wyroki sądowe, dwa zawiadomienia z dnia 05 czerwca 2012 r. o wszczęciu egzekucji na łączną kwotę 1.252, 54 zł, dwa tytuły wykonawcze dotyczące należności z tytułu opłaty za niezawarcie umowy ubezpieczenia OC – na łączą kwotę 830 zł oraz faktury VAT: z dnia 17 kwietnia 2012 r. na kwotę 4.598 zł, z dnia 12 czerwca 2012 r. na kwotę 4.324, 50 zł, z dnia 26 czerwca 2012 r. na kwotę 621,60 zł – wszystkie opłacone gotówką oraz wezwanie do zapłaty energii elektrycznej z dnia 05 czerwca 2012 r. na kwotę 270, 04 zł. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2012 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Posiada bowiem możliwości zarobkowe pozwalające na regulowanie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a także uiszczeniem wpisu od skargi w sprawie niniejszej. Zdaniem referendarza deklarowane wydatki przekraczają uzyskany dochód, co podaje w wątpliwość wiarygodność oświadczeń skarżącego o jego sytuacji materialnej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając dowolną ocenę przedłożonych dokumentów wykazujących jego bardzo trudną sytuację majątkową, brak znajomości przez orzecznika zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego i uwzględnianie przy ocenie płatności otrzymanej w 2011 r., którą już spożytkował. Zarzucił również brak bezstronności. Wyjaśnił, że jego wydatki istotnie przekraczają dochody i stąd prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Również po pokryciu z dopłat obszarowych wydatków związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa – nie posiada obecnie żadnych środków finansowych, a nawet nie płaci za energię, czego dowodem jest przedłożone wezwanie dotyczące maja i marca 2012 r., a wystawione w czerwcu bieżącego roku. Wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do sprzeciwu dołączył dwa postanowienia komornicze z dnia 14 sierpnia 2012 r. o umorzeniu postępowań egzekucyjnych na wniosek wierzyciela i obciążeniu kosztami egzekucji w łącznej kwocie 570,19 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zdaniem sądu przedłożona dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że w wyżej opisanej sytuacji skarżący się znajduje. Sąd powziął istotne zastrzeżenia co do wiarygodności przedstawionej charakterystyki sytuacji materialnej. Przede wszystkim zwraca uwagę znaczna różnica wysokości deklarowanych wydatków strony i osiąganych dochodów. Bazując wyłącznie na złożonych oświadczeniach należałoby przyjąć, że: w okresie ostatnich kilku miesięcy E. S. uzyskał następujące dochody – 360 zł renty (miesięcznie) oraz 1.600 zł ze sprzedaży zboża (przy czym wskazuje on, że jednak kwota ta nie została uiszczona). Poniósł zaś następujące wydatki – 1.050 zł miesięcznie na własne utrzymanie, ponad 14.000 zł na utrzymanie gospodarstwa (vide k. 20 - 21). Kilkutysięczna dysproporcja pozycji wydatków i dochodów jest wyraźnie widoczna i nie została ona, w ocenie sądu, wytłumaczona w sposób przekonujący. Skarżący wyjaśniając ten brak zbilansowania wskazuje, że rzeczywiście więcej wydaje niż zarabia i dlatego prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Zauważyć jednak należy, że wskazane jako egzekwowane przymusowo kwoty to głównie nieuiszczone koszty postępowania komorniczego, grzywna i koszty sądowe oraz koszty niezawarcia umowy OC, a więc w znacznej części niezwiązane bezpośrednio z comiesięcznymi wydatkami na prowadzenie gospodarstwa rolnego takimi jak zakup olejów napędowych, koszty naprawy maszyn, zakup nawozów. Zadłużenia z tytułu wydatków ostatnio wskazanych nie wykazuje skarżący żadnymi dokumentami, co uprawnia do wniosku o jego płynności finansowej w tym zakresie, mimo deklarowanego zadłużenia. Zauważyć należy, że skarżący do sprzeciwu dołączył dwa postanowienia o umorzeniu egzekucji komorniczej kosztów sądowych i ustalenia kosztów egzekucyjnych (k. 49 - 50). Nadal nie są to jednak dokumenty potwierdzające deklarowane zadłużenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wątpliwości co do rzetelności przedstawienia faktycznej sytuacji materialno – dochodowej skarżącego pogłębia fakt przedłożenia dokumentu wezwania do zapłaty za energię elektryczną wystawionego w czerwcu 2012 r. i zadeklarowania braku dochodów z tytułu sprzedaży płodów rolnych - przy jednoczesnym przedłożeniu trzech faktur na kwotę wydatków łączną ponad 9.400 zł, z czego dwóch z czerwca 2012 r. zapłaconych gotówką na kwotę łączną ponad 4.800 zł (z dnia 26 czerwca 2012 r. i z dnia 12 czerwca 2012 r.). Zastrzeżenia co do wiarygodności oświadczeń strony budzi więc z jednej strony fakt deklarowania braku jakichkolwiek środków finansowych wobec rzekomego nieuzyskiwania zapłaty za sprzedane płody rolne i niewypłacenie dopłaty obszarowej za rok 2012, a z drugiej strony regulowanie gotówką kilkutysięcznych kwot. Powyższe podważa wiarygodność złożonych oświadczeń i uniemożliwia ocenę, że skarżący nie dysponuje środkami uzasadniającymi pokrycie kosztów sądowych. Przypomnieć w tym miejscu należy, że przedmiotowe koszty nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone przez stronę orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy do marca 2013 r. i nie neguje faktu związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Wyłącznie ta okoliczność nie może jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto skarżący jednocześnie wskazał, iż najmuje do pomocy pracowników. Oznacza to, że jest w stanie pokryć koszty z tym związane, a to po raz kolejny wskazuje, iż uzyskuje dochody wyższe niż deklarowane. Reasumując stwierdzić trzeba, że obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada odpłatności wymaga szczególnie wnikliwej analizy wniosków o przyznanie prawa pomocy, tak aby przedmiotowa pomoc nie stała się powszechną zasadą, ale była przyznawana wyjątkowo i tylko tym, którzy rzeczywiście tego potrzebują i wykażą brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie miała miejsca, a to z uwagi na istotne zastrzeżenia co do wiarygodności przedłożonej przez skarżącego dokumentacji i oświadczeń charakteryzujących jego sytuację materialną. Zdaniem sądu w sprawie niniejszej skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, aby nie posiadał płynności finansowej, nie spłacał ciążących na nim aktualnie zobowiązań finansowych, nie dysponował środkami na koncie bankowym czy zalegał z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Sąd nie mógł zatem dokonać rzetelnej oceny tej sytuacji. Dlatego wniosek należało rozpoznać negatywnie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.