II SA/Bk 471/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2018 r. sprzeciwu A. W. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu A. W. od decyzji Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie A. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci i uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 3.500 zł. Posiada budynek mieszkalny o powierzchni 300 m2 (wartości 600.000 zł), budynek mieszkalny o powierzchni 150 m2 (wartości 150.000 zł), grunty rolne o powierzchni 2,57 ha (wydzierżawione) wraz z zabudowaniami gospodarskimi (nieużytkowane) - wartość 200.000 zł, a także oszczędności w kwocie 100.000 zł (sporne). Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem to: energia elektryczna – 300 zł, opłata za wodę i ścieki – 120 zł, opłata za telefon i internet – 90 zł, żywność – 1.500 zł, ubrania – 800 zł oraz zajęcia dodatkowe dzieci – 300 zł. Dzieci skarżącej pozostają na jej utrzymaniu oraz ojca. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdzono, że posiadanie majątku o wartości prawie 1.000.000 zł oraz oszczędności na kwotę 100.000 zł nie pozwala na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw i zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniu podano, że z treści oświadczenia nie wynika jednoznacznie, iż skarżąca posiada wolne środki finansowe pozwalające jej na dokonanie opłaty z racji wniesionej skargi. Wynika natomiast, że jej wydatki w zasadzie nie są równoważone przez przychody, które uzyskuje. Poza tym z treści oświadczenia nie wynika aby dzieci pozostawały na utrzymaniu ojca. Zarzucono, że odnosząc się do kwestii oszczędności przyjmuje się, iż należą one wyłącznie do skarżącej pomimo tego, że jak wynika z treści oświadczenia pozostają one sporne. Dlatego w ocenie skarżącej referendarz potraktował złożone oświadczenie w sposób niezwykle powierzchowny i nie przeprowadził żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia wskazanych przez nią okoliczności, które mogły prowadzić do wniosków odmiennych. Świadczy to o niewłaściwym zastosowaniu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Na wstępie rozważań odnieść się należy do kwestii dotyczącej zakresu przyznawania prawa pomocy i jego podstawy prawnej. Skarżąca w sprawie niniejszej wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Pomimo tego, że wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych w całości to wniosek taki jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wynika to z treści art. 245 § 2 i 3 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z § 3 art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższego wynika zatem, że wniosek dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stanowi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i podstawą jego rozpoznania w przypadku osób fizycznych będzie przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Natomiast wniosek obejmujący tylko zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w części pomimo tego, że dotyczy całości tych kosztów. Podstawę prawną rozpoznania takiego wniosku stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W sprawie niniejszej podstawę prawną wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowił zatem przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co prawidłowo zostało wskazane przez referendarza w uzasadnieniu postanowienia. Stąd też podnoszony w sprzeciwie zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jest niezasadny, albowiem regulacja ta nie miała w sprawie zastosowania. Prawidłowo również, zdaniem Sądu, referendarz sądowy, ocenił że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) wskazał, że pomoc w takim zakresie, może być udzielona osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest jednak obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę o czym stanowi art. 199 P.p.s.a. Zwolnienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Skarżąca w sprawie niniejszej wykazała, że posiada stałe źródło dochodu w wysokości 3.500 zł. Miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 3.110 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci, które zgodnie z oświadczeniem zawartym w rubryce 8 wniosku pozostają także na utrzymaniu ojca. Posiada majątek na łączną kwotę 950.000 zł w postaci dwóch budynków mieszkalnych i gospodarstwa rolnego, a także oszczędności w kwocie 100.000 zł. Odnośnie oszczędności podała, że są sporne ale nie wyjaśniła dlaczego. Powyższe okoliczności nie pozwalają, zdaniem Sądu, na uznanie skarżącej za osobę ubogą. Pomimo tego, że wydatki pokrywają właściwe kwotę osiąganego dochodu to skarżąca posiada znaczny majątek oraz oszczędności. Podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Skarżąca nie może, zatem w zaistniałych w sprawie okolicznościach faktycznych domagać się tego, aby przerzucić na Skarb Państwa ciężar ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa skarżącej pozwala na wygospodarowanie kwoty 100 zł potrzebnej do pokrycia wpisu sądowego, który stanowi jedyny koszt postępowania na jego obecnym etapie. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Tym bardziej, że w sprzeciwie nie wskazano żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na sytuację majątkową skarżącej. Stąd też na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.