II SA/Bk 471/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi K. O. – O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Decyzją z [...].04.2019r. (Nr [...]) wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Inspektora MOPR w B., orzeczono o stwierdzeniu, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z [...].10.2015r. małoletniej wówczas O. O. na okres świadczeniowy 2015/2016, w wysokości 500 złotych, wypłacone do rąk przedstawicielki ustawowej – skarżącej K. O.– O., są świadczeniami nienależnie pobranymi za okres od 1.10.2015r. do 31.10.2015r. do wysokości 336,81 złotych. Decyzję organ oparł na treści art. 2 pkt 7, 12, 23 oraz 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ podał w uzasadnieniu, że w styczniu 2019r. komornik sądowy poinformował o przekazaniu przedstawicielce ustawowej uprawnionej do alimentów w dniu 15.10.2015 r. za pośrednictwem kancelarii komorniczej, kwoty alimentów wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego w wysokości 336,81 złotych. Skarżąca o fakcie przekazania przez komornika alimentów za październik 2015r. nie poinformowała organu wypłacającego świadczenia z funduszu. Organ dodał, że skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczeń alimentacyjnych z funduszu, została pouczona o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczeń. W odwołaniu od tej decyzji, pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut naruszenia art. 2 pkt 7 lit. "d" w związku z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 23 ust. 1 tej ustawy. Pełnomocnik stwierdził, że alimenty przekazane przez komornika w październiku 2015r., odwołująca się otrzymała zanim wydano decyzję o przyznaniu prawa do świadczeń alimentacyjnych na rok świadczeniowy 2015/2016. W tej sytuacji nie doszło do pobrania świadczeń bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego z naruszeniem kolejności przeznaczania przez organ egzekucyjny kwot uzyskanych z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego określonej art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż należności z funduszu alimentacyjnego nie zostały jeszcze stronie wypłacone. Ponadto odwołująca się nie powinna zostać zobowiązana do zwrotu świadczenia za październik 2015r. albowiem nie była świadoma, że się ono nie należy, a tym samym nie może być uznana za osobę, która pobrała nienależne świadczenie, jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyzją z [...].05.2019r. (Nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpoznaniu powyższego odwołania, orzekło utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej, Kolegiom przytoczyło brzmienie art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 2 pkt 7 tejże ustawy, zwracając uwagę, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego się należą jedynie w sytuacji, gdy bezskuteczne jest wyegzekwowanie alimentów od dłużnika. Podkreśliło również, że nienależne są świadczenia z funduszu wypłacone za okres, w którym uprawniony z naruszeniem kolejności określonej art. 28 ust. 1 ustawy, otrzymał od organu egzekucyjnego zalegle lub bieżące alimenty. Kolegium wskazało na bezsporne w sprawie okoliczności tj. przyznanie stronie świadczeń funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2015/2016 i uzyskanie w październiku 2015r. od komornika alimentów wyegzekwowanych od dłużnika w kwocie 336,81 złotych. Kolegium stwierdziło, że osoba ubiegająca się o świadczenia alimentacyjne z funduszu powinna powstrzymywać się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika, a w razie pobrania powinna kwotę pobraną przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela. Kolegium dodało, że nawet, gdyby odwołująca się nie była świadoma konieczności zwrotu alimentów przekazanych przez komornika w dacie ich otrzymania, to taką świadomość musiała uzyskać w momencie doręczenia decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2015/2016, gdyż decyzja zawiera stosowne pouczenia w tym zakresie. Organ II instancji zgodził się z organem I instancji, że świadczenie alimentacyjne z funduszu pobrane za październik 2015r. jest świadczeniem nienależnym w wysokości 336,81 złotych stosownie do treści art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, bez znaczenia pozostaje czas, za jaki strona otrzymała alimenty od dłużnika. Istotny jest fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty bez względu na to, czy są one wypłacone za miesiące bieżące, czy za poprzednie. Osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może jednocześnie otrzymywać świadczeń od dłużnika alimentacyjnego. W skardze wywiedzionej do sądu na ww. decyzje ostateczną, skarżąca podniosła następujące zarzuty: - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, ze skarżąca pobierała świadczenie alimentacyjne bezpośrednio od dłużnika, w sytuacji, gdy wypłaty alimentów na jej rzecz dokonał organ egzekucyjny; - naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie następujących artykułów ustawy o pomocy osobom uprawnionym, do alimentów: a) art. 2 pkt 7 lit. "d" w związku z art. 28 ustawy poprzez przyjęcie, że świadczenia alimentacyjne wypłacone przez komornika w październiku 2015r, skarżąca otrzymała niezgodnie z kolejnością zaspokojenia określoną art. 28 ustawy, a w konsekwencji uznanie, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone za październik 2015r. stanowi w kwocie 336,81 złotych świadczenie nienależnie pobrane w sytuacji, gdy w dniu przekazania kwoty alimentów przez komornika, małoletnia córka nie była jeszcze uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego; b) art. 23 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie z funduszu w październiku 2015r., podczas gdy nie była świadoma, że świadczenie może jej nie przysługiwać. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Skarżąca, będąca przedstawicielem ustawowym wierzyciela alimentacyjnego otrzymała za pośrednictwem komornika 15 października 2015r. wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów kwotę 336,81 złotych a decyzją z 16 października 2015r. zostały przyznane małoletniej wówczas O. O. świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego na cały okres świadczeniowy 2015/2016 (tj. od 1 października 2015r. do 30 września 2016r.) w kwocie po 500 złotych miesięcznie. Nie ulega więc wątpliwości, że za październik 2015r. do rąk skarżącej jako przedstawicielki ustawowej osoby uprawnionej do alimentów została wypłacona podwójnie tytułem alimentów kwota 336,81 złotych, po raz pierwszy wyegzekwowana od dłużnika przez komornika i przekazana zanim została wydana decyzja o uprawnieniu do świadczeń alimentacyjnych z funduszu na okres świadczeniowy 2015/2016 i po raz drugi, gdy świadczenie alimentacyjne za październik 2015r. wypłacone zostało przedstawicielce ustawowej z funduszu alimentacyjnego. Taka sytuacja, wbrew zarzut skargi, bezwzględnie uzasadniała uznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z [...].10.2015r. na okres świadczeniowy 2015/2016, za świadczenia nienależnie pobrane za okres od 1.10.2015r. do 31.10.2015r. do wysokości kwoty 336,81 złotych. Jako nienależnie pobrane bowiem świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego ustawodawca traktuje, między innymi, świadczenia alimentacyjne wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz. U. z 2019r.,poz. 670 ze zm.). Podkreślić należy, że taka definicja świadczeń nienależnych obowiązuje od 1 stycznia 2012r. wskutek wejścia w życie ustawy z 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011r., poz. 1212). Do 1 stycznia 2012r. przepis art. 2 pkt 7 lit."d" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów posiadał następujące brzmienie "ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, zmiana brzmienia art. 2 pkt 7 lit. "d" ustaw, miała na celu ujednolicenie praktyki w zakresie ustalania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała alimenty. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w okresie otrzymywania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wszelkie kwoty alimentów uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności powinny trafiać do organu właściwego wierzyciela na poczet zwrotu należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do ich całkowitego zaspokojenia. Jeżeli w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy, wierzyciel otrzyma alimenty od dłużnika (bez znaczenia przy tym, czy są to alimenty na poczet zaległości, czy też bieżące zobowiązania, gdyż ustawa takiego zastrzeżenia nie zawiera), organ właściwy ustali obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie odpowiadającej otrzymanym od dłużnika alimentom. Dla stwierdzenia zatem nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku zbiegu ich wypłacenia z otrzymaniem alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, nie ma znaczenia czy alimenty od dłużnika alimentacyjnego zostały uzyskane przed decyzją o przyznaniu uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dany okres świadczeniowy, czy po wydaniu tej decyzji, wystarczające jest ujawnienie faktu, że uzyskanie alimentów przez wierzyciela od dłużnika nastąpiło w okresie świadczeniowym. Z dwóch źródeł wierzyciel alimentacyjny nie może pobierać tożsamych świadczeń za ten sam okres. Z preambuły ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są należne, gdy osoby uprawnione nie otrzymują należnego wsparcia alimentacyjnego od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Charakter świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pomocniczy dla uprawnionych do alimentów i zastępczy dla dłużników alimentacyjnych jest oczywisty i powszechnie znany. Podkreślić należy za organem, że już w formularzu wniosku o przyznanie uprawnień do świadczeń alimentacyjnych z funduszu, wypełnianym przez wnioskodawcę, przytoczone jest brzmienie przepisu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów informującego, w jakich przypadkach świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego będzie traktowane jako nienależne. Zgodzić się zatem w pełni należy z powoływanym przez organ w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem, jednolicie prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego (w imieniu własnym lub jako przedstawiciel ustawowy małoletniego uprawnionego) ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela (vide: teza wyroku NSA z 27 lutego 2019r. sygn. I OSK 699/17). Zarzuty skargi są nietrafne. Błędne bowiem jest twierdzenie, że w okolicznościach sprawy nie doszło do pobrania alimentów od dłużnika (za pośrednictwem komornika) z naruszeniem kolejności przeznaczania przez organ egzekucyjny alimentów wyegzekwowanych od dłużnika, określonej art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż ich przekazanie wierzycielowi przez komornika nastąpiło jeszcze przed decyzyjnym przyznaniem uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarówno definicja nienależnych świadczeń zawarta w art. 2 pkt 7 lit. "d", jak i brzmienie art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nawiązują do okresu otrzymywania świadczeń z funduszu a nie do momentu uzyskania uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Osoba nieuprawniona do świadczeń z funduszu nie mogłaby się znaleźć w sytuacji ich pobierania. Interpretacja przepisów ustawy, na której oparte zostały zarzuty skargi nie jest zgodna z pełnym brzmieniem definicji z art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy o pomocy osobom uprawnionym i pozostaje w oczywistej sprzeczności z wykładnią celowościową przepisów ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi).