II SA/Bk 48/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę Zaskarżona decyzja została wydana przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy: Wnioskiem z dnia 8 września 2017 r. R. Z. (powołana dalej jako "Skarżąca") zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na troje dzieci: K., M. i P. R. Z. Decyzją z dnia 17 listopada 2017 r. Nr MOPS.520.99.2017 Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. przyznał zasiłki rodzinne na K. i M. Z. w kwotach po 124 zł na okres od 1 listopada 2017r. do 31 października 2018 r, wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2018 r. oraz odmówił przyznania zasiłku rodzinnego na P. R. Z. W uzasadnieniu podano, że spełnione zostały wymogi ustawowe do przyznania żądanych świadczeń rodzinnych jedynie dla K. i M. Z. Rodzice małoletniego P. R.Z. nie prowadzą bowiem aktualnie wspólnego gospodarstwa domowego. Prawo sprawowania pieczy nad nim zostało przyznane co prawda obojgu rodzicom w części, przy czym miejsce zamieszkania dziecka postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. ustalił przy ojcu. Ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego wynikało również, że P.R. Z. jedynie w określonych dniach i godzinach przebywa pod pieczą Skarżącej, zaś przez większość czasu znajduje się pod opieką ojca, u którego zamieszkuje zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...]. W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że zasiłek rodzinny może być przyznany Skarżącej - zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – wyłącznie na rzecz dzieci, które znajdują się pod jej opieką tj. K. i M. Z. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia w części odmawiającej przyznania jej zasiłku rodzinnego na rzecz syna P. R. Z. wniosła Skarżąca. Podała, że po ustaleniu dni spotkań z dzieckiem przez sąd, jeździła i odbierała syna na weekendy do siebie i odwoziła do ojca. W jej ocenie ojciec mając syna przy sobie nie spełnia warunków wychowawczych i opiekuńczych. Pobierał on od kwietnia 2017 roku świadczenie 500+ i winien udokumentować wydatkowanie tych kwot na syna do września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] listopada 2017 roku Nr [...] o przyznaniu zasiłku rodzinnego na K. i M. Z. w kwotach po 124 zł na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r, wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2018 r, oraz odmowie przyznania zasiłku rodzinnego na P. R. Z. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszej kolejności opisał warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń przytaczając stosowne przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Dalej Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma art. 27 ust. 2 tej ustawy, który stanowi, że w przypadku, gdy dzieci nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia wypłaca się temu z rodziców pod którego opieką dzieci się znajdują. Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentów dołączonych do akt niniejszej sprawy wynika, iż rodzice małoletniego P. R.Z. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, przy czym miejsce zamieszkania dziecka postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. sygn. akt [...] i z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. ustalił przy ojcu. P. R. Z. jedynie w określonych dniach i godzinach przebywa pod pieczą Skarżącej, zaś większość czasu znajduje się pod opieką ojca, u którego zamieszkuje. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności SKO stanęło na stanowisku, że w takiej sytuacji odmowa przyznania zasiłku rodzinnego na P. R. Z. była uzasadniona. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła Skarżąca. Podała, że nie zgadza się, że zaskarżoną decyzją, albowiem ma przysądzone alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie na każde dziecko, które płacone są nieregularnie. Przeznacza je dla dzieci na żywność, leki i odzież. Dodatkowo wskazała, że do dnia 15 września 2017 r. otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych wypłacony ostatnim razem w kwocie 300 zł, który to przeznaczała na opłaty stałe i bieżące jak gaz, śmieci, światło i czynsz w kwocie łącznej 264 zł miesięcznie. Od listopada 2017 roku jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z otrzymywanych alimentów w kwocie 300 zł i zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci w kwocie 248 zł. Na trzecie dziecko wydatki rodzinne są udokumentowane fakturami, zakupioną odzieżą i obuwiem, oraz na dojazdy do syna zamieszkałego z ojcem we wsi W., w odległości 10 km. Do skargi załączyła oświadczenie o podróży z kierowcą do ojca dzieci i odwiedzin dziecka P. w W. Końcowo Skarżąca zasygnalizowała, że syn P. jest u niej 3-4 razy w tygodniu, a nawet częściej, przebywając i nocując. W tym czasie ubiera go w nowo zakupioną odzież, oraz przeznacza żywność i udziela pomocy w nauce. Dziecko przebywa z ojcem w G. jeżdżąc z nim i jego matką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na K. i M. Z. w kwotach po 124 zł na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r, wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2018 r, oraz odmowie przyznania zasiłku rodzinnego na P. R. Z. Z uzasadnienia skargi wynika, ze Skarżąca kwestionuje decyzję Kolegium tylko w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na syna P. R.Z., wskazując, iż organy niezasadnie odmówiły przyznania jej tego zasiłku. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W pierwszej kolejności, z uwagi na treść zarzutów skargi, należy wskazać, iż omawiana ustawa jako cele zasiłku rodzinnego wskazuje "częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka" (art. 4 ust.1). Nie można zatem temu prawu, wbrew oczekiwaniom Skarżącej, przypisywać funkcji zapewnienia środków utrzymania rodziny lub nawet dziecka. Z kolei wyrażenie "utrzymanie dziecka" oznacza ponoszenie wymiernych ciężarów finansowych: tak prywatnoprawnych (np: zakup żywności, odzieży, obuwia, prowadzenie gospodarstwa domowego i gwarantowanie mieszkania), jak również publicznoprawnych (np: zapewnienie realizacji obowiązku szkolnego). Takie stanowiska zajął WSA w Lublinie w wyroku z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Lu i Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni je podziela. Ustawa o świadczeniach rodzinnych poza celem zasiłku rodzinnego wskazuje katalog podmiotów, które skutecznie mogą ubiegać się o prawo do zasiłku rodzinnego. Jak stanowi art. 4 ust. 2 tejże ustawy prawo to przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka oraz, 3) osobie uczącej się. W związku z takim brzmieniem przepisu uznać należy, iż żaden inny podmiot nie może omawianego prawa nabyć. Przepis ten nie wskazuje, iż do otrzymania danego świadczenie uprawniona jest dany tylko podmiot, lecz określa kto nim może zostać, oczywiście po spełnieniu ustawowych indywidualnych wymogów dotyczących poszczególnych świadczeń. Ustawodawca ustalając katalog podmiotów posiadających legitymację do złożenia wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych przewidział także, iż o dane świadczenie może zwrócić się więcej niż jeden podmiot, a co więcej każdy z nich będzie spełniał niezbędne wymagania ustawowe. Tym niemniej jak stanowi art. 27 ust. 2 ustawy w sytuacji, w której dziecko uprawnione do świadczeń nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, lecz z jednym z nich, świadczenie rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Przenosząc powyższe uregulowania na grunt zaistniały w przedmiotowej sprawie należy zgodzić z orzekającymi w sprawie organami, że Skarżąca spełnia warunki dochodowe do otrzymania żądanych świadczeń, jednakże tylko na dwoje dzieci: K. i M. Z., które z nią zamieszkują. Miesięczny dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę wyniósł 111,94 zł, tymczasem – jak wynika z art. 5 ust.1 ustawy - zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 zł. W ocenie Sądu organy zasadnie też uznały, że wnioskowane świadczenia nie może być przyznane Skarżącej na trzecie dziecko – P. Z., albowiem on zamieszkuje oddzielnie z ojcem S. Z. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego rodzice małoletniego P. Z. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, przy czym prawomocnym postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w G. III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustalił miejsce pobytu i zamieszkania P. Z. przy ojcu. Z kolei postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. ustalił szczegółowy sposób kontaktowania się Skarżącej z jej małoletnim synem P. Z., wskazując określone dni i godziny przebywania pod pieczą Skarżącej. Jak wynika z powyższych orzeczeń opieka, o której mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, sprawowana jest nad P. Z. przez jego ojca, a Skarżąca posiada jedynie w stosunku do niego prawo do kontaktów (we wskazanym przez sąd czasie i zakresie). Zaistniały w sprawie stan faktyczny nie dawał zatem podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia na rzecz najmłodszego syna. Co prawa ustawodawca w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy posługuje się terminem "wypłaca", tym niemniej, zdaniem Sądu, nie jest to jedynie termin techniczny, wskazujący na czynność wypłacania, niemającą żadnego związku z samym uprawnieniem do otrzymania świadczenia. Powyższy termin należy bowiem rozumieć jako mający istotny związek merytoryczny z samym przyznaniem świadczenia. Ustawodawca w żadnym przepisie analizowanej ustawy nie odróżnił bowiem terminologicznie kwalifikacji "przyznania" i "wypłacania" świadczenia rodzinnego. Ponadto należy zwrócić uwagę na związek tego uprawnienia z osobą, która może w wyniku otrzymania tego świadczenia, przyczynić się poprzez jego przeznaczenie, do zaspokojenia określonych potrzeb dziecka, związanych z wydatkami na jego utrzymanie (na co ustawodawca wskazał w art. 4 ust. 1 tej ustawy). Wskazuje to jednoznacznie także na cel instytucji świadczenia rodzinnego, który może być realizowany w przypadku przyznania i wypłacania świadczenia osobie, która faktycznie te wydatki pokrywa. W sytuacji zatem, gdy najmłodsze dziecko Skarżącej – P. Z., na mocy odrębnych orzeczeń sądu rodzinnego, przybywa i zamieszkuje aktualnie z ojcem, odmowa przyznania zasiłku rodzinnego na jego rzecz była uzasadniona. Zaznaczyć jednocześnie należy, że ojciec dziecka S. Z. w toku postępowania oświadczył, że jest w stanie własnymi możliwościami zapewnić mu podstawowe potrzeby związane z wyżywieniem, ubraniem oraz edukacją i nie wnioskuje o przyznanie ww. świadczenia. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, a postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.