II SA/Bk 480/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na niewykonanie przez Burmistrza S. wyroku w sprawie sygnatura akt [...] ze skargi J. B. na bezczynność Burmistrza S. w przedmiocie zaopiniowania projektu podziału nieruchomości p o s t a n a w i a: przyznać J. B. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł. Skarżący wywiódł, iż nie odrobił jeszcze strat w prowadzonym gospodarstwie rolnym powstałych w związku z internacją w okresie od 23 lutego 2006 r. do 30 marca 2007 r. W szczególności nie został jeszcze wywieziony w pełni obornik, nie wykonano planowanych kapitalnych napraw maszyn i remontów budynków. Dodatkowo organy władzy publicznej przenoszą na wnioskodawcę obowiązki ustawowe, które wiążą się z koniecznością ponoszenia kosztów. W konsekwencji skarżący zmuszony jest do zamrażania kapitału przeznaczonego np. na odrobienie strat spowodowanych internacją. Skarżący wskazał również na niskie plony zbóż, brak możliwości zacielenia krów, co spowodowało, że zwierzęta te dają mało mleka oraz na utratę klientów na mleko. J. B. podkreślił, iż jest osobą cierpiącą na nieuleczalną chorobę psychiczną. Dodatkowo, niezdolność do pracy ma charakter trwały, co w połączeniu z koniecznością zażywania lekarstw obniżających zdolność psychoruchową powoduje, że skarżący może pracować jedynie we własnym gospodarstwie rolnym i to na własne ryzyko oraz skutkuje koniecznością korzystania z pomocy osób trzecich. Skarżący utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 145,64 zł. Wnioskodawca posiada grunty rolne o powierzchni 21,1142 ha (w tym 2,06 ha dzierżawione od gminy), las o powierzchni 3,68 ha, dom o powierzchni 70 m² (powierzchnia mieszkalna 70 m²) oraz 13 maszyn rolniczych mających średnio 20 lat (wartość szacunkowa około 74.500 zł). Razem ze skarżącym mieszka jego matka I. B., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Skarżący wyszczególnił również nieuregulowane zobowiązania pieniężne w tym: Sąd Rejonowy w S. – 1.020 zł grzywna i postępowanie odwoławcze; Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa - 4.500 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego w B. – 309,60 zł za przewiezienie na przymusowe leczenie; Gmina S. – 965 zł i 879 zł – podatek rolny za 2010 i 2011 rok; Sąd Okręgowy w B. – 3.600 zł koszty zastępstwa procesowego; Sąd Rejonowy w B. -1.200 zł i 5.040 zł koszty zastępstwa procesowego; Sąd Rejonowy w S. – 1.272 zł koszty zastępstwa oraz kara porządkowa. Ponadto skarżący oświadczył, że za 2010/2011 rok szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego wyniósł 18.485,28 zł. W tym samym okresie wnioskodawca otrzymał rentę inwalidzką w kwocie 1.738,92 zł oraz dotacje unijne w wysokości 21.200,38 zł. Łącznie dochód skarżącego za 2010/2011 rok wyniósł 41.424,58 zł. Koszt uzyskania dochodu wyniósł we wzmiankowanym okresie 37.155,73 zł, w tym: nasiona – 905,63 zł; nawozy – 3.361,38 zł; środki ochrony roślin – 1.019 zł; olej napędowy – 7.159,78 zł; energia elektryczna – 1.758,76 zł; koszty utrzymania (wyżywienie, ubranie, środki czystości) – 8.395 zł; podatek rolny – 1.356 zł; ubezpieczenie – 608 zł; OC ciągników i naczepy – 125 zł; opłata za dzierżawę gruntów od gminy – 53,33 zł; wynajem kombajnu – 2.100,22 zł; amortyzacja maszyn – 7.838,56 zł; telefon – 200 zł; woda – 115,07 zł; butla z gazem – 720 zł; wydatki ogólnogospodarcze – 900 zł; lekarstwa – 500 zł; opłaty za zajęcie pasa drogowego – 40 zł. J. B. oświadczył dodatkowo, że płatności na rok 2011 w wysokości 21.200,38 zł zostały przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia 27 kwietnia 2012 r. Wzmiankowane środki pieniężne wpłynęły na konto dnia 31 maja 2012 r., obecnie są one przeznaczane na wydatki niezbędne do utrzymania gospodarstwa rolnego oraz skarżącego. Wnioskodawca poinformował, że w Sądzie Rejonowym w B. P. jest zawisła sprawa z jego powództwa dotycząca ustalenia prawa do godnego życia i godnych warunków pracy, przez ustalenie warunków spłaty pozwanych wierzycieli i prawa do nietykalności materialnej ponad tak ustaloną kwotę minimum egzystencjonalnego dla gospodarstwa i osoby powoda. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu J. B. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Zarzucił błędną ocenę jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Zdaniem skarżącego, wydane orzeczenie nieuwzględnia wysokości długu i specyfiki jego zawodu, gdzie dochód uzyskuje najczęściej raz w roku, który to dochód musi wystarczyć na niezbędne wydatki i utrzymanie przez cały rok. Skarżący podkreślił, że wbrew twierdzeniom uzasadnienia, traktuje koszty sądowe na równi z innymi podstawowymi wydatkami, czego dowodem jest to, że na każdą ze spraw zawisłych przed sądem zarezerwował 100 zł oraz ewentualne pokrycie kosztów adwokata za sporządzenie skargi kasacyjnej. Wskazał także, że w obecnym roku uiścił ponad 7000 zł na rzecz Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w prowadzonych sprawach, co stanowi 1/3 uzyskanych dopłat. W oświadczeniu z dnia 16 sierpnia 2012 r., skarżący rozszerzył zakres żądania, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje. Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. nr 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie p.p.s.a). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Odnosząc się do wniosku skarżącego dotyczącego całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, iż przytoczone przez skarżącego we wniosku, ale przede wszystkim w sprzeciwie, okoliczności stanowią, w ocenie Sądu, dostateczne uzasadnienie do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego, w świetle wskazanego w sprzeciwie faktu spłaty znacznej części zobowiązań publicznoprawnych (w kwocie ponad 7000 zł) oraz wydatków związanych z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego, uzasadniają przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania swojej osoby. Uwzględniając roczny dochód skarżącego oraz wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i utrzymaniem własnej osoby, skarżącemu pozostaje do dyspozycji miesięcznie kwota kilkuset złotych. Taka sytuacja majątkowa, zdaniem Sądu, z pewnością nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego niewątpliwie miało znaczenie także to, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r., Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt [...], przy zbliżonej sytuacji majątkowej skarżącego, również przyznał mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.