II SA/Bk 488/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 02 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków - oddala skargę.- Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych. Wnioskiem z dnia 17 września 2007 r. G. J. zwrócił się o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: P. J. i D. R. J. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy (uprzednia decyzja z dnia [...] lutego 2009 r. została uchylona przez SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r.), Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. odmówił przyznania G. J. zasiłków rodzinnych na synów oraz dodatków do tych zasiłków na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji jako powód odmowy przyznania świadczeń wskazano brak spełnienia przez stronę przesłanki "osoby samotnej", gdyż skarżący pozostaje w związku małżeńskim, zaś nie ujawnił dochodów małżonki. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (decyzja z dnia [...] czerwca 2009 r.). W uzasadnieniu podano, że ustawodawca formułując definicje osoby samotnie wychowującej dziecko, rodziny i dochodu rodziny nie zawarł wymogu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Skoro zatem małżonkowie (a więc osoby pozostające w związku małżeńskim) niepozostający we wspólnym gospodarstwie domowym stanowią rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a dochodem rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 2 tej ustawy są dochody członków rodziny, to znaczy, że ustalając dochód rodziny, należy uwzględnić również dochód małżonka niezamieszkującego wspólnie z mężem i dziećmi i niepozostającego z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie ma prawnych możliwości nieuwzględnienia w składzie rodziny oraz pominięcia dochodów osiąganych przez M. C. J. Możliwość uwzględnienia dochodu wyłącznie jednego rodzica odnosi się tylko do okoliczności, kiedy dziecko wychowywane jest przez osobę samotną w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzje obu instancji zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt [...]. W zaleceniach co do dalszego postępowania zobowiązano organy do pouczenia wnioskodawcy o możliwościach płynących z treści § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881), a w konsekwencji po złożeniu przez skarżącego zaświadczenia z Policji o tym, że zgłosił zaginięcie żony, zalecono rozważenie czy w sprawie zaistniałaby możliwość zastosowania § 16 ust. rozporządzenia. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji pismem z dnia 19 marca 2010 r. zwrócił się do wnioskodawcy o uzupełnienie akt o zaświadczenie z Policji o zaginięciu żony. Po bezskutecznym upływie terminu, decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia wraz z dodatkami. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się G. J. i wniósł o odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] na podstawie art. 4, 5 ust. 1 i 2, art. 6 i 8 oraz art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.) i § 16 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I - instancyjne. W motywach swojej decyzji SKO wskazało, że w sprawie niniejszej wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, stąd jest oczywiste, że jego żona wchodzi w skład rodziny. Odstąpienie od ustalania jej dochodu możliwe jest jedynie w sytuacji przedstawienia zaświadczenia z Policji o przyjęciu zgłoszenia zaginięcia małżonka. Jako, że wnioskodawca w wyznaczonym terminie nie przedłożył takiego zaświadczenia brak było w sprawie możliwości przyznania zasiłku rodzinnego z uwagi na nieustalenie dochodu członków rodziny tj. małżonki wnioskodawcy. G. J. od powyższej decyzji wywiódł skargę do sądu administracyjnego i podniósł, że niezasadne jest domaganie się przedstawienia zaświadczenia o zgłoszeniu na policję faktu zaginięcia żony cztery lata wstecz. Wskazując na faktyczną nieobecność żony, brak jej dochodów w zeznaniach składanych do urzędu skarbowego oraz niesprawowanie opieki nad dziećmi wniósł o ustalenie dochodu bez wliczania żony w strukturę rodziny. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Warunki nabywania świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139 poz. 992 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się – art. 4 ust. 2 ustawy. Podstawową przesłanką nabycia uprawnienia do zasiłku rodzinnego jest spełnienie kryterium dochodowego. Kryterium to jest spełnione, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. – art. 5 ust. 1 ustawy. Pojęcie rodziny na gruncie przedmiotowej ustawy, zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 pkt 16 ustawy, oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Dochodem w rozumieniu ustawy jest przeciętny miesięczny dochód rodziny uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy – art. 3 pkt 2 ustawy. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca G. J., pozostający w związku małżeńskim z M. C. J., wnioskiem z dnia 17 września 2007 r. ubiega się o przyznanie zasiłku rodzinnego na dzieci: P. J. i D. R. J. dla okresu zasiłkowego 2007/2008. Brak orzeczenia o rozwodzie pomiędzy wnioskodawcą i jego żoną skutkuje tym, że stanowią oni rodzinę (zgodnie z art. 3 pkt 16 małżonkowie są członkami rodziny), a w konsekwencji oznacza to, że wnioskodawca zobowiązany był dołączyć do wniosku zaświadczanie o dochodach żony (zgodnie z art. 3 pkt 2 dochodem jest przeciętny miesięczny dochód rodziny – w tym przypadku dochód małżonków). Z obowiązku tego nie zwalnia fakt prowadzenia przez małżonków odrębnych gospodarstw domowych czy też fakt braku współdziałania w wychowywaniu dzieci. Jedynym wyjątkiem, pozwalającym na odstąpienie od obowiązku dołączenia do wniosku zaświadczania o dochodach małżonka w celu ustalenia dochodu rodziny, jest regulacja zawarta w § 16 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy małżonek osoby otrzymującej lub ubiegającej się o świadczenia rodzinne zaginął, osoba składająca wniosek o świadczenia rodzinne do wniosku dołącza zaświadczenie właściwej w sprawie jednostki Policji o przyjęciu zgłoszenia zaginięcia małżonka, a w przypadku cudzoziemców, właściwej instytucji. W takiej sytuacji ustalając dochód rodziny nie uwzględnia się dochodu uzyskiwanego przez zaginionego małżonka, a ustalając dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie uwzględnia się tego małżonka (§ 16 ust. 1 i 2). O treści tej regulacji organy zostały pouczone w uzasadnieniu wyroku WSA w Białymstoku z dnia [...] grudnia 2009 r. Rozpoznając sprawę ponownie organy zastosowały się do wytycznych zawartych w tym orzeczeniu i pismem z dnia 19 marca 2010 r. zwrócił się do wnioskodawcy o uzupełnienie akt o zaświadczenie z Policji o zaginięciu żony. W wyznaczonym terminie wnioskodawca nie przedłożył wymaganego zaświadczenia z Policji, w aktach sprawy brak jest również zaświadczenia o dochodach żony. Z uwagi na brak możliwości ustalenia, czy rodzina wnioskodawcy spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia zasadnie odmówiono jego przyznania. Końcowo podać należy, że treść skargi skupiona jest na zarzucie dotyczącym bezzasadnego – zdaniem skarżącego - żądania od niego zaświadczenia z Policji o zaginięciu żony. W jego ocenie w takiej sytuacji organy powinny oprzeć się na jego oświadczeniu a przy ustalaniu dochodu rodziny brać pod uwagę tylko jego dochód. Żądanie zaświadczenia z Policji świadczy, zdaniem skarżącego o "chorobie psychicznej, niekompetencji i złej woli organów obu instancji". W tym miejscu wyjaśnić należy, że dopóki wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim ze swoją żoną, dopóty tworzą rodzinę i miał on obowiązek dołączyć do wniosku zaświadczenie o wysokości jej dochodu. Zastosowanie w sprawie regulacji zawartej § 16 rozporządzenia, dopuszczającej możliwość odstąpienia od ustalania dochodu małżonka, bynajmniej nie może świadczyć o złej woli organów. W przypadku braku możliwości nawiązania kontaktu z małżonkiem (który przebywa za granicą, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, nie jest zaangażowany w wychowywanie dzieci) zastosowanie tej regulacji jest jedyną możliwością ustalenia dochodu rodziny tylko w oparciu o dochód wnioskodawcy. Możliwość zastosowania tej regulacji dopuszczalna jest jednak jedynie wówczas, gdy do wniosku dołączone zostanie zaświadczenie właściwej w sprawie jednostki Policji o przyjęciu zgłoszenia zaginięcia małżonka. Zaświadczenie takie w wyznaczonym terminie nie zostało złożone przez wnioskodawcę. Z akt sprawy nie wynika aby podjął on jakąkolwiek próbę jego uzyskania. Mając powyższe na uwadze na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono o oddaleniu skargi.