II SA/Bk 490/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o świadczenie pieniężne uchyla zaskarżone postanowienie Przedmiotem skargi wniesionej przez M. B. jest ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2017r. stwierdzające na podstawie art. 134 K.p.a. uchybienie przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] maja 2017r. Nr [...] przyznającej stronie zasiłek celowy. Jak stwierdził organ w uzasadnieniu postanowienia, decyzja organu I instancji została skarżącemu doręczona w dniu 5 maja 2017r. a zatem 14- dniowy termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 19 maja 2017r. (piątek), zaś skarżący swoje odwołanie złożył w dniu 24 maja 2017r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym) a więc po terminie. Jednocześnie organ stwierdził w uzasadnieniu postanowienia, że skarżący nie zawarł w odwołaniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. M. B. wniósł do sądu administracyjnego skargę na powyższe postanowienie. Własnoręcznie sporządzona skarga nie jest czytelna ale z dołączonego do niej wniosku o przywrócenie terminu do skarżenia decyzji GOPS wynika, że skarżący nie zgadza się z pominięciem rozpatrzenia przez organ wniosku o przywrócenie mu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Zarzuty skargi zostały sprecyzowane w sposób profesjonalny przez ustanowionego skarżącemu pełnomocnika, który w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2017r. zarzucił postanowieniu SKO w Ł.: - błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zapadłego postanowienia, polegający na przyjęciu przez organ, że skarżący uchybił terminowi na wniesienie odwołania od decyzji w sposób zawiniony oraz nie wyartykułował w odwołaniu wniosku o przywrócenie terminu, podczas gdy z treści ostatniego akapitu odwołania, wynika, że skarżący zawarł stanowisko w kwestii przywrócenia terminu, które ze względu na upośledzenie umysłowe II stopnia, z którym się zmaga skarżący, wyartykułowane zostało w sposób, w jaki skarżący potrafił to zrobić; - naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść zapadłego postanowienia, mianowicie art. 80 K.p.a. w związku z art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. polegające na dowolnej a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która doprowadziła do wniosku, że z winy skarżącego doszło do uchybienia terminowi, w sytuacji gdy skarżący po ustaniu przyczyny zwłoki, niezwłocznie złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, który to wniosek ze względu na stan zdrowia strony oraz upośledzenie umysłowe II stopnia o trwałym charakterze, został wyartykułowany w sposób adekwatny do poziomu rozwoju intelektualnego oraz świadomości prawnej skarżącego. Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie pełnomocnik wniósł, aby Sąd na zasadzie art. 145 "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązał organ do wydania w określonym terminie postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania oraz wskazał sposób merytorycznego załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji kasacyjnej. Uzasadniając zarzuty skargi pełnomocnik podkreślił, że organ odwoławczy winien był ocenić treść odwołania zgodnie z intencją strony i przy uwzględnieniu ograniczonej zdolności strony do prawidłowego artykułowania swoich żądań. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem organ odwoławczy przedwcześnie bo bez należytego rozważenia rzeczywistej woli skarżącego przyjął, że w odwołaniu wniesionym przez niego od decyzji organu I instancji z dnia [...] maja 2017r. Nr [...], nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Sąd zwraca uwagę, że ciążący na organach administracji publicznej obowiązek dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i załatwienia sprawy, nie dotyczy tylko kwestii merytorycznych, ale także pojawiających się w toku postępowania kwestii procesowych (vide: miedzy innymi wyrok WSA w Białymstoku z dnia 4 czerwca 2008r. sygn. I SA/Bk 140/08). Nadto z art. 9 K.p.a. wynika obowiązek organu administracji należytego i wyczerpującego informowania stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postepowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zasada udzielania informacji nakazuje organowi administracji udzielenie stronie informacji o konsekwencjach działań lub zaniechań w celu ustalenia jej rzeczywistej woli (vide: teza druga wyroku NSA z 6 sierpnia 1999r. sygn. IV SA 2262/98, Lex nr 48 718). Organ administracji powinien zatem dążyć do ustalenia treści pism składanych przez stronę (vide: miedzy innymi wyrok NSA z 25 czerwca 1997r. sygn. I SA/Lu 157/96 oraz z 17 grudnia 1996r. sygn. II SA/Gd 1156/96). Jak podkreślił sąd administracyjny w jednym z orzeczeń, stwierdzenie przez stronę w odwołaniu, że przyczyną opóźnionego złożenia odwołania był brak pieniędzy na znaczki pocztowe, zobowiązywało organ odwoławczy do wezwania strony do wyjaśnienia, czy stwierdzenie to ma charakter wniosku o przywrócenie terminu (tak NSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 1999r. sygn. I SA/ Gd 2042/97, Lex nr 38685). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się przy tym na konieczność zindywidualizowanej oceny potrzeby udzielenia stronie informacji i wyjaśnień. Występowanie u strony szczególnych cech, takich jak nieporadność lub brak orientacji w przepisach, zobowiązuje organ administracji do udzielenia jej stosownych wskazówek (vide, między innymi: wyrok NSA z 7 grudnia 1984r. sygn. III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117; wyrok NSA z 15 października 1992r. sygn. SA/Ka 766/92, OSP 199, nr 5, poz. 100; wyrok NSA z 12 stycznia 1994r. SA/Łd 15/93; wyrok NSA z 18 lutego 1994r. sygn. SA/Wr 1587/93; wyrok NSA z 15 listopada 1995r. sygn. SA/Wr 712/95; wyrok NSA z 13 listopada 1998r. sygn. II SA 1428/98; wyrok NSA z 17 marca 1999r. sygn. I SA/Gd 1378/97). W okolicznościach niniejszej sprawy, jak trafnie wskazuje pełnomocnik skarżącego, końcowy fragment odwołania sporządzonego własnoręcznie przez stronę, nawiązuje do powodów złożenia odwołania w dniu 24 maja 2017r. albowiem strona zdaje się wskazywać na 2 wolne dni od pracy. Jednocześnie treść odwołania wprost wskazywała, że sporządziła go osoba, która ani nie posiada znajomości przepisów prawa ani nie potrafi precyzyjnie formułować myśli. Jednocześnie z akt administracyjnych wynikało, że skarżący jest osobą upośledzoną umysłowo, utrzymującą się z renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego, niepełnosprawną (stała II grupa inwalidzka z ogólnego stanu zdrowia), bezradną w prowadzeniu gospodarstwa domowego, zaciągającą pochopnie pożyczki i kredyty, których nie jest w stanie spłacać. Te okoliczności w powiązaniu z treścią odwołania, przemawiały za podjęciem przez organ odwoławczy kroków zmierzających do rozważenia, czy wolą skarżącego nie był objęty wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Przepis art. 8 K.p.a. zobowiązywał organ odwoławczy do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie buduje zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej rygorystyczne podejście organu do wymogu przejrzystego formułowania wniosków pisma procesowego przez osobę, której zdolności percepcji są oczywiście ograniczone na skutek upośledzenia umysłowego. Z tych przyczyn Sąd dostrzegł konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia celem poprzedzenia ewentualnego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, oceną wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jest bowiem bezspornym, że dopóki nie rozstrzygnięta pozostaje kwestia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, nie jest dopuszczalne stwierdzanie wniesienia odwołania z uchybieniem terminu.