II SA/Bk 495/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym dniu 22 listopada 2018 r. sprzeciwu J. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 października 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego uchwaleniem planu zagospodarowania przestrzennego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie J. C. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (wpis sądowy od skargi w kwocie 811 zł) podając we wniosku, że nie jest w stanie ich ponieść, bowiem "zamrożenie" na czas postępowania kwoty ponad 26.000 zł spowoduje trudne do odwrócenia skutki. W praktyce może to bowiem oznaczać zakończenie przez niego prowadzenia działalności gospodarczej, która jest finansowana z kredytów obrotowych, zaś charakter tej działalności nie zapewnia stałych i stabilnych zysków, a na środki finansowe czeka się latami. We wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z bezrobotną żona i córką (17 lat), jedynym dochodem rodziny skarżącego jest dochód z prowadzonej przez niego działalności, przy czym w II kwartale 2018 r. poniósł on stratę w wysokości 300.000 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu mieszkalnego we wsi P. o wartości 700.000 zł, a także właścicielem nieruchomości rolnych o powierzchni 4 ha i 2 ha położonych we wsi Ś. i w C. oraz działki budowlanej we wsi P. o powierzchni około 2 ha. Wnioskodawca wskazał, że posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł, zaś zobowiązania i wydatki stałe wynoszą go 6.000 zł miesięcznie. Z formularza wynika, że skarżący nie posiada żadnego innego majątku, w tym przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł (k. 9-10). Z treści pisma pełnomocnika skarżącego z dnia [...] sierpnia 2018 r. wynika ponadto, że ponoszone przez wnioskodawcę miesięczne wydatki obejmują zakup żywności, środków czystości, raty kredytu mieszkaniowego i obrotowego oraz wykształcenie córki. Ich wysokość zaś uniemożliwiła skarżącemu zgromadzenie oszczędności, z których mógłby on sfinansować swój udział w postępowaniu bez uszczerbku dla siebie i jego rodziny. Z pisma wynika także, że prowadzona przez skarżącego spółka funkcjonuje w branży budowlano – developerskiej od 5 lat i do 2018 r. zrealizowała częściowo budowę jednego osiedla domów szeregowych, z których nie wszystkie zostały sprzedane (k. 2). Postanowieniem z dnia 11 października 2018 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, na podstawie danych zawartych we wniosku, że skarżący jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu w kwocie 811 zł. Wskazuje na to posiadany przez skarżącego majątek (nieruchomości) oraz zgromadzone oszczędności. W uzasadnieniu podkreślono także, że na pozytywne rozpatrzenie wniosku nie pozwala także brak wykazania przez skarżącego jakiegokolwiek zadłużenia z tytułu bieżącego utrzymania. W ocenie referendarza, jakkolwiek poniesiona w II kwartale 2018 r. strata z prowadzonej działalności gospodarczej negatywnie wypływa na sytuację majątkową skarżącego, to jednak prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych, które nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W konsekwencji wnioskodawca nie udowodnił, że pokrycie przez niego kosztów postępowania doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 245 § 3 w. zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że obecnym jedynym dochodem skarżącego jest potencjalny zysk z działalności B. sp. j., której jest on wspólnikiem i która obecnie generuje straty na kwotę 302.000 zł. Wskazał także, że jego żona jest osobą bezrobotną, a córka uczennicą liceum. Do sprzeciwu skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie załączył żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując po raz drugi analizy wniosku J. C., Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje wyjątkowo - tylko wówczas gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa zatem na osobie występującej z takim żądaniem, a więc w przedmiotowej sprawie na skarżącym. W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim uzasadnione wątpliwości budzi fakt, że wedle deklaracji skarżącego, miesięczne wydatki jego rodziny opiewają na łączną kwotę oscylującą wokół 6.000 zł, podczas gdy, nie osiąga on obecnie – wedle informacji zawartych w formularzu – żadnego stałego dochodu. Nie zostało zatem wyjaśnione, z jakiego źródła skarżący pokrywa ww. wydatki, które de facto nie zostały wyszczególnione. Nie sprecyzowano przy tym wysokości rat kredytowych, ani też nie wykazano, kto jest rzeczywistym kredytobiorcą zaciągniętych kredytów (tj. skarżący, czy spółka), co w konsekwencji doprowadziło do wniosku, że wnioskodawca nie wykazał skutecznie, aby obecnie posiadał jakiekolwiek zadłużenie kredytowe. Dodać przy tym należy, że fakt zanotowania w II kwartale b.r. straty przez spółkę, której wnioskodawca jest wspólnikiem, nie jest równoznaczny z brakiem posiadania przez rodzinę skarżącego środków do uiszczenia kosztów sądowych bez uszczerbku dla jej utrzymania, tym bardziej, że skarżący posiada (jak zadeklarował) oszczędności w wysokości 10.000 zł, a zatem które przewyższają ponad dziesięciokrotnie wpis sądowy. Skarżący nie wyjaśnił także, czy ww. strata przewyższyła wypracowany uprzednio (ewentualny) zysk, czy jedynie go pomniejszyła. W tym zakresie skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu poświadczającego, że strata ta, miała faktycznie istotny i bezpośredni wpływ na jego zdolność majątkową (np. informacji o stanie sald posiadanych przez niego i członków jego rodziny rachunków bankowych, zeznań podatkowych za 2017 r. lub wyciągu ze sprawozdania finansowego spółki za 2017 r. obejmującego przynajmniej rachunek zysków i strat oraz dokumentację poświadczającą sposób ich podziału (np. umowę spółki, czy stosowne uchwały wspólników). Zasadne i celowe byłoby także przedstawienie wyniku finansowego spółki za I i III kwartał 2018 r., tym bardziej, że w chwili wniesienia sprzeciwu, zapewne znany był już wynik finansowy spółki za III kwartał 2018 r., co pozwoliłoby na weryfikację twierdzenia skarżącego o możliwości zakończenia przez niego działalności gospodarczej (co należy rozumieć przez likwidację spółki). Ponadto, zadeklarowany majątek nieruchomy skarżącego, w żaden sposób nie sugeruje, aby był on osobą znajdującą się w trudnej sytuacji finansowej. Mając na uwadze powyższe, przyznać należy słuszność twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, że skarżący pomimo odnotowanej ww. straty spółki której jest wspólnikiem, dysponuje środkami, które umożliwiają mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto, jednym z wyznaczników nienajgorszej sytuacji finansowej skarżącego może być również fakt, że korzysta on z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem posiada środki finansowe na opłacenie kosztów udzielanej mu pomocy prawnej. Podkreślić przy tym należy, na co zwracał także uwagę skarżący, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Nie można jednak zapominać, że ma ona charakter wyjątkowy, przy czym znamiennym jest, że to wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Tymczasem, z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika aby skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem z przyczyn wskazanych powyżej, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu, o czym słusznie orzekł referendarz sądowy tut. Sądu zaskarżonym postanowieniem. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. oraz art. 245 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.