II SA/Bk 511/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] utrzymano w mocy własne postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa M. M. U podstaw tego rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu 20 czerwca 2007 r. A. G. złożyła wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa jej gospodarstwa rolnego. Wskazała, iż tym orzeczeniem było pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] sierpnia 1959 r. o nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności w/w pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] sierpnia 1959 r. Rozpoznając tę sprawę ponowne, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Zdaniem organu odmowa wszczęcia postępowania wynika z jego niedopuszczalności w świetle art. 157 § 1 i 3 kpa oraz art. 17 pkt 1 kpa. Pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] sierpnia 1959 r. nie jest bowiem żadnym aktem administracyjnym, tj. decyzją, postanowieniem, ugodą, które można by uznać za przedmiot kwalifikujący się do stwierdzenia nieważności. Było to pismo informujące o przejęciu gruntów M. M. przez Państwowy Fundusz Ziemi. Odnosząc się natomiast do znajdującego się w aktach sprawy Protokołu przejęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR z dnia 21 października 1948 r. stwierdzono, iż w protokole tym opisano jedynie gospodarstwo pozostawione przez M. M. we wsi B. Tymczasem przejęcie gospodarstwa M.M. na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa powinno być potwierdzone orzeczeniem okręgowego urzędu likwidacyjnego, czy też powiatowej władzy administracji ogólnej, a takiego orzeczenia nie przedstawiono i orzeczenie takie nie było publikowane w latach 1948-1950 w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Dalej, powołując się na przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 37, poz. 271), Kolegium wywiodło, że przejście mienia M. M. na własność Państwa nie zostało potwierdzone orzeczeniem i nie można stwierdzić nieważności nieistniejącego orzeczenia. Nie godząc się z tą decyzją, A. G. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wyrokiem z dnia 28 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie sygn. akt II SA/Bk 835/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska, Sąd wskazał, iż organ nie rozpatrzył wszechstronnie materiału dowodowego, nie dokonał właściwej oceny dowodu z dokumentu oraz nie udzielił niezbędnych wskazówek skarżącej w kwestii przedmiotu, który winien podlegać rozstrzygnięciu organu, czym naruszył przepisy art. 77 § 1, 76 § 1, 7 i 9 kpa. Przychylił się jednak do stanowiska Kolegium w kwestii pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] sierpnia1959 r. o nr [...]. Jednocześnie Sąd przyjął, iż orzeczeniem na podstawie, którego nastąpiło przejęcie na rzecz Skarbu Państwa mienia pozostawionego przez M. M. po przesiedleniu jej do ZSRR jest "Protokół w sprawie przejęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR" z dnia 24 października 1948 r., z uwagi na spełnienie przez takie orzeczenie wszelkich wymogów wskazanych w art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318). Na tej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, iż ponownie rozpoznając sprawę, organ winien kierować się zasadami wyrażonymi w przepisach art. 7 i 9 kpa, tj. wezwać pełnomocnika strony skarżącej – I. G. do sprecyzowania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego poprzez określenie, które konkretnie orzeczenie ma być przedmiotem rozpoznania przez organ oraz do wskazania przesłanek, które przemawiają za stwierdzeniem nieważności orzeczenia. Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] wezwało pełnomocnika skarżącej do sprecyzowania wniosku poprzez określenie, które konkretnie orzeczenie ma być przedmiotem stwierdzenia nieważności oraz do wskazania przesłanek, które przemawiają za stwierdzeniem nieważności orzeczenia. Ponadto Kolegium podniosło, iż w przypadku sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie, iż chodzi o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejściu na Skarb Państwa mienia M. M., należy do wniosku dołączyć postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po zmarłej właścicielce M. M., w celu wykazania interesu prawnego w tym postępowaniu. W odpowiedzi na powyższe, pełnomocnik A. G. w dniu 23 czerwca 2008 r. sprecyzował wniosek wskazując, iż przedmiotem stwierdzenia nieważności ma być orzeczenie o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa M. M., dokonane "Protokołem z dnia [...] października 1948 r. w sprawie przejęcia na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR". Dodatkowo pełnomocnik skarżącej przedstawił przesłanki – w jego ocenie – uzasadniające stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia. Po otrzymaniu niniejszego pisma, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] zawiesiło z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie oraz wezwało wnioskodawczynię do przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadu po zmarłej M. M., a w przypadku braku takiego postanowienia zobowiązało wnioskodawczynię do wystąpienia do sądu powszechnego w przedmiocie stwierdzenia praw do spadu po w/w zmarłej, w terminie do dnia 31 lipca 2008 r. W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium cytując treść art. 97 § 1 pkt 4 kpa wskazało, iż dla oceny, czy z wnioskiem w sprawie niniejszej wystąpiła osoba uprawniona niezbędne jest stwierdzenie nabycia praw do spadku po zmarłej M. M. Kwestia ta zaś stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Orzeczenie powyższe zaskarżyła A. G. podnosząc, iż sąd administracyjny wskazał istnienie interesu prawnego po stronie wnioskodawczyni. Na tej podstawie skarżąca wniosła o staranną analizę zebranego materiału dowodowego i kontynuowanie postępowania w sprawie niniejszej. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniosła A. G.– reprezentowana przez pełnomocnika I. G. Żądając jego uchylenia skarżąca podkreśliła, iż w dniu 30 lipca 2008 r. A. G. złożyła wniosek do sądu powszechnego o nabycie praw do spadku po M. M., jednakże z uwagi na brak możliwości uzyskania dokumentów, które znajdują się na Białorusi (aktu zgonu M. M., aktu małżeństwa A. i N. J. z domu M. oraz ustalenia następców prawnych N. J. i W. M.– rodzeństwa A. G.), sąd powszechny poinformował o konieczności zawieszenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. W tych okolicznościach skarżąca wskazała, iż nie ma możliwości w chwili obecnej przedstawienia organom administracji prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Podniosła również, iż jako dowód na istnienie po stronie A. G. z domu M. interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności orzeczenia o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa M. M. przedkłada szereg dokumentów, w tym akt urodzenia oraz małżeństwa A. G., które potwierdzają, iż jest córką M. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 712/08 oddalił skargę A. G. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Sąd wskazał na przepis art. 61 kpa, zgodnie z którym postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a stroną postępowania administracyjnego jest, stosownie do treści art. 28 kpa, każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Na tej podstawie Sąd uznał, że do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego należy jego właściciel oraz jego następca prawny (art. 922 § 1 kc). Jedynym zaś dokumentem potwierdzającym z całą pewnością prawa wynikające z dziedziczenia jest prawomocne postanowienie sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia praw do spadku. W przedmiotowej sprawie skarżąca wykazując następstwo prawne po matce, która została przesiedlona do ZSRR przedłożyła akt urodzenia oraz małżeństwa .A G., jednakże dokumenty te, zdaniem Sądu uznać należy za niewystarczające i w konsekwencji w przypadku, gdy osoba zgłaszająca żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nie legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa powinno ulec zawieszeniu do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim bez wątpienia jest ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie. W dniu 26 stycznia 2010 r. A. G. reprezentowana przez pełnomocnika – I. G. ponownie zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania informując, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego I Wydziału Cywilnego w B. P. z dnia [...] listopada 2009 r. (sygn. akt [...]) nabyła prawo do części spadku po ojcu – A. M. (mężu M. M.). Postanowienie to, zdaniem skarżącej, dowodzi, że przejęte gospodarstwo rolne było współwłasnością w odpowiednich częściach M. M. oraz czworga ich wspólnych dzieci między innymi skarżącej. Tym samym ma ona interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, pozostałego po przesiedlonej do ZSRR M. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania wskazując, że w przedłożonym postanowieniu z dnia [...] listopada 2009 r. Sąd stwierdził jedynie nabycie spadku po zmarłym A. M., odrzucił natomiast wniosek o nabycie spadku po M. M. W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie ustała przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania, a tym samym brak jest podstaw do jego podjęcia. Pismem z dnia 9 marca 2010 r. A. G. zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, że M. M. nie mogła rozporządzać częścią gospodarstwa należącą do dzieci, w tym do skarżącej, a Skarb Państwa nie mógł przejąć mienia należącego do niepełnoletnich. W tych okolicznościach przedłożone postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po A. M. stanowi wystarczającą przesłankę uzasadniającą istnienie po jej stronie interesu prawnego w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skoro podstawą zawieszenia przedmiotowego postępowania był brak postanowienia sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia przez A. G. praw do spadku po zmarłej M. M., to jedynie przedłożenie takiego postanowienia, opatrzonego klauzulą prawomocności, będzie stanowiło podstawę do podjęcia postępowania – stosownie do treści art. 97 § 3 kpa. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem A. G. wniosła skargę do sądu administracyjnego podnosząc, iż przejęte gospodarstwo należało do jej rodziców: A. i M. M., a po śmierci ojca było współwłasnością M. M. oraz czworga jej dzieci, w tym skarżącej. Dlatego też wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po A. M. jest wystarczającym dowodem potwierdzającym istnienie interesu prawnego po stronie A. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zarzuty skargi są nieuzasadnione. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej p.p.s.a. sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu prawnego, to jest jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonym postanowieniu zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili jego wydawania. Przeciwnie w ocenie Sądu kwestionowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa. Na wstępie podnieść należy, iż przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008r. (sygn. akt II SA/Bk 712/08) oddalił skargę A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Element ten ma doniosłe znaczenie, bowiem z przepisu art. 153 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena ta i wskazania znalazły się w uzasadnieniu tegoż wyroku i w takim znaczeniu uzasadnienie ma moc wiążącą. W tej sytuacji zarówno organ prowadzący postępowanie w sprawie, jak i sąd oceniający obecnie wydane w tym postępowaniu - rozstrzygnięcia, co do zasady, nie mogą czynić ustaleń sprzecznych z oceną wyrażoną w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku. Przez ocenę prawną powszechnie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie, przy czym dotyczy ona zarówno zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Kraków 2005, s. 345). W wytycznych zawartych w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przesądził, że wydanie orzeczenia w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, pozostałego po przesiedlonej do ZSRR M. M. na rzecz jej następców prawnych, musi być poprzedzone przedłożeniem organowi administracji publicznej prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po tej osobie. Prawomocne postanowienie sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku po M. M. jest, bowiem jedynym dokumentem potwierdzającym z całą pewnością prawa wynikające z dziedziczenia i tylko jego przedłożenie może uzasadniać podjęcie zawieszonego postępowania. Sąd w składzie niniejszym, zgodnie z omówionym wyżej art. 153 p.p.s.a., związany jest stanowiskiem wyrażonym w tym wyroku. Pomimo tak precyzyjnych wytycznych skarżąca do wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania dołączyła postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym ojcu – A. M., argumentując, że jest to wystarczający dokument do wykazania jej interesu prawnego w sprawie. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przedłożone postanowienie nie uzasadnia, jak słusznie orzekło Kolegium, podjęcia zawieszonego postępowania. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 61 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną postępowania administracyjnego jest, stosownie do treści art. 28 kpa, każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego należy jego właściciel oraz jego następca prawny. Z tymże następstwo prawne z tytułu dziedziczenia, jak wyjaśnił to Sąd w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., można wykazać jedynie prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia praw do spadku. Jeżeli zaś osoba zgłaszająca żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nie legitymuje się takim postanowieniem, postępowanie administracyjne, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, powinno zostać zawieszone do czasu ustalenia kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie. W przedmiotowej sprawie skarżąca żądając stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, pozostałego po przesiedlonej do ZSRR M. M., winna zatem wykazać następstwo prawne po M. M. Tymczasem z przedłożonego przez pełnomocnika skarżącej - postanowienia z dnia [...] listopada 2009 r. wynika, iż Sąd Rejonowy w B. P. stwierdził nabycie praw do spadku jedynie po A. M., odrzucił natomiast wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po M.M. W tych okolicznościach prawnie uzasadnione było stanowisko organów administracyjnych odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania, albowiem do chwili obecnej nie zostało rozstrzygnięte zagadnienia wstępne, jakim jest w przedmiotowej sprawie - ustalenie kręgu spadkobierców M. M. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze argumenty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.