II SA/Bk 515/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi M. B. i K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. numer [...] z dnia [...] kwietnia 2017 roku. W dniu [...].04.2017 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. został złożony wniosek o przyznanie: zasiłku okresowego i zasiłku celowego – zakupu drzewa na zimę. Wniosek został podpisany przez K. B. i M. B. (małżonków). W dniu [...].04.2017 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy przez pracownika socjalnego. Decyzją z dnia [...].04.2017 r. nr [...] r., działająca z upoważnienia Wójta B., Kierownik GOPS odmówiła K. B. przyznania zasiłku celowego na zakup drzewa na zimę. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].05.2017 r. nr [...] wskutek odwołania złożonego przez K. B. Organy obydwu instancji były zgodne co do tego, że rodzina pp. B., składająca się z 2 osób, nie spełnia tzw. kryterium dochodowego, gdyż kwota tego kryterium - 514 zł na osobę w rodzinie – została przekroczona o kwotę 357,61 zł miesięcznie, bowiem wynosi 1.385,61 zł. Organy uznały, zgodnie z art. 8 ust. 3, ust. 4 i ust. 11 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; zwanej dalej: ustawą), że do dochodu rodziny należy wliczyć kwotę 16.627,31 zł uzyskaną przez M. B. z tytułu zachowku, zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 2[...]12.2016 r. (sygn. akt [...]). Ustalono, że kwota ta została wypłacona przez zobowiązaną W. M. M. B. w dwóch ratach: 9.249,29 zł w dniu [...].12.2016 r. i 7.333,02 zł w dniu [...].01.2017 r. Kwota uzyskana z tytułu zachowku, podzielona na 12 miesięcy, daje dochód rodziny w kwocie 1.385,61 zł, a więc przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 514 zł na osobę w rodzinie. Stąd też organy stwierdziły, że prawo do świadczenia pieniężnego, na zasadach ogólnych nie przysługuje. Organy rozważyły też możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego kierując się przepisem art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może być przyznany specjalny zasiłek celowy...". Jednakże organy uznały, że nie zachodzi żadna specjalna okoliczność w rodzinie, by taki zasiłek przyznać, gdyż nie występuje: niepełnosprawność, ciężka choroba w rodzinie bądź nadzwyczajne zdarzenie, natomiast fakt bezrobocia obydwojga małżonków nie stanowi sytuacji nadzwyczajnej. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przez M. B. (której pełnomocnictwa udzielił na rozprawie sądowej w dniu [...].09.2017 r. K. B.) podniesiono trudną sytuację życiową i brak reakcji opieki społecznej. Skarżący wyjaśnił, że nie posiadają z żoną żadnych dochodów. Nie mają za co kupić żywności, opału i leków. Posądzają kierownika GOPS w B. o znęcanie psychiczne nad rodziną. Żądają odszkodowania w kwocie 500.000 zł. W piśmie uzupełniającym z dnia [...].08.2017 r. M. i K. B. oświadczyli, że zaskarżyli do sądu nie tylko decyzję SKO odmawiającą przyznanie zasiłku celowego, ale też pozostałych zasiłków ze złożonego wniosku. W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, jednakże nie z powodu przedstawionych w niej zarzutów. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami skargi i wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd może działać z urzędu, jeśli stwierdzi naruszenie prawa w danej sprawie. W sprawie niniejszej Sąd zauważył naruszenie przez organy obydwu instancji prawa procesowego – art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Kontroli Sądu została poddana decyzja w przedmiocie nieprzyznania zasiłku celowego na zakup drzewa (decyzja w odniesieniu do zasiłku okresowego będzie rozpoznana oddzielnie). Należy zauważyć, że wniosek z dnia [...].04.2017 r. o przyznanie m.in. zasiłku celowego na zakup opału został złożony przez K. i M. B. Tymczasem decyzja zarówno organu I jak i II instancji został skierowana tylko do K. B., chociaż z uzasadnienia decyzji wynika, że został rozpatrzony wniosek M.i K. B. o przyznanie ich rodzinie zasiłku celowego na zakup opału. Zgodnie z treścią art. 107 § 1 k.p.a. jednym z elementów decyzji jest prawidłowe oznaczenie stron postępowania. Przepis ten został naruszony, skoro pominięto w decyzji, jako jej adresata, jednego z wnioskodawców, czyli M. B., co niesie określone konsekwencje procesowe. W ocenie Sądu, organ I instancji nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w następstwie czego można by dopiero obiektywnie ocenić cały materiał dowody (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a). Chodzi tu przede wszystkim o wywiad środowiskowy, który został przeprowadzony pobieżnie, niedokładnie, nie odzwierciedla sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej rodziny B. Rzetelność zebranych informacji przez pracownika socjalnego ma zasadnicze znaczenie, jako dowód w sprawie, dla wydania decyzji zwłaszcza o charakterze uznaniowym. Z art. 107 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rola wywiadu środowiskowego jest doniosła, stanowi podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie socjalne (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 13.10.2016 r. – sygn. akt II SA/Lu 581/16). Jest podstawą ustaleń faktycznych dla organów decyzyjnych. Takiej roli nie spełnia wywiad przeprowadzony w dniu [...].04.2017 r. Chociaż jest to tzw. aktualizacja wywiadu, to brak jest w aktach administracyjnych wywiadu podstawowego, a więc brak jest informacji zasadniczych zarówno dla SKO jak i dla Sądu na temat sytuacji rodziny M. i K. B. Jeżeli GOPS w B. korzysta z wywiadów przeprowadzonych w innych sprawach, to nie znaczy, że są one dostępne Sądowi, a także organowi odwoławczemu w tej sprawie. O ile należy uznać za prawidłową ocenę organów co do braku możliwości przyznania zasiłku celowego na ogólnych zasadach, z uwagi na przekroczenie przez skarżących kryterium dochodowego (art. 8 ustawy o pomocy społecznej), to brak zebrania pełnego materiału dowodowego nie pozwala na ocenę, czy nie zachodzą przesłanki z art. 41 ustawy o pomocy społecznej do przyznania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 ust. 1) albo zasiłku celowego tzw. zwrotnego (art. 41 ust. 2). Skarżący ubiegali się o otrzymanie zasiłku na zaspokojenie podstawowej potrzeby życiowej, jaką jest opał na zimę. Z akt sprawy (z wywiadu środowiskowego) nie wynika, aby skarżący stanowili rodzinę patologiczną. W ocenie Sądu, na podstawie treści pism i kontaktu na rozprawie, zdaje się wynikać, że skarżący są osobami nieporadnymi życiowo, zaś M. B. jest też osobą chorą. Kolegium w uzasadnieniu własnej decyzji wykluczyło niepełnosprawność i ciężką chorobę członków rodziny, nie przedstawiając argumentów na te okoliczności, chociaż zaświadczenia lekarskie zostały dołączone przez M. B. Organ I instancji przytoczył orzecznictwo sądowe, pisząc m.in. "znajdowanie się osoby w warunkach bytowych, które co najmniej od kilku lat noszą wszelkie cechy trwałości, nie jest okolicznością wystarczającą, aby uznać społeczne przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ust. 1". Zachodzi pytanie, czy ww. ocena odnosi się do sytuacji skarżących, czy też jest abstrakcyjnym stwierdzeniem, bowiem z akt sprawy nie sposób wywieść od jak dawna skarżący mają trudności finansowe, czy korzystają z pomocy społecznej, jak często i z jakiego powodu. Rozpatrując sprawę ponownie, organ I instancji uzupełni wywiad środowiskowy, w którym przede wszystkim opisze: wykształcenie i zawód małżonków B., przyczyny ich bezrobocia, stan zdrowia, warunki mieszkaniowe, wydatki na utrzymanie, możliwości zarobkowania, posiadane oszczędności (na co została przeznaczona kwota 16.627,31 zł otrzymana tytułem zachowku przez M. B.), otrzymywaną dotychczas pomoc społeczną, jeśli taka była udzielana. Należy zauważyć, że o tym czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy decydują indywidualne okoliczności każdej sprawy. Dla oceny spełnienia się tej przesłanki niezbędne jest rozważenie celu, na sfinansowanie którego przeznaczone mają być przyznane środki w kontekście całokształtu sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej czy zdrowotnej wnioskodawcy (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.06.2017 r. sygn. akt II SA/Ol 386/17). Organ I instancji po zebraniu pełnego materiału dowodowego dokona oceny jak wyżej. Zważywszy treść art. 8 ust. 1 ppk 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, organ zdecyduje, czy decyzja będzie adresowana do każdego z małżonków oddzielnie, czy też wniosek z dnia [...].04.2017 r. będzie rozpatrzony łącznie wobec rodziny, a jeżeli tak, to adresatami decyzji muszą być M. i K. B., a nie tylko jeden małżonek. Odnosząc się do zarzutów skargi, to Sąd informuje skarżących, że nie jest kompetentny do rozpoznania roszczenia odszkodowawczego (500.000 zł), gdyż tego typu sprawy należą do kognicji sądów powszechnych. Sąd administracyjny kontroluje jedynie zgodność z prawem decyzji administracyjnych. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.