II SA/Bk 516/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2012 r. sprzeciwu S. F.Z. w B. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 marca 2012 r. odmawiającego przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego S. F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Charakteryzując swoją sytuację finansową strona wskazała, że od kilku lat bilans roczny zamyka stratą: w 2006 r. była to kwota 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. – 6.296,18 zł, w 2009 r. i 2010 r. – 1.557,12 zł. Nie posiada środków finansowych na koncie bankowym, które zablokowano w trakcie egzekucji komorniczej kwoty 20.000 – 30.000 zł. Nie zatrudnia również ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu, dlatego nie generują wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi oraz podatkami. Z powodu braku środków strona nie ponosi opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów. Telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę około 300 zł został odłączony. Przejściowy fakt obecności pewnych sum pieniężnych na koncie wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia. Poniesiona strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia narastającego zadłużenia, gdyż dochody i składki członkowskie są od niego niższe. Z powodu braku środków finansowych nie ma również możliwości wysyłania korespondencji pocztowej w wyznaczonych terminach. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o sprecyzowanie sytuacji majątkowej pełnomocnik Stowarzyszenia oświadczył, że z powodu zablokowania rachunków bankowych, na których nie ma żadnych środków, nie jest w stanie nadesłać wymaganych wyciągów. Zgodnie z przepisami prawa bilans za 2011 r. Stowarzyszenie może przedstawić w marcu 2012 r. W pozostałym zakresie strona skarżąca powtórzyła informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 23 marca 2012 r. referendarz sądowy tutejszego sądu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ocenie referendarza Stowarzyszenie nie udowodniło braku środków, który by uzasadniał przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim nie nadesłało wyciągów z kont bankowych, aktualnych informacji o wysokości zadłużenia i efektów egzekucji komorniczych, co uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej. Referendarz wskazał, że posiadanie statusu organizacji pożytku publicznego nie zwalnia strony od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyło skarżące Stowarzyszenie. Wskazało, że termin sporządzenia sprawozdania finansowego upływa 31 marca 2012 r. Nie jest jeszcze gotowa jego pełna wersja. Natomiast z już zgromadzonych informacji wynika, że w 2011 r. strona nie uzyskała żadnych środków finansowych, natomiast z powodów niezależnych zwiększyło się jej zadłużenie o około 20.000 zł do kwoty łącznej 50.000 zł. Powtórzono informację o braku możliwości uzyskania wyciągu z rachunku bankowego z powodu odpłatności tej czynności. Wskazano, że z wyciągów elektronicznych wynika brak środków na koncie. Strona stwierdziła, że prowadzenie postępowań sądowych nie jest jej głównym celem statutowym i dlatego powinna uzyskać pomoc ze środków publicznych na uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast zapisy statutu uniemożliwiają jej prowadzenie działalności gospodarczej, a brak środków finansowych uniemożliwia wywiązywanie się z obowiązków strony w postępowaniu sądowym. W pozostałym zakresie kilkustronicowy sprzeciw zawiera stanowisko strony w kilkudziesięciu postępowaniach sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Przede wszystkim nie wywiązała się ona ze swego obowiązku jakim jest wykazanie w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. Skarżące Stowarzyszenie stale utrzymuje, że nie posiada żadnych znaczących wpływów, natomiast w sposób istotny rośnie jego zadłużenie. Jak wskazało – nastąpił wzrost zadłużenia w stosunku do 2011 r. o około 20.000 zł do aktualnej kwoty 50.000 zł. Tymczasem nie przedstawiło na tę okoliczność jakichkolwiek dokumentów, czy nawet kserokopii takich dokumentów, stąd trudno uznać powyższe oświadczenie za wiarygodne. Wnioskodawca argumentuje, że nie jest w stanie przedłożyć bilansu za 2011 r., bowiem ten sporządza się do końca marca następnego roku. Bilans za ostatni rok powinien być zatem sporządzony do 31 marca 2012 r. Zauważyć jednak należy, że data sporządzenia sprzeciwu naniesiona na ten dokument przez stronę to 30 marca 2012 r., co uprawnia do wniosku o istnieniu choćby projektu bilansu. Tego jednak nie przedłożono. Dalej wskazać trzeba, że strona wskazuje, iż posiada bilans w niepełnej wersji. Tej także jednak nie przedstawia, co nie przeszkadza jej stwierdzić, że z już zgromadzonych informacji wynika powiększenie się straty o około 20.000 zł. Owych wspomnianych "zgromadzonych informacji" czy nawet kserokopii dokumentów, z których one wynikają, strona nie przedłożyła pozbawiając sąd możliwości choćby częściowego zweryfikowania twierdzeń zawartych w formularzy PPPr, w tym informacji o zadłużeniu, ściągalności długu i wynikach egzekucji administracyjnej. Zauważyć też należy powoływanie się przez stronę na wyciągi elektroniczne z rachunków bankowych, z których ma wynikać brak środków finansowych na jej koncie. Powszechne jest obecnie uzyskiwanie takich wyciągów we własnym zakresie – bez konieczności ponoszenia dodatkowych opłat. Mimo powoływania się na przedmiotowe wyciągi – strona również i tych dokumentów nie przedstawia. W tych okolicznościach sąd nie mógł rzetelnie ocenić sytuacji finansowej skarżącego Stowarzyszenia, bowiem dysponował jedynie jego oświadczeniem niepopartym jakimikolwiek dokumentami uwiarygodniającymi przedstawioną charakterystykę sytuacji finansowej. Uprawnia to do wniosku, że strona nie wykazała braku środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy również zauważyć, że nie mógł odnieść skutku argument o braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i pozyskiwania w ten sposób środków na działalność. Wyłączenie tej możliwości nie zwalnia organizacji pożytku publicznego od konieczności uzyskiwania pieniędzy na realizowanie statutowych zadań, w tym na występowanie jako strona postępowania przed sądem. Nadto w sprzeciwie strona wskazuje, że wszelkie środki finansowe wydatkuje na pokrycie zadłużenia i na korespondencję. Z jej oświadczeń nie wynika jednak, aby to zadłużenie się zmniejszało w związku z wpłatami dokonywanymi przez stronę (jak deklaruje, a czego nie wykazuje). Reasumując stwierdzić należy niewykazanie przez stronę braku środków koniecznych na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych, co wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.