II SA/Bk 518/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]zmieniającą własną decyzję w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] przyznał uprawnionym K. J. i M. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie odpowiednio 400 i 250 zł miesięcznie na okres od [...] października 2014 r. do [...] września 2015 r. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. organ ten zmienił decyzję własną w ten sposób, że ograniczył czasokres tego świadczenia, przyznając je do [...] marca 2015 r. Organ ustalił, że matka uprawnionych – E. J. (dalej: "Skarżąca") po zakończonym urlopie wychowawczym od dnia [...] lutego 2015 r. podjęła pracę i uzyskała w marcu 2015 r. dochód w wysokości 2.168,14 zł. W tej sytuacji ponownie przeliczając dochód rodziny Skarżącej ustalono, że wynosi on 2.298,85 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 766,28 zł, która przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu przywołano treść przepisów art. 9 ust. 1, 2, 3 i 4a, art. 18 ust. 5, art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 3 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, stanowiących podstawę prawną niniejszej sprawy. Zdaniem organu odwoławczego, regulacja zawarta w art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów służąca ustalaniu dochodu członka rodziny, wprost nakazuje doliczenie dochodu uzyskanego do dochodu członka rodziny, który go uzyskał, czyli do przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez tego członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy. W tym stanie prawnym, organ I instancji prawidłowo wyjaśnił przesłanki istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że ustalając prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyliczono, że miesięczny dochód rodziny z 2013 r. (składającej się z trzech osób) w przeliczeniu na osobę wyniósł 43,57 zł. Przy ustalaniu dochodu nie uwzględniono dochodu Skarżącej osiągniętego w 2013 r. z tytułu pracy, ponieważ stosownie do art. 9 ust. 3 ustawy jest on dochodem utraconym (uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego). Do zmiany decyzji organ zobowiązany był przyjąć do wyliczeń także dochód z tytułu pracy podjętej przez stronę od 2 lutego 2014 r., który jest dochodem uzyskanym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (art. 9 ust. 4a). Stosownie do tego przepisu należało uwzględnić kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Z zaświadczenia pracodawcy wynika, że wynagrodzenie za marzec 2015 r. wynosiło 2.168,14 zł netto. Po dodaniu dochodu rodziny z roku 2013 (43,57 x 3=130,71 zł), dochód rodziny stanowi kwotę 2.298,85 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 766,28 zł, a zatem przekracza kryterium ustawowe (725 zł) uprawniające do korzystania ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym miejscu organ odwoławczy zwrócił uwagę, że dochód uzyskany z pracy podjętej po zakończeniu urlopu wychowawczego jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Końcowo organ podkreślił, że przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. dochód członka rodziny, jest punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego. W konkretnej sprawie rodzina uzyskała dochód w roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Od powyższej decyzji E. J. wywiodła skargę do tutejszego Sądu wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła jej niezgodność z prawem oraz naruszenie art. 7 k.p.a. Stwierdziła, że ww. ustawa jasno określa kryteria ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, błędna jej interpretacja prowadzi zaś do wydawania nieprawidłowych decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. W ocenie Kolegium skarga nie zawiera nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i stanowi powtórzenie treści odwołania, do którego Kolegium szczegółowo odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną skargi. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] kwietnia 2015 r. zmieniającą własną decyzję w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., 1228 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa"). Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W związku z tym, że spór w sprawie niniejszej dotyczy ustalenia dochodu rodziny dla legalności zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie ma rozumienie pojęcia "dochód" "dochód rodziny" oraz "dochód członka rodziny". W zakresie pojęcia "dochodu" i "dochodu rodziny" przedmiotowa ustawa w art. 2 pkt 4 i 5 odwołuje się do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). "Dochodem" jest więc po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). W myśl zaś art. 3 pkt 2 tej ustawy o świadczeniach rodzinnych "dochód rodziny" oznacza sumę dochód członków rodziny. W sposób samodzielny, aczkolwiek analogiczny do ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedmiotowa ustawa definiuje dochód członka rodziny oraz określa sposób ustalania tego dochodu. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 5a ustawy (analogicznie art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych) "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a ustawy. Stosownie zaś do art. 9 ust. 3 – 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 3); w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4); w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). Przytoczone regulacje art. 9 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozróżniają sytuacje uzyskania dochodu przez członka rodziny, gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 stycznia 2014 r., I OSK 2094/13 zestawienie treści art. 9 ust. 4a z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lipca 2013 r., I OSK 2373/13 zauważył, że taka wykładnia powołanych przepisów prowadzi do tego, że już będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium (725 zł) w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 2 pkt 18) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (part. 2 pkt 17). Ponadto podkreślono, że przyjęta regulacja powoduje, że prawo do świadczeń ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. W rozpoznawanej sprawie osiągnięcie dochodu miało miejsce zarówno w roku poprzedzającym, jak też po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Organy prawidłowo zatem dokonały wyliczeń sumując wyliczony dochód członka rodziny Skarżącej za rok 2013 (43,57 x 3 = 130,71 zł) z dochodem uzyskanym przez Skarżącą w miesiącu marcu 2014 r. Był to miesiąc, zgodnie z dyspozycją przepisu art. 9 ust. 4a ustawy, następujący po miesiącu, w którym został osiągnięty dochód a jednocześnie, czemu Skarżąca nie zaprzecza, dochód ten był przez nią uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obliczony w powyższy sposób dochód rodziny wyniósł 2.298,85 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 766,28 zł w konsekwencji czego kryterium ustawowe uprawniające do korzystania ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało przekroczone. Reasumując uznać należy, że analiza powołanych przez organy przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że kryterium dochodowe w niniejszej sprawie zostało ustalone w sposób prawidłowy. Nie można natomiast wyznaczać go w sposób, jak chce tego Skarżąca, czyli dzieląc uzyskany dochód w poszczególnych miesiącach 2015 r. przez liczbę osób w rodzinie. Jak słusznie bowiem zauważył organ odwoławczy dochód rodziny z 2015 r. będzie podstawą do rozpatrywania prawa do świadczeń na kolejny okres zasiłkowy. Z wyżej wymienionych przyczyn zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. W realiach niniejszej sprawy (wbrew twierdzeniom Skarżącej) nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 kpa). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. Mając powyższe na względzie, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak na wstępie.