II SA/Bk 519/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 04 października 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego oddala skargę. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu 19 kwietnia 2011 r. J. M. wystąpiła z wnioskiem do Burmistrza Miasta J. o pomoc finansową na zakup ziemniaków lub ziemniaków do siania. Podała, iż w jej gospodarstwie domowym nie ma prądu, w związku z czym nie ma gdzie zemleć zboża, nadto z uwagi na to, iż w piwnicy była woda, zgniły jej ziemniaki. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił J. M. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup ziemniaków do siania. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium ustawowego przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 w/w ustawy. Tymczasem na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że J. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem J. K. Dochód rodziny wynosi 2570,71 zł miesięcznie, co oznacza, że na jedną osobę przypada 1285,36 zł (suma renty skarżącej – 634,64 zł, dochodu z gospodarstwa rolnego - 1290,33 zł i emerytury brata - 645,74 dzielona przez dwa) i jest to kwota przekraczająca kryterium ustawowe, które w konkretnym przypadku wynosi 702 zł. Organ rozważył możliwość przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego, jednakże uznał, iż zakup ziemniaków do siania nie jest niezbędną potrzebą bytową. Ponadto wskazano, iż z uwagi na brak środków, od początku roku nie został przyznany ani jeden specjalny zasiłek celowy (34 wnioski załatwiono odmownie). Z decyzją tą nie zgodziła się J. M. i w odwołaniu skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. ponownie zwróciła się o pomoc finansową. Zdaniem skarżącej za nieprawdziwe uznać należy twierdzenie organu I instancji, iż dochód jej rodziny wynosi 2570,71zł, gdyż emerytura brata jest jedynie jego źródłem utrzymania. Posiadany zaś przez nią dochód nie wystarcza na spłatę zarówno pożyczek bankowych, jak i tych pobranych u ludzi, ubiegły rok był wyjątkowo niedobry dla rolnictwa, gdyż nie urosło zboże i zgniły ziemniaki, nadto miała wydatki na zakup paszy i nawozów, na dowód czego załączyła stosowne faktury. Końcowo podniosła, iż od 2007 r. nie ma prądu i nie może zemleć zboża za ubiegły rok, ziemniaki zgniły, bo w piwnicy była woda, której nie mogła wypompować, gdyż nie ma prądu. Ziemniaki potrzebne są jej nie tylko do siewu, ale i do jedzenia. Końcowo zakwestionowała wysokość wyliczonego przez organ dochodu z gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ustalił, iż J. M. lat 55 prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny są: emerytura brata w wysokości 645,74 zł miesięcznie, renta skarżącej w wysokości 634,64 zł miesięcznie i dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 6,2335 ha przeliczeniowych w wysokości 1290,33 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2570,71 zł, co daje dochód na jedną osobę w wysokości 1285,36 zł. Tymczasem ustawowe kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosi 702 zł. W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że J. M. nie spełnia warunków do przyznania zasiłku celowego na zasadach ogólnych, gdyż miesięczny dochód jej rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe o 1868,71 zł. Zgodnie, jednak z art. 41 pkt 1 w/w ustawy "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Organ stwierdził, iż Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w J. rozważył również możliwość przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego, jednak ta forma pomocy nie mgła być przyznana, gdyż ośrodek nie posiada środków na zasiłki specjalne. Zdaniem organu odwoławczego rodzina skarżącej posiada własne środki na zakup ziemniaków zarówno do siewu jak i do jedzenia, gdyż dochód faktyczny rodziny 3,5-krotnie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Przedłożone przez skarżącą faktury na zakup pasz wskazują, że w okresie, kiedy złożyła wniosek o przyznanie zasiłku, tj. w kwietniu 2011 r. wydatki na pasze wynosiły 342 zł (faktura VAT nr [...] z dnia 19 kwietnia 2011 r.), a w miesiącu poprzedzającym założenie wniosku, tj. w marcu 2011 r. wynosiły 713,80 zł (faktura VAT nr [...] z dnia 25 marca 2011 r.). W związku z tym uznać należało, że wydatki te nie zagroziły egzystencji skarżącej, dlatego brak jest podstaw do przyznania jej specjalnego zasiłku celowego. Natomiast faktury nr [...] z dnia 15 grudnia 2010 r.; nr [...] z dnia 14 stycznia 2011 r. oraz nr F [...] z dnia 15 lutego 2011 r. (dublują się) pozostają bez wpływu na obecną sytuację skarżącej. Na marginesie zauważono, że do faktur skarżąca załączyła dowody wpłaty wskazujące, że należność z faktur nr [...] z dnia 19 kwietnia 2011 r., VAT nr [...] z dnia 25 marca 2011 r. i nr [...] z dnia 15 grudnia 2010 r. została uiszczona. Odnosząc się natomiast do zarzutu, błędnego ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego wyjaśniono, iż stosownie do przepisu art. 8 ust. 9 w/w ustawy przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Z załączonego zaś do akt sprawy zaświadczenia wystawionego przez Burmistrza Miasta J. w dniu 28 kwietnia 2011 r. wynika, że skarżącą posiada gospodarstwo rolne o pow. 11,35 ha, w tym 6,2335 ha przeliczeniowych. W związku z tym miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego (ustalony zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej), wynosi 6,2335 ha x 207 zł = 1290,33 zł. W skardze na powyższą decyzję wywiedzioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżąca powtórzyła argumenty prezentowane w postępowaniu administracyjnym, akcentując błędne wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego oraz brak prądu w jej gospodarstwie. Ponownie podniosła, iż miała ziemniaki, ale zgniły jej, gdyż w piwnicy była woda, której nie mogła wypompować z uwagi na brak prądu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji. Podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) - zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 2 ust. 1 w/w ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 wskazanej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu - art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny są: emerytura brata w wysokości 645,74 zł, renta skarżącej w wysokości 634,64 zł i dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 6,2335 ha przeliczeniowych w wysokości 1290,33 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2570,71 zł, co daje dochód na jedną osobę w wysokości 1285,36 zł. W tym stanie rzecze nie budzi wątpliwości, iż dochód w rodzinie skarżącej przekroczył wskazane wyżej ustawowe kryterium dochodowe (351x2=702 zł). Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym i jako takie nie budzą wątpliwości. Dowodzą one, iż skarżącej nie przysługuje pomoc socjalna za zasadach ogólnych. Stosownie jednak do art. 41 pkt 1 ustawy osobie takiej albo rodzinie może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Powołany przepis liberalizuje możliwości udzielenia świadczeń z pomocy społecznej, albowiem przewiduje, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie, których dochody przekraczają ustawowe kryteria może być przyznane wsparcie finansowe. Należy jednakże podkreślić, iż omawiane świadczenie ma charakter fakultatywny, a uzależnione jest od tego czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje akurat ośrodek pomocy społecznej. Ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek" pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. Zgodnie jednak z poglądem zaprezentowanym w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 1999 r. (I SA 1601/98, Lex nr 47408) szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Podobnie w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. (I OSK 777/05, Lex nr 194414) wskazano, iż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w sposób niemogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż sytuacja życiowa skarżącej ustalona przez organy obu instancji nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o których mowa wyżej, dających podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy rodzina skarżącej dysponuje stałym dochodem wynoszącym 2570,71 zł miesięcznie. Skarżąca posiada zatem własne środki na zakup ziemniaków zarówno do siewu jak i do jedzenia. Nadto z załączonych do sprawy dokumentów, jak i oświadczeń samej skarżącej wynika, iż na bieżąco uiszcza ona należności z faktur oraz reguluje zaciągane pożyczki. Sąd podziela przy tym stanowisko organów, iż rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. Organy podkreśliły, iż sytuacja finansowa ośrodka pomocy społecznej jest trudna i od początku roku nie przyznano żadnego specjalnego zasiłku celowego - 34 wnioski załatwiono odmownie. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowała zarówno sytuacja życiowa wnioskodawczyni, a więc możliwość zabezpieczenia potrzeb przez skarżącą przez wykorzystanie własnych środków i możliwości, jak również trudna sytuacja finansowa ośrodka pomocy społecznej. Odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego nie narusza zatem granic uznania administracyjnego, w jakich działa organ rozpatrujący przedmiotową sprawę. Odnoszą się natomiast do zarzutów skargi stwierdzić należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Przede wszystkim Sąd podziała przedstawiony przez organy sposób wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego skarżącej uznając, iż odpowiada on obowiązującym w tym zakresie przepisom prawa - art. 8 ust. 9 w/w ustawy. Okoliczność zaś, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem nie budzi wątpliwości, albowiem znajduje odzwierciedlenie w przeprowadzonym w dniu 28 kwietnia 2011 r. wywiadzie środowiskowym, którego ustalenia skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Podnoszony natomiast podczas rozprawy fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z siostrą, która "mieszka z nią w domu od urodzenia i jest tam zameldowana" nie ma odzwierciedlenia w aktach sprawy, w szczególności ustaleniach w/w wywiadu środowiskowego. Zauważyć przy tym należy, iż sama skarżąca twierdzi, iż "gospodarstwo domowe prowadzi raz wspólnie z siostrą a raz oddzielnie, w zależności od potrzeb" (k. 20 akt sądowych). Dodatkowo podnieść należy, iż analiza akt sprawy nie dowodzi, aby ubiegając się uprzednio o pomoc społeczną skarżąca kiedykolwiek wskazywała na powyższą okoliczność, dowodem czego są wywiady środowiskowe sporządzane na potrzeby wcześniejszych postępowań. Na tle niniejszej sprawy jawi się natomiast problem sporu skarżącej z zakładem energetycznym, którego skutkiem jest braku prądu w gospodarstwie domowym skarżącej, a w konsekwencji psucie się produktów rolnych. Skarżąca podnosi, iż zakład energetyczny nie chce podłączyć jej prądu, stąd też zwraca się do organów pomocy społecznej oraz Sądu o pomoc w jego podłączeniu. W tym miejscu podkreślić należy, iż zarówno organy pomocy społecznej jak i sądy administracyjne nie są władne do rozstrzygania powyższych kwestii, stąd wnioski skarżącej formułowane w tym zakresie nie mogły być uwzględnione. W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wbrew twierdzeniom skarżącej wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).