II SA/Bk 534/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 06 października 2009 r. sprawy ze skargi B. P.- S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak [...] odmawiającą przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na spłatę zadłużeń, zakup żywności, obuwia i odzieży oraz leków. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił B.P.– S. udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na spłacenie zadłużeń, zakup żywności, obuwia i odzieży oraz leków. W uzasadnieniu wskazano, iż dochód w rodzinie skarżącej na osobę w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekroczył ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.), które w jej przypadku wynosi 702,00 zł. Zainteresowana nie posiada własnego źródła dochodu i pozostaje na całkowitym utrzymaniu męża, który pobiera emeryturę w wysokości 1.437,36 zł. Organ wskazał ponadto, iż sytuacja bytowa rodziny B.P.– S. nie daje podstaw do uznania jej za szczególnie uzasadniony przypadek w myśl art. 41 ustawy o pomocy społecznej, albowiem nie odbiega ona w wyraźny sposób od sytuacji osób kwalifikujących się do pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Końcowo organ podkreślił, iż dysponując ograniczonymi środkami finansowymi musi brać pod uwagę najtrudniejsze sytuacje osób ubiegających się o zaspokojenie zgłaszanych potrzeb, a wysokość pomocy uzależniona jest od sytuacji bytowej wnioskodawcy, diagnozowanych potrzeb oraz własnych możliwości i działań podejmowanych w kierunku przezwyciężenia trudnych sytuacji. W roku 2009 na realizację zadań własnych Ośrodek otrzymał dotację w kwocie 89.867,00 zł miesięcznie. W ramach tej kwoty musi zabezpieczyć środki na realizację zadań własnych o charakterze obowiązkowym, tj. zdarzenia losowe, zapewnienie schronienia, niezbędnej odzieży, posiłki, dokonywanie pochówków oraz zwiększenie minimalnej kwoty zasiłków okresowych. Na dzień 31 marca 2009 r. do Ośrodka zgłosiły się o pomoc 2002 osoby, z czego 1/3 dotyczy zasiłków celowych. Z powyższą decyzją nie zgodziła się B.P.– S. i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż dochód w rodzinie skarżącej na osobę przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące w tym przypadku 702,00 zł. Jak wynika bowiem z przeprowadzonych ustaleń, skarżąca nie posiada własnego źródła dochodu i pozostaje na utrzymaniu męża, który uzyskuje emeryturę w wysokości 1437,36 zł. Z tego też względu uznano, iż odwołująca nie spełnia jednej z przesłanek dających możliwość uzyskania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego. Wskazano ponadto, iż zainteresowana nie udokumentowała podnoszonych przez siebie okoliczności, że jej leczenie miesięcznie wynosi 2.750 zł. Organ II instancji przyznał również, że przedmiotowa sprawa była rozpatrywana w kontekście art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jednakże sytuacja materialno – bytowa rodziny zainteresowanej nie odbiega w wyraźny sposób od sytuacji osób kwalifikujących się do przyznania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w przepisach w/w ustawy. Organ odwoławczy wskazał także, iż skarżąca nie wywiązała się z obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej rodziny, o czym świadczy utrudnianie przez nią przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, krytyczna postawa wobec pracowników socjalnych, presja wywierana na pracowników w trakcie przeprowadzania wywiadu oraz odmowa podpisania oświadczeń. Ponadto z zebranej dokumentacji nie wynika, aby skarżąca podejmowała jakiekolwiek starania w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, mimo braku przeciwwskazań do podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej. Organ zwrócił także uwagę na fakt, iż skarżącą zatajała przed pracownikami organu, jak też przed organami, że prowadzi odpłatnie stronę internetową w ramach działalności w zakresie niekonwencjonalnych metod poszukiwania zaginionych i leczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję wniosła B.P.- S. podnosząc, iż rozstrzygnięcie to nie zostało oparte o rzetelne dowody, lecz o dokumenty, z którymi skarżąca nie miała możliwości zapoznania się. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa, w oparciu o które podjęto decyzję. Podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu - art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W oparciu o przepis art. 40 ust. 1 i 2 ww. ustawy zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, a także w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – orzeczenie Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2008 r., znak [...]. Nie posiada własnego źródła dochodu, pozostaje na utrzymaniu męża, z którym wspólnie zamieszkuje i gospodaruje, tworząc dwuosobową rodzinę. Dochód w rodzinie skarżącej stanowi emerytura męża wynosząca 1.437,36 zł miesięcznie, co daje kwotę 718,68 zł na osobę. W tym stanie rzecze dochód w rodzinie skarżącej przekroczył wskazane wyżej ustawowe kryterium dochodowe (702,00 zł dla dwuosobowej rodziny). Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą zastrzeżeń Sądu. Wskazują one, iż skarżąca nie spełniła jednego z kryteriów otrzymania wnioskowanej pomocy. Bezspornie również skarżąca nie poniosła straty powstałej w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Wobec powyższego bezsprzecznie B.P.- S. nie była uprawniona do uzyskania świadczenia, o którym mowa w art. 39 i art. 40 powołanej ustawy. W tej sytuacji rolą organu orzekającego w niniejszej sprawie było ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość przyznania wnioskodawcy wsparcia, mimo że dochód jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w ustawie. Przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Mając na względzie treść powołanego przepisu oraz ustalony w sprawie stan faktyczny należy stwierdzić, iż słusznie orzekające w sprawie organy oceniły, iż sytuacja materialno – bytowa rodziny skarżącej nie odbiega w wyraźny sposób od sytuacji osób kwalifikujących się do przyznania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej, co powoduje iż brak było podstaw do zastosowania cytowanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Istotne w sprawie jest także – na co wskazywał organ odwoławczy - iż skarżąca nie wywiązywała się z obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej rodziny, o czym świadczy utrudnianie przez nią przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, krytyczna postawa wobec pracowników socjalnych, presja wywierana na pracowników w trakcie przeprowadzania wywiadu oraz odmowa podpisania oświadczeń. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca podejmowała jakiekolwiek starania w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, mimo braku przeciwwskazań do podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Negatywne zachowania osób ubiegających się o świadczenie mogą spowodować wydanie negatywnych dla nich decyzji administracyjnych, skutkujących ograniczeniem świadczenia, odmową jego przyznania lub udzieleniem pomocy w formie niepieniężnej. Zaznaczyć także trzeba, iż decyzja w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, zarówno w zakresie przyznawania, jak i wysokości. Do organu zatem należy ocena czy zostały spełnione warunki uzasadniające przyznanie pomocy w formie zasiłku. Z wyżej wskazanych powodów zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wbrew twierdzeniom skarżącej wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 kpa). W tym miejscu godzi się zauważyć, iż przedmiotem dowodu mogą być jedynie okoliczności mające znaczenie dla sprawy, a więc dotyczące jej przedmiotu i mające znaczenie dla rozstrzygnięcia. O tym zaś przesądza norma prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 107 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Końcowo wskazać należy, iż sąd administracyjny nie przeprowadza w swoim postępowaniu dowodów z zeznań świadków (przepis art. 106 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwala jedynie na przeprowadzenie przez ten sąd uzupełniających dowodów z dokumentów) i dlatego też nie wzywano na rozprawę zawnioskowanych w skardze świadków. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).