II SA/Bk 541/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zmiany wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta B. ustalił M. K. opłatę za pobyt córki K. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. od dnia 1 września 2016 r., w wysokości 392,41 zł (pkt 1 decyzji) oraz zwolnił częściowo M. K. z ww. opłaty w ten sposób, że od dnia [...] września 2016 r. ustalił opłatę w wysokości 100 zł. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta B. zmienił ww. decyzję w ten sposób, że ustalił M. K. opłatę za pobyt córki K. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. od dnia [...] stycznia 2019 r. do [...] marca 2019 r. w wysokości 474,23 zł miesięcznie, zaś od dnia [...] kwietnia 2019 r. w wysokości 546,80 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że własną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], ustalił opłatę za pobyt K. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. (dalej: "DPS") w wysokości 70% dochodu mieszkańca, tj. od [...] stycznia 2019 r. do [...] marca 2019 r. w wysokości 721,78 zł, w okresie od [...] do [...] kwietnia 2019 r. w wysokości 969,79 zł, zaś od [...] maja 2019 r. w kwocie 783,59 zł. Organ wskazał, że na podstawie zarządzenia nr [...] Starosty P. z dnia [...] lutego 2019 r. (Dz.Urz. Woj. Mazowieckiego z 28 lutego 2019 r., poz. 2679) średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS od 1 lutego 2019 r. wynosi 3.580,73 zł. Powołując się na art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2018, poz. 1508, ze zm., dalej: "u.p.s.") organ wskazał, że do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS są obowiązani kolejno m.in. mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z tym, że zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1-3 u.p.s., mieszkaniec wnosi opłatę, której wysokość nie może przekraczać 70% jego dochodu, natomiast wedle art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., osoby zobowiązane do ponoszenia opłat, wnoszą opłatę w wysokości ustalonej z uwzględnieniem dochodów osiąganych przez osoby zobowiązane. Osoby samotnie gospodarujące opłatę wnoszą tylko wtedy, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tzn. jest wyższy niż kwota 2.103 zł), jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Organ ustalił, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt K. K. w DPS poza nią samą, ciąży odpowiednio na matce – M. K., ojcu – M. K. oraz babce – Z. M. Matka oraz babka utrzymują się ze świadczeń emerytalno-rentowych ZUS, a ich sytuacja dochodowa nie pozwala na partycypowanie w kosztach pobytu córki i wnuczki w DPS. Miesięczny dochód, którym dysponują jest niższy 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a także niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z kolei ojciec K. K. od [...] grudnia 2019 r. przebywa w zakładzie penitencjarnym (w Areszcie Śledczym w B.). Jest to instytucja zapewniająca pełne utrzymanie. Dochodem zobowiązanego jest świadczenie emerytalne wypłacane przez ZUS w B. Dochód ten przekracza kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z ww. świadczenia dokonywane są potracenia egzekucyjne administracyjno-sądowe, jednakże brak jest możliwości dokonywania odliczeń tych potrąceń przy ustalaniu dochodu ojca, bowiem zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. pomniejsza się go jedynie w przypadku potrąceń alimentacyjnych. Na podstawie informacji uzyskanych we własnym zakresie oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, organ ustalił, że dochód M. K. w grudniu 2018 r., styczniu i lutym 2019 r. wynosił 2.577,23 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 474,23 zł, zaś od marca 2019 r. wynosi 2.649,80 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 546,80 zł. Organ ustalił, że w marcu 2019 r. dochód ten wzrósł o kwotę 355,39 zł w stosunku do dochodu z sierpnia 2016 r., na podstawie którego została wydana decyzja z dnia 30 września 2016 r. ustalająca ww. opłatę za pobyt córki K. K. w DPS, w związku z czym wszczęto postępowanie w sprawie zmiany tej decyzji, zakończone przedmiotową decyzją. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że w chwili wydania decyzji z dnia [...] września 2016 r., dochód M. K. wynosił 2.294,41 zł, natomiast w grudniu 2018 r., styczniu i lutym 2019 r. 2.577,23 zł, w związku z czym przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. kwotę 2.103 zł). Z kolei od marca 2019 r. stanowi on kwotę 2.649,80 zł i wciąż przekracza 300% ww. kryterium dochodowe. W konsekwencji Kolegium uznało od dnia [...] stycznia 2019 r. podwyższeniu uległ dochód M. K., co wyczerpało przesłanki niezbędne do wzruszenia poprzedniej decyzji określającej opłatę za pobyt córki K. K. w DPS. Jednocześnie stwierdzona różnica w uzyskiwanym dochodzie przekraczała 10% kwoty kryterium dochodu osoby samotnie gospodarującej, co uzasadniało wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. w zw. z art. 106 ust. 3a u.p.s., który uzależnia możliwość zmiany decyzji od stwierdzenia 10% zwiększenia dochodu osoby uprawnionej. Ustalając kwotę opłaty od [...] stycznia 2019 r. do [...] marca 2019 r. i od [...] kwietnia 2019 r. organ l instancji uwzględnił natomiast, że pozostała kwota dochodu po wniesieniu opłaty, nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, (tj. niższa niż 2.103 zł). Zatem wysokość opłaty ustalono w prawidłowy sposób. Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że spłata kredytu nie stanowi utraty dochodu i nie może wpływać na wysokość kryterium dochodowego. Dochód jest ustalany na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s. i może być pomniejszony wyłącznie o kwoty tam wskazane. W innym razie stanowiłoby to pomoc Państwa dla kredytodawcy, a nie osoby wnioskującej o pomoc, znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że w art. 64 u.p.s. ustawodawca przewidział możliwość zwolnienia od opłaty w szczególnych sytuacjach życiowych. Skargę na ww. decyzję wniósł do tut. Sądu M. K., wskazując w niej, że spłaca kredyt w wysokości 800 zł miesięcznie oraz pomaga finansowo swoim córkom. Podał, że po wyjściu z aresztu nie będzie miał gdzie mieszkać, co będzie się wiązało z koniecznością wynajmu mieszkania i ponoszeniem wydatków na utrzymanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o zmianie decyzji własnej organu, ustalającej wysokość opłaty wnoszonej przez skarżącego za pobyt jego córki w domu pomocy społecznej, w związku ze zmiana sytuacji dochodowej skarżącego. Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że stosownie do art. 60 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, dalej: "u.p.s."), pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Podmioty zaś zobowiązane do wnoszenia tej opłaty zostały wymienione w przepisie art. 61 ust 1 u.p.s. i są nimi w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz właściwa gmina, przy czym co istotne - wysokość opłaty wnoszonej przez osoby zobowiązane została uzależniona od wysokości osiąganych przez nie dochodów. I tak w przypadku osoby w rodzinie, ponosi ona opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. jest wyższy niż kwota 1 584,00 zł), z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Osoby zaś samotnie gospodarujące (dotyczy to sytuacji skarżącego), opłatę wnoszą tylko wtedy, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. jest wyższy niż kwota 2 103,00 zł), jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Wysokość kryterium dochodowego określa art. 8 u.p.s. W realiach niniejszej sprawy organy mając na uwadze powyższe przepisy ustaliły, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt córki skarżącego poza samą mieszkanką, ciąży odpowiednio na jej matce, ojcu (skarżącym) oraz babce. Jednakże analiza obecnej sytuacji dochodowej wykazała, że zarówno matka jak i babka zainteresowanej nie są w stanie ponosić kosztów pobytu córki/wnuczki w DPS, gdyż miesięczny dochód, jakim dysponują jest niższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a także niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Dochód natomiast skarżącego, którym jest świadczenie emerytalne przekracza kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i skutkuje tym, że może on partycypować w kosztach pobytu córki w DPS. Zasadnicze znaczenie dla oceny kontrolowanej decyzji ma jednak treść art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej powoływana jako: "k.p.a.") w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis art. 163 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W niniejszej sprawie podstawą zmiany decyzji ustalającej wysokość opłaty wnoszonej przez skarżącego za pobyt jego córki w domu pomocy społecznej była zmiana sytuacji dochodowej skarżącego, w związku ze zwiększeniem jego dochodu (wzrostu wysokości świadczenia emerytalnego). Jak wynika bowiem ustaleń organów, w chwili wydania decyzji z dnia [...] września 2016 r., znak: [...], dochód skarżącego wynosił 2.294,41 zł, natomiast w momencie orzekania zaskarżoną decyzji jego dochód wyniósł: w grudniu 2018 r., styczniu 2019 r. i lutym 2019 r. - 2.577,23 zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.103 zł (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy), a od marca 2019 r. - 2.649,80 zł i nadal przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.103 zł (art.62 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy). W konsekwencji powyższego organy uznały, że zmiana wysokości dochodu nastąpiła od grudnia 2018 r. w kwocie 282,82 zł (2.577,23 zł - 2.294,41 zł), z kolei od marca 2019 r. w kwocie 355,39 zł (2.649,80 zł - 2.294,41 zł), czyli przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o czym mówi art. 106 ust. 3a ustawy (przepis ten uzależnia możliwość zmiany decyzji od stwierdzenia 10% zwiększenia dochodu osoby uprawnionej). Powyższe ustalenia znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] stycznia 2019 r., a także pismach ZUS Oddział w P. z dnia [...]lutego 2019 r. i z dnia [...] marca 2019 r. Okoliczności wskazane wyżej nie są też co do zasady kwestionowane przez samego skarżącego. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości Sądu, stanowisko organów, że w realiach niniejszej sprawy uległ podwyższeniu dochód skarżącego, co wyczerpywało przesłanki niezbędne do wzruszenia opisanej na wstępie decyzji ustalającej opłatę za pobyt jego córki w DPS. Jednocześnie stwierdzona różnica w uzyskiwanym dochodzie przekroczyła 10 % kwoty kryterium dochodu osoby samotnie gospodarującej, co uzasadniało wydanie przedmiotowej decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 106 ust. 3a u.p.s. W konsekwencji uznać należy za organami, że zmiana wysokości dochodu skarżącego na dzień orzekania wpłynęła na ustalenie odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej w wyższej wysokości, czemu organy prawidłowo dały wyraz w zaskarżonych decyzjach, ustalając wysokość tej opłaty od dnia [...] stycznia 2019 r. do dnia [...] marca 2019 r. na 474,23 zł miesięcznie, a od dnia [...] kwietnia 2019 r. na 546,80 zł miesięcznie, tj. po uwzględnieniu, że pozostała kwota dochodu po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.103 zł. Z uwagi na powyższe zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego możliwości odliczenia od dochodu skarżącego spłacanego przez niego kredytu, Sąd w składzie obecnym w pełni podziela pogląd organu odwoławczego prezentowany w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i odpowiedzi na skargę. Jak słusznie bowiem wskazano, zasadą przyjętą w orzecznictwie sądowym jest, że spłata kredytu nie stanowi utraty dochodu i nie może wpływać na wysokość kryterium dochodowego, ponieważ w istocie stanowiłoby to pomoc Państwa dla kredytodawcy, a nie osoby wnioskującej o pomoc znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. W tym miejscu powtórzyć należy, że dochód skarżącego jest ustalany na podstawie przepisów u.p.s. i wedle art. 8 ust. 3 może być pomniejszony wyłącznie o kwoty wskazane w tym przepisie, tj. alimenty świadczone na rzecz innych osób. Brak jest zatem podstaw prawnych do dokonania odliczeń od dochodu skarżącego spłacanych przez niego rat kredytu. W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a., organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych. Organ odniósł się również do argumentów odwołania, przy czym wyrażone w tym zakresie stanowisko, nie może być uznawane za nieprawidłowe z tego jedynie powodu, że pozostaje odmienne od oczekiwań strony skarżącej. Już nie jako końcowo, mając na uwadze treść art. 64 u.p.s. ponownie wskazać należy, że skarżący ma możliwość ubiegania się o zwolnienie od ponoszenia przedmiotowej opłaty w całości lub części, po złożeniu stosownego wniosku, z uwagi na zaistnienie szczególnej sytuacji życiowej. Podnoszone przez skarżącego okoliczności trudnej sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej, jak trafnie zauważyły organy, nie mają wpływu na ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną, mogą natomiast stanowić podstawę do rozstrzygnięcia o zwolnieniu z omawianego obowiązku. Przedmiotowe zwolnienie ma bowiem charakter następczy (pochodny) wobec ustalenia obowiązku skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS. W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.