II SA/Bk 545/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 marca 2018 r. sprzeciwu I. SZ. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia [...] lutego 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi I. Sz. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną p o s t a n a w i a zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2018 r. w ten sposób, że: 1. zwolnić skarżącą I. Sz. od kosztów sądowych; 2. ustanowić dla skarżącej I. Sz. adwokata z urzędu. I. Sz. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego podając, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródło jej miesięcznego utrzymania stanowi dochód uzyskiwany z tytułu emerytury w kwocie 1.830 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi: dom o powierzchni 160 m², w którym mieszka bezrobotny syn, a skarżąca jest zmuszona go utrzymywać (wartości około 200 zł), mieszkanie w bloku – zamieszkałe przez wnioskodawczynię o powierzchni 42 m2 (wartości 120.000 zł) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 4 ha (nieuprawiana). Poza tym wnioskodawczyni nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych i jest osobą schorowaną. Wydatki związane z prowadzonym gospodarstwem domowym przedstawiają się następująco: lekarstwa – 350 zł; utrzymanie domu i mieszkania – łącznie 500 zł; energia elektryczna - 50 zł i 100 zł inne opłaty. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i stwierdził, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w sprawie niniejszej. A mianowicie w złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, że źródłem stałego miesięcznego dochodu rodziny pozostaje jej emerytura w kwocie 1.830 zł. Miesięczne wydatki wykazane przez skarżącą wynoszą obecnie około 1.000 zł, bez kosztów zakupu żywności. Dodatkowo skarżąca posiada dom, mieszkanie oraz nieruchomość rolną, a także uiściła wpis sądowy w sprawie w kwocie 1.500 zł i nie wykazała, aby posiadała jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania rodziny i domu, co świadczy o dobrej kondycji finansowej jej rodziny. Referendarz podkreślił, że pełnoletni syn skarżącej również powinien partycypować w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkuje. Sprzeciw od tego postanowienia złożyła skarżąca i zarzuciła, że błędne jest stanowisko referendarza, gdyż przedstawione przez nią wydatki dotyczyły wyłącznie kosztów zakupu leków oraz opłat związanych z utrzymaniem domu i mieszkania. Jednakże oprócz czynszu za mieszkanie w wysokości około 300 zł miesięcznie, opłaty za prąd w wysokości około 60 zł miesięcznie, gaz w wysokości 50 zł miesięcznie, telefon w wysokości około 30 zł miesięcznie, podatku rolnego i od nieruchomości w wysokości około 75 zł miesięcznie, ubezpieczenia domu i gospodarstwa rolnego w wysokości około 23 zł miesięcznie, opału w wysokości około 250 zł miesięcznie, leków w wysokości 350 zł miesięcznie, dodatkowo ponosi koszty wyżywienia w wysokości 600 zł miesięcznie, koszty zakupu środków czystości i higieny w wysokości 50 zł miesięcznie, odzieży i obuwia w wysokości około 100 zł miesięcznie. Powyższe wskazuje, że koszty jej utrzymania kształtują się na poziomie ponad 1.830 zł, czyli przewyższają wysokość emerytury. Skarżąca podniosła, że często zdarza się, że nie wystarcza jej na podstawowe potrzeby i musi korzystać z pomocy finansowej córki. Nie zostaje jej żadna kwota na poczynienie jakichkolwiek oszczędności, celem przeznaczenia ich na opłaty związane z tocząca się sprawą. Odnośnie syna podała, że jest on osobą nadużywającą alkoholu. Zatem pomimo tego, że powinien partycypować w kosztach utrzymania domu, czyni to tylko częściowo. To skarżąca uiszcza podatek od nieruchomości i kupuje opał na zimę. Z uwagi na chorobę syna nie jest w stanie wyegzekwować od niego dokonywania wszystkich opłat. Nie może zaś zaniechać obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania domu, gdyż nie chce doprowadzić go do zadłużenia. Fakt, że skarżąca nie posiada zaległości w dokonywaniu opłat, nie oznacza, że stać ją na poczynienie oszczędności, aby uiścić koszty sądowe, czy też koszty opłacenia pełnomocnika z wyboru. Wpis sądowy uiściła dzięki pomocy finansowej córki. Jednak jest zobowiązana zwrócić pożyczkę zaciągniętą na ten cel. Powyższe w ocenie skarżącej wskazuje, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Do sprzeciwu dołączono dowody opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - art. 245 § 2 P.p.s.a.. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - art. 245 § 3 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując dane zawarte w formularzu oraz uwzględniając informacje zawarte w sprzeciwie, Sąd rozpoznając sprzeciw doszedł do przekonania, że w sprawie zachodzi podstawa do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2018 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową stwierdzić należy, że znajduje się ona w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z informacji podanych przez skarżącą wynika, że źródłem jej stałego miesięcznego dochodu jest emerytura w kwocie 1.830 zł. Miesięczne wydatki wykazane przez skarżącą oscylują w granicach tej kwoty. Referendarz sądowy wydatki te określił na kwotę 1.000 zł, przy czym zaznaczył, że nie uwzględniają one kosztów zakupu żywności. W ocenie Sądu wydatki wskazane przez skarżącą mają charakter racjonalny i uwzględniają podstawowe potrzeby związane z codzienną egzystencją. Wydatki te oscylują wokół kwoty uzyskiwanego dochodu. Czyni to prawdziwym twierdzenie skarżącej, że nie zostaje jej żadna kwota na poczynienie jakichkolwiek oszczędności, celem przeznaczenia ich na opłaty związane z toczącą się sprawą. Skarżąca podała przy czym, że jej pełnoletni syn nie jest w stanie partycypować w pełnych kosztach utrzymania domu, gdyż jest osobą nadużywającą alkohol. Wpis sądowy skarżąca uiściła dzięki pomocy finansowej córki. Uwzględniając zatem zwykłe wydatki na bieżące funkcjonowanie, uznać należy, że dochód skarżącej nie pozwala jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącej nie pozwala na poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym także kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. została spełniona i dlatego na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.